Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ирландияның жоғары соты, азаматтық және қылмыстық істер бойынша сот, 1924 жылы құрылған.
Irish superior court, civil and criminal
the current court established in 1924
Ирландияның Жоғары соты (An Ard Chúirt) – ең ауыр және маңызды азаматтық және қылмыстық істерді алғашқы сатыда қарастыратын сот. Қылмыстық істерді қарағанда Орталық қылмыстық сот деп аталады және судья мен қазылар алқасымен отырыс өткізеді. Сонымен қатар, округтік соттың азаматтық істері бойынша апелляциялық сот ретінде де жұмыс істейді. Бұдан өзге, заңның конституциялық екендігін анықтауға және үкімет пен басқа да мемлекеттік органдардың әрекеттерін сот тәртібімен тексеруге құқығы бар.
The High Court (An Ard Chúirt) of Ireland is a court which deals at first instance with the most serious and important civil and criminal cases. When sitting as a criminal court it is called the Central Criminal Court and sits with judge and jury. It also acts as a court of appeal for civil cases in the Circuit Court. It also has the power to determine whether or not a law is constitutional, and of judicial review over acts of the government and other public bodies.
Құрылымы
Жоғары сот Ирландия Конституциясының 34-бабымен құрылған, ол сотқа «заң немесе факт, азаматтық немесе қылмыстық сипаттағы барлық мәселелерді және сұрақтарды шешуге толық бастапқы юрисдикцияны және билікті» береді, сондай-ақ «осы Конституцияның ережелерін ескере отырып, кез келген заңның қолданылуын» анықтау қабілетін береді. Судьялар 35-бапта көрсетілгендей, Президент тағайындайды. Алайда, Президенттің конституциялық өкілеттіктерінің көп бөлігі сияқты, бұл тағайындамалар «Үкіметтің кеңесімен» жасалады. Іс жүзінде, бұл судьяларды Үкімет ұсынады және Президент оларды автоматты түрде бекітеді дегенді білдіреді. Жоғары соттың құрамына оның төрағасы, 42 қатардағы судьялар, сондай-ақ қосымша судьялар кіреді, олар Бас судья, Апелляциялық соттың төрағасы, округтік соттың төрағасы, сонымен қатар судья болып қалатын бұрынғы бас судьялар мен сот төрағалары болып табылады. Істер әдетте бір судьямен қаралады, бірақ Жоғары соттың төрағасы белгілі бір істі үш судьядан тұратын құралымда қарауға бұйыруы мүмкін – бұл «бөлімдік сот» деп аталады. Сот әдетте Дублиндегі Төрт сот ғимаратында істерді қарайды, бірақ ол астанадан тыс жерлерде де тұрақты отырыстар өткізеді. Мелла Кэрролл сотқа алғашқы рет тағайындалған әйел судья болды және 1980 жылдан 2005 жылға дейін қызмет етті.
The High Court is established by Article 34 of the Constitution of Ireland, which grants the court "full original jurisdiction in and power to determine all matters and questions whether of law or fact, civil or criminal", as well as the ability to determine "the validity of any law having regard to the provisions of this Constitution". Judges are appointed by the President, as Article 35 dictates. However, as with almost all the President's constitutional powers, these appointments are made on "the advice of the Government". In practice, this means that the judges are nominated by the government and automatically approved by the President. The High Court is composed of its president, 42 ordinary judges, and additional judges being ex officio the Chief Justice, the President of the Court of Appeal, the President of the Circuit Court, and former chief justices and courts presidents who remain judges. Cases are normally heard by one judge, but the President of the High Court may order that a particular case be heard by three judges sitting together — a so called 'divisional court'. The court normally hears cases in the Four Courts building in Dublin, although it also has regular sittings outside the capital. Mella Carroll was the first woman to serve on the court and did so between 1980 and 2005.
Азаматтық істер
Жоғары сот – барлық азаматтық істер бойынша бірінші сатыдағы сот болып табылады, егер талапкер жалпы шарттық және зиян келтіру істері бойынша 75 000 евродан астам шығын өтеуді, немесе жеке дене күйреуінен туындаған істер бойынша 60 000 евродан астам шығын өтеуді талап етсе, бұл округтік соттың құзыретінің жоғарғы шегі болып табылады. Алайда, Конституцияда белгіленген толық бастапқы құзыретіне сәйкес, теориялық тұрғыдан алғанда, кез келген сомадағы азаматтық іс Жоғары сотта басталуы мүмкін. Жоғары сот канцлерлік соттың бере алатын кез келген бұйрық немесе жариялау туралы толық өкілеттікке ие. Компанияларды тарату және компания құқығына қатысты әртүрлі шаралар Жоғары сотта қаралады, ол осы саладағы жалғыз құзыретті сот болып табылады. Жоғары сот банкроттық мәселелерді қарауға да құзыретті. Даулы мұрагерлік және отбасылық құқық мәселелері бойынша Жоғары сот округтік сотпен бірдей құзыреттілікке ие. Даусыз мұрагерлік мәселелері тек Жоғары сотта қаралады. Жоғары сот теңіз құқығы саласында толық құзыретті және теңіз кемелерін ұстау туралы Брюссель конвенциясы бойынша құзыреттілік жүзеге асыра алады. Сот сондай-ақ үкімет пен басқа да мемлекеттік органдардың, соның ішінде барлық төменгі деңгейдегі соттардың шешімдері мен тергеу комиссияларының шешімдерін сот арқылы тексеру құқығына ие. Жоғары сот Еуропалық қамау ордері жүйесі бойынша және Еуропалық Одаққа мүше емес мемлекеттерге экстрадициялау туралы барлық өтініштерді қарастырады. Медбикелер, дәрігерлер және заңгерлер туралы заңдарға сәйкес кәсіби тәртіптік органдардан келіп түскен шағымдар Жоғары сотқа беріледі. Бірінші сатыдағы сот ретінде отырған Жоғары соттың қылмыстық емес кез келген үкіміне немесе бұйрығына, заңда көзделген жағдайларды қоспағанда, Жоғарғы Сотқа шағымдануға болады. Жоғары сот округтік соттан азаматтық және отбасылық құқық бойынша шағымдарды да тыңдайды, және мұндай шағымды тыңдаған кезде оның шешімі соңғы болып табылады және одан әрі шағымдану құқығы жоқ. Жоғары сот Дублиннен тыс жерде орналасқан және Дублин округінен басқа округтердегі сот процестерінен келіп түскен шағымдарды тыңдайды, бұл сот "Аудандағы Жоғары сот" деп белгілі. Заңдық мәселелер бойынша шағымдарды аудандық соттардан, сондай-ақ әртүрлі заңды органдар мен консультативтік істерді аудандық соттардан, әртүрлі заңды органдардан немесе төрешілерден Жоғары сотқа беруге болады.
The High Court is the court of first instance for all civil cases where the plaintiff is claiming more than €75,000 in damages in ordinary contract and tort claims, or €60,000 in damages in personal injuries actions, this being the upper limit of the jurisdiction of the Circuit Court. By virtue of its full original jurisdiction under the Constitution, however, theoretically a civil action of any value may commence in the High Court. The High Court has full chancery powers to grant any injunction or declaration that could be granted by a court of chancery. Petitions to windup companies and various company law remedies are heard by the High Court which has exclusive jurisdiction in this area. The High Court further has exclusive jurisdiction in the area of bankruptcies. In contentious Probate matters and Family Law, the High Court has concurrent jurisdiction with the Circuit Court over such claims. Non contentious Probate motions are heard solely by the High Court. The High Court has full jurisdiction in Admiralty and can exercise jurisdiction under the Brussels Convention on the Arrest of Seagoing Vessels. The Court also has power of judicial review over the acts of the government and other public bodies, including the decisions of all inferior courts, and decisions made by tribunals of inquiry. The High Court hears all applications for extradition, both under the European Arrest Warrant system and to non EU member states. Appeals from professional disciplinary bodies under the Nurses Act, Medical Practitioners Act and Solicitors Acts are to the High Court. Any non criminal judgment or order of the High Court sitting as a court of first instance may be appealed to the Supreme Court save as provided for by statute. The High Court also hears civil and family law appeals from the Circuit Court and when hearing such an appeal its decision is final and there is no right of further appeal. The High Court sits outside of Dublin to hear appeals from trials from circuits other than the Dublin Circuit and is known as the "High Court on Circuit". Statutory appeals on points of law can be made to the High Court from the District Court and various statutory bodies and consultative cases on a point of law can be stated to the High Court from the District Court, various statutory bodies or an arbitrator hearing an arbitration.
Тарих
Қазіргі Жоғары сот – Ирландияда осы атаумен танылған төртінші сот. Алғашқы Жоғары сот – Ирландияның Жоғары Әділет соты – 1877 жылғы Жоғарғы Соттар туралы заңмен құрылған. Бұл Ирландияда жалпы құқық пен теңдік әкімшілігін біріктірді (бұл Англияда бірнеше жыл бұрын Сот актілері арқылы жасалған болатын). Қазіргі кездегі төрт жоғары сот – Корольдің тағы (Ирландия), Канцелярия соты, Қазынашылық соты және Жалпы соттар – бірігіп Жоғары Әділет сотын құрды, бірақ олар жаңа соттың бөлімдері ретінде сақталды, ал олар орналасқан ғимарат осы күнге дейін Төрт сот деп аталады. Дегенмен, Ирландияда 1907 жылға дейін Корольдік тағы бөлімі мен Канцелярия бөлімінен басқа Жоғары соттың бөлімдері таратылды. 1920 жылғы Ирландия үкіметі туралы заң сотты Солтүстік Ирландия (Солтүстік Ирландияның Жоғары Әділет соты) және Оңтүстік Ирландия (Оңтүстік Ирландияның Жоғары Әділет соты) үшін жеке соттарға бөлді. Бар болған соттың судьялары, егер басқаша шешпесе, Оңтүстік Ирландия сотының судьялары болды. Ирландия еркін мемлекетінің Конституциясы қабылданысымен Жоғары сот Саорстаттың Жоғары Әділет соты болды. Ирландия еркін мемлекеті құрылғаннан кейін 1924 жылғы Соттар туралы заң жаңа сот жүйесін құрды. Жоғары Әділет соты – тәуелсіздік алғанға дейінгі кезеңнен атын (және негізінен сол құзыретті) сақтап қалған жалғыз сот болды. Алайда, бөлімдер толығымен таратылды және Жоғары соттың кез келген судьясы енді жалпы құқық немесе теңдік бойынша кез келген дауды тыңдай алатын болды. Бұл заң бойынша бұрынғы сот лауазымдары (Ирландияның Лорд-бас судьясы, вице-канцлер және Ирландияның Ролл шебері) таратылғандықтан, Жоғары соттың президентінің жаңа лауазымы құрылды. Осы кезде көптеген судьялар зейнеткерлікке шықты және жаңа судьялар тағайындалды. Ирландия Конституциясы қабылданысымен 1961 жылғы Соттар туралы заң Конституция талап еткендей жаңа Жоғары сотты құрды. Алайда, бұл сот формасы мен аты бойынша 1924 жылғы заңмен құрылған сотқа ұқсас болды. Бұл сот жай ғана Жоғары сот деп танылады.
The current High Court is the fourth court in Ireland to bear that name. The first High Court – the High Court of Justice in Ireland – was created by the Supreme Court of Judicature Act (Ireland) 1877. This fused the administration of common law and equity in Ireland (as had been done in England several years earlier under the Judicature Acts). The existing four superior courts, the Court of King's Bench (Ireland), Court of Chancery, Court of Exchequer, and Court of Common Pleas were merged to form the High Court of Justice, although they remained as divisions of the new court, and the building which housed them is called the Four Courts to this day. However, in Ireland, the divisions of the High Court other than the King's Bench Division and Chancery Division were abolished by 1907. The Government of Ireland Act 1920 split the court into separate courts for Northern Ireland (the High Court of Justice in Northern Ireland and the High Court of Justice in Southern Ireland). Judges of the existing Court became judges of the Southern Ireland court unless they elected otherwise. With the enactment of the Constitution of the Irish Free State, the High Court became the High Court of Justice in Saorstát Éireann. After the establishment of the Irish Free State, the Courts of Justice Act 1924 created a new courts system. The High Court of Justice was the only court from the pre independence era to keep its name (and substantially, the same jurisdiction). However, the divisions were now completely abolished and any judge of the High Court could now hear any suit at either common law or equity. A new office of President of the High Court was established, as the previous judicial offices (Lord Chief Justice of Ireland, Vice Chancellor, and Master of the Rolls in Ireland) were abolished under this Act. Most of the existing judges retired at this time and new judges were appointed. After the enactment of the Constitution of Ireland, the Courts Acts 1961 established a new High Court as required by the Constitution. However this Court was in both form and name substantially identical to that established under the 1924 Act. This court is simply known as the High Court.
Судьялар
Жоғары соттың судьялары азаматтық және қылмыстық істерді қарастырады және толық бастапқы құзыреттілікке ие. Жоғары сот қылмыстық істерді қарағанда Орталық қылмыстық сот ретінде жұмыс істейді. Сотта, қалыпқы судьяларға тікелей "Судья" (ирланд тілінде "a Bhreithimh") деп немесе үшінші жақта "Сот" деп сөз сөйлеседі. Жоғары сот төрағасына лауазымы бойынша сөз сөйлеу керек. Жазбаша түрде судьяларды "Құрметті мырза/ханым/ханым/қыз Мерфи судья" деп сипаттау қажет, бұл сот шешімдерінде әдетте "Мерфи Дж." деп қысқартылады ("президент болған жағдайда Мерфи П."). 2006 жылға дейін судьяларға британдық дәстүрге сәйкес, әйел не еркек болғанына қарамастан, сотта "Ми Лорд" деп сөз сөйлеу қабылданған, бірақ бұл ереже Жоғары соттар ережелерінде көрсетілмеген. Аймақтық сот төрағасы қосымша Жоғары сот судьясы ретінде отыруға құқылы, ал кейбір Аймақтық сот судьялары уақытша Жоғары сот судьясы ретінде тағайындалады. Ирландияның Бас судьясы сондай-ақ Жоғары соттың судьясы болып табылады.
Judges of the High Court deal with both civil and criminal matters, and have full original jurisdiction. When the High Court deals with criminal cases, it sits as the Central Criminal Court. In court, ordinary judges are directly addressed as "Judge" (in Irish, "a Bhreithimh") or in the third person as "The Court". The President of the High Court is to be addressed by their title. In writing, judges should be described as "The Honourable Mr/Mrs/Ms/Miss Justice Murphy", which is typically abbreviated in judgements as "Murphy J." ("Murphy P." in the case of the president). Prior to 2006, judges were traditionally addressed in court as "My Lord" (whether male or female), following the British tradition, although this was never contained in the Rules of the Superior Courts. The President of the Circuit Court may sit as an additional High Court judge and occasional other Circuit Court judges are temporarily assigned to sit ex officio as High Court judges. The Chief Justice of Ireland is additionally an ex officio judge of the High Court.
Жоғары соттың мастеры
Жоғары соттың мастеры – сотқа тікелей бағынышты, түрлі шағын аралық бұйрықтар шығаруға және даусыз мәселелер бойынша үкім беруге құқылы лауазым иесі. Англия сот жүйесінің жалпы құқық шебері үлгісінде құрылғанмен, Ирландиядағы мастер судья емес, «квази сот кеңсесінің иесі» болып саналады. Жоғары соттың мастеры лауазымы 1926 жылы құрылған. Оның функциялары Жоғары соттар ережелерінің 63-тармағында белгіленген. Алғашқыда мастерге 1924 жылы таратылған, бірақ өкілеттіктері басқа жерге берілмеген сот қызметкерлерінің қалдық өкілеттіктері де жүктелген. Мастер судья емес, адвокат болғанымен, бастапқы юрисдикция бойынша өтініштерді қарауға құқылы. Құжаттық дәлелдер ұсынылатын осы отырыстар бұлжытпай «Мастер соты» деп аталады. 2008–2013 жылдары мастер жылына 2922-ден 4763-қа дейін бұйрықтар шығарды және бірден төртке дейін қаулылар берді. Патрик Линдсей 1975 жылдан 1984 жылға дейін, ал Гарри Хилл 1984 жылдан 2001 жылға дейін мастер болды. Эдмунд Хонохан 2001 жылдың мамырында мастер тағайындалды. 2022 жылдың сәуірінде зейнетке шыққаннан бері лауазым бос тұр, оны мастердің орынбасары басқарып келеді.
The Master of the High Court is an official attached to the court with the power to make a range of minor interlocutory orders and give judgement in uncontested matters. Although based on the common law master of the English judiciary, the master in Ireland is not a judge, but rather a "quasi judicial office holder". The office of master of the High Court was established in 1926. Its functions are specified in Order 63 of the Rules of the Superior Courts. Originally, the master also had any residual powers of court officers whose posts were abolished in 1924 but whose powers were not transferred elsewhere. Although a barrister rather than a judge, the master holds hearings on original jurisdiction applications. These hearings, at which documentary evidence may be presented, are unofficially called the Master's Court. In 2008–2013, the master made 2,922 to 4,763 orders per annum, and issued between one and four rulings. Patrick Lindsay was the master from 1975 to 1984 and Harry Hill between 1984 and 2001. Edmund Honohan was made master in May 2001. Since his retirement in April 2022, the position has been vacant with the deputy master presiding.