Кіріспе

Швейцариялық-бразилиялық натуралист және зоолог (1859–1917)

Эмиль Август Гоелди (варианттары: Гёльди, португал тіліндегі варианты: Emílio Augusto Goeldi) (28 тамыз 1859 – 5 шілде 1917, Берн қаласында) – швейцариялық-бразилиялық натуралист және зоолог. Ол Бразилияның танымал гравюрашысы және иллюстраторы Освальдо Гоелдидің әкесі болды.

Өмірбаян

Гёльди Германияның Йена қаласында Эрнст Геккельмен зоологияны оқыды, ал 1884 жылы Бразилияның Императорлық және Ұлттық мұражайының ықпалды директоры Ладислау де Соуза Мелло Нетто оны сол мекемеде жұмыс істеуге шақырды. 1885 жылы Гёльди Рио-де-Жанейроға Ұлттық мұражайда (қазіргі Museu Nacional do Rio de Janeiro) жұмыс істеуге келді. 1890 жылы мамыр айында республика жариялануымен және оның басты демеушісі, император Д. Педро II-нің жер аударылуымен байланысты саяси жағдайларға байланысты ол жұмыстан босатылды. Содан кейін оны Пара штатының губернаторы Лауро Содре 1866 жылы Домингос Соарес Феррейра Пенна құрған Белемдегі Пара табиғи тарих және этнография мұражайын қайта ұйымдастыруға шақырды. 1894 жылы 9 маусымда Белемге келді. Өзінің пионерлік жұмысында Гёльдиге швейцариялық ботаник Жак Губер (1867–1914), зоолог Эмили Снетлаж (1868–1929), геологтар Фридрих Кацер (1861–1925), Александр Карл фон Крац Кошлау (1867–1900) және Адольфо Дюке (1876–1959), энтомолог, этнограф және ботаник сияқты бірнеше шетелдік зерттеушілер көмектесті. 1902 жылы оның құрметіне Museu Paraense de História Natural e Ethnography мұражайының аты өзгертілді. Қазір ол Эмилио Гоелди мұражайы деп аталады. 1905 жылы Эмил Гоелди денсаулығының нашарлауына байланысты лауазымынан бас тартып, Швейцарияға оралды. Ол 1917 жылы Бернде 58 жасында қайтыс болды. Губер, содан кейін Снетлаж және Дюке Белемдегі Гоелди мұражайының бас директорлары болды.

Басқа ғылыми салаларда

Гёльди сонымен қатар Бразилиядағы қоғамдық денсаулық сақтау және эпидемиология саласындағы маңызды ертегі тұлға ретінде танылды, себебі ол сары қызылшаның таралу механизмін зерттеді және Освальдо Круздан бірнеше жыл бұрын аурудың таратушысы – масамен күресудің маңыздылығын қозғады. Оның қазіргі Амапа аймағының географиясы, геологиясы, флорасы, фаунасы, археологиясы, этнографиясы және әлеуметтік-экономикалық жағдайлары туралы жүргізген кең ауқымды ғылыми зерттеулері Франция мен Бразилия арасындағы Контестадо аумақтық дауының шешілуіне үлкен үлес қосты, нәтижесінде 1900 жылдың 1 желтоқсанында Берн сотының халықаралық шешімімен аталған аумақ Бразилияға берілді.

Жарияланымдар

Гелди, Э. А. (1886). Екі ескі, белгісіз қалған португал тіліндегі Бразилия табиғат зерттеушілерінің суреттелген қолжазбалары туралы есеп. I. Александр Родригес Феррейраның зоологиялық суреттері. II. Арруда да Камараның зоологиялық суреттері. Zoologische Jahrbücher, Jena, 2, 175–184.
Гелди, Э. А. (1892). Бразилияның құмырсқалар фаунасын бағдарлау. Mitteilungen aus dem Osterlande (Neue Folge), 5, 200–248.
Гелди, Э. А. (1897). "Кауре" амазондық аңызы. Bol. Mus. Paraense, 2, 430–441.
Гелди, Э. А. (1897). Cassicus persicus, Cassidrix oryzivora, Gymnomystax melanicterus және Todirostrum maculatum түрлерінің ұя салуы туралы. Ibis, 7(3), 361–370.
Гелди, Э. А. (1898 (1897)). "Кауре" амазондық аңызы. Bol. Mus. Paraense, 2, 430–441.
Гелди, Э. А. (1900). Cassicus persicus (japim), Cassidix oryzivora (graúna), Gymnomystax melanicterus (aritauá) және Todirostrum maculatum (ferreirinho) түрлерінің ұя салуы туралы. Bol. Mus. Para. Hist. Nat. Ethnogr., (Mus. Para.), 3, 203–210.
Гелди, Э. А. (1904). Амазонканың төменгі ағысындағы ақ қаз бен қызыл ибистің жойылуына қарсы (2-басылым). Белем: Пара.
Гелди, Э. А. (1905). Atta cephalotes-тің саңырауқұлақ бағының өсуіне қатысты Myrmecologische Mitteilung. C. r. 6-шы халықаралық зоология конгресінде ұсынылған мақала, Берн.
Гелди, Э. А. (1905). Atta cephalotes-тің жаңа колониясының алғашқы құрылуына қатысты байқаулар. C. r. 6-шы халықаралық зоология конгресінде ұсынылған мақала, Берн.
Гелди, Э. А. (1905). Параның масалары. Жергілікті масалар туралы төрт жұмыстың жиналысы, әсіресе адамды мазалайтын түрлер. Mem. Museu E. Goeldi, 4, 1–152.
Гелди, Э. А. (1908 (1909)). Trogon ramonianus Des Murs үшін Microtrogon жаңа әулеттік атауының ұсынылуы. Bol. Mus. Para. Hist. Nat. Ethnogr., (Mus. Pará), 5(1), 92–95.
Гелди, Э. А. (1911). Құмырсқалар мемлекеті, оның пайда болуы мен құрылуы, еңбектің ұйымдастырылуы және оның табиғи кереметтері. Лейпциг және Берлин: Teubner.