Кіріспе
Дублиндегі ірі сот кешені, Ирландия. Төрт сот (Na Ceithre Cúirteanna) – Дублиндегі Инс-куэйде орналасқан Ирландияның ең маңызды сот ғимараты. Төрт сот – Жоғарғы Сот, Апелляциялық сот, Жоғары сот және Дублин аймақтық сотының бас кеңсесі. 2010 жылға дейін бұл ғимаратта Орталық қылмыстық сот та орналасқан; қазір ол Қылмыстық соттар ғимаратында орналасқан.
The Four Courts (Na Ceithre Cúirteanna) is Ireland's most prominent courts building, located on Inns Quay in Dublin. The Four Courts is the principal seat of the Supreme Court, the Court of Appeal, the High Court and the Dublin Circuit Court. Until 2010 the building also housed the Central Criminal Court; this is now located in the Criminal Courts of Justice building.
Сот құрылымы
Ғимараттың бастапқыда Канцелярия, Корольдің орындығы, Қазынашылық және Жалпы өтініштер төрт жоғары соты орналасқан, осылайша ғимаратқа оның аты берілді. 1877 жылғы Жоғарғы Сот туралы заңға сәйкес, бұл төрт сот екі сотпен алмастырылды: Лорд-канцлер басқаратын Апелляциялық сот және Лорд-бас судья басқаратын Жоғарғы сот, бірақ ғимарат өзінің тарихи атын сақтап қалды. 1924 жылғы Соттар туралы заңға сәйкес, жаңа Ирландия еркін мемлекеті үшін Бас судья басқаратын Жоғарғы сот, Апелляциялық сотты алмастырды, ал Жоғарғы соттың төрағасы басқаратын қайта құрылған Жоғарғы сот, ескі Жоғарғы соттың құзыреттілігін жалғастырды. 1937 жылғы Ирландия Конституциясы соттардың Конституцияда көзделген тәртіппен құрылуын қарастырды; бірақ бұл 1961 жылғы Соттар (құрылтай және Конституция) туралы заңның күшке енуіне дейін іс жүзінде орын алмады. Осы заң бойынша құрылған Жоғарғы сот және Жоғарғы сот (қазір атауларынан "Әділет" деген сөзді алып тастады) 1924 жылғы заң бойынша құрылған соттардың құзыреттілігін жалғастырды. 2013 жылғы референдумнан кейін 2014 жылы жаңа Апелляциялық сот құрылды, ол негізінен Жоғарғы сот пен бұрынғы Қылмыстық апелляциялық соттың апелляциялық құзыреттілігін қабылдады. Оның азаматтық бөлімшесі Төрт сотта орналасқан.
Тарих
Қазіргі Төрт сот ғимараты салынар алдында, бұрынғы кешен Христ шіркеуінің қасына жақын, қазіргі Санкт-Михаил төбесінде орналасқан. Ол шамамен 1608 жылдан бастап, ағымдағы ғимарат ашылған 1796 жылға дейін пайдаланылды. Сол кезде Төрт сот Маршалсиасы да Винтеверн көшесі мен Фишембл көшесі арасында орналасқан еді. 1695 жылы Уильям Робинсон оны қайта жаңартып бергеніне қарамастан, ғимараттың жағдайы мен орналасқан жеріне қатысты шағымдар тоқтаған жоқ.
Гандонның ғимараты
1776 жылы Ирландия мемлекеттік архивтері үшін Томас Кулидің жобасы бойынша жұмыс басталды. Кули 1784 жылы қайтыс болғаннан кейін, танымал сәулетші Джеймс Гандон ғимараттарды аяқтауға тағайындалды. Ол 1786 және 1796 жылдар аралығында салынды, ал аркадалар мен қанаттардың соңғы жұмыстары 1802 жылы аяқталды. Бұл жерлер бұрын Корольдік құқық мектебіне тиесілі болған. Одан бұрын, 13 ғасырдағы Доминикан орденінің "Аққадам" монастыры орналасқан, ол Генрих VIII монастырларды жойғаннан кейін тартып алынған.
Пасхалық көтеріліс
Төрт сот және оның төңірегіндегі аймақтар 1916 жылғы Пасха көтерілісі кезінде Командир Эдвард Дейлидің 1-ші батальонының бақылауында болды. Пасха аптасының ең қызыл шайқастары Черч-стрит, Норт-Кинг-стрит және Норт-Брансуик-стрит аймағында өтті. Апта аяғында Төрт сот ғимараты 1-ші батальонның штаб-пәтеріне айналды.
Азамат соғысындағы қирату
1922 жылғы 14 сәуірде соттар кешенін Англо-Ирландия келісіміне қарсы болған ИРА күштері басып алды, ал Рори О'Коннор олардың өкілі ретінде сөйледі. 28 маусымда жаңа Ұлттық армия Қорғаныс министрі Ричард Малкахидің бұйрығымен, Dáil Éireann президенті Артур Гриффиттің рұқсатымен "қарсыластарды" ығыстыру үшін ғимаратқа шабуыл жасады. Бұл шабуыл Дублинде бір апталық шайқасқа алып келді. Бомбалау кезінде тарихи ғимарат қирады. Ғимараттың батыс жаны зор жарылыстан толығымен жойылды, соның салдарынан ғимараттың арт жағында орналасқан Ирландия мемлекеттік архиві жойылды. Бұл жарылыс, одан кейін болған өрт және өртті сөндіру үшін құйылған су салдарынан шамамен мың жылдық архивтік құжаттар жойылды. ИРА архив кеңсесін миналауда айыпталды; алайда, болашақ Taoiseach Сеан Лемасс та оның ішінде болғандар, олар архивті оқ-дәрі сақтау үшін пайдаланғанын, бірақ оны қасақана миналамағанын мәлімдеді. Олардың пікірінше, жарылыс шайқас барысында оқ-дәрі қоймасының кездейсоқ жарылуынан болған.
Қылмыстық соттар
2010 жылға дейін азаматтық және қылмыстық істердің екеуі де Төрт сотта қаралатын болды, және ол Қылмыстық апелляциялық соттың да орналасқан жері еді. 2010 жылдың қаңтар айында Феникс паркіне жақын орналасқан Қылмыстық соттар ғимараты ашылғаннан кейін, барлық қылмыстық істер сол ғимаратқа көшірілді. Төрт сот әлі де азаматтық мәселелерді қарау үшін қолданылып келеді.