Кіріспе

Монтерриге, Квебек, Канададағы Мон Сент-Хилар (ағылшын тілінде: Mount Saint Hilaire; ;, ; басқа атауларын қараңыз) – биіктігі шамамен метр болатын тау. Университет таудың батыс жартысын саяхатшыларға (ақылы) жаяу серуендеу және жарыс шаңғысымен жүру үшін ашты, бұл аймақ Milieu Naturel (табиғи аймақ) деп аталады. Таудың шығыс жартысы, яки Milieu de Conservation (қорғау аймағы) жалпы жұртқа жабық. XIX ғасырдың соңына дейін Квебектің алыс орналасқан шыңдары туралы мәліметтердің жетіспеуі, сондай-ақ оның салыстырмалы түрде биік еңістігі (шамамен) Мон Сент-Хиларьерде кең түрлі жануарлар мен өсімдіктер әлемі, сонымен қатар көптеген сирек минералдар кездеседі, оның ішінде тауда жаңадан ашылғандары мен аймаққа ғана тән болғандары бар. Сонымен қатар, топырағы алма ағаштарының өсуіне өте қолайлы, сондықтан таудағы алма бақтары жыл сайын ондаған мыңдаған келушілерді қызықтырады.

География

Тау теңіз деңгейінен немесе айналасындағы жазықтан 400 метр биіктікте орналасқан. Оның бірнеше шыңдары бар, олар орталық көлді, Лак Гертельді (Гертель көлі) қоршап тұрады. Таудың көптеген танымал шыңдары батыс (халыққа ашық) бөлігінде орналасқан. Олар: Pain de Sucre (Шәкәрлі нан), биік; Sunrise (Күн шығысы), биік; Rocky (Жасыл тас), биік; және Sommet Dieppe (Диппе шыңы), биік, сондай-ақ Burnt Hill (Көмірлі төбе), биік. Таудың шығыс жартысының шыңдары көпшілікке жабық, олар көбінесе жақсы танымал емес, сондықтан көптеген ресми карталарда нақты шыңдарды көрсетуге келмейді. Тек бірнеше атауы белгілі, мысалы, East Hill (Шығыс төбесі) және Lake Hill (Көл төбесі). Бұл шыңдардың биіктігі аралығында. Көлдің таудағы орталық орны Мон Сен-Илаирдің вулкандық кальдера екенін айтуға себеп болды. Дегенмен, көл шын мәнінде мұздық эрозияның нәтижесі, және ол ежелгі жанартау кратері емес. Басқа Монтерегиялық төбелер сияқты Мон Сен-Хилар да Ұлы метеорлық ыстық нүктелер жолының бір бөлігі болып табылады, ол Солтүстік Америкалық плита Жаңа Англия ыстық нүктесінің үстінен жылғанда пайда болды. Осы кезде еріу процесі жүріп, жер астындағы магмалық интрузиялар қалыптасты. Айналасындағы жұмсақ шөгінді тау жыныстарын эрозияға ұшырату Мон Сен-Илаирдің берік тау жыныстарын ашты.

Минералды байлық

Мон-Сен-Илаир – сирек және экзотикалық минералдық түрлердің көптігімен әйгілі минералдық өңір. Мон-Сен-Илаирдегі аннит (темірге бай биотит) табиғатта кездесетін ең темірге бай түрлердің бірі. Габброда биотит темірге азырақ бай, марганецтың мөлшері төмен, бірақ титанға бай. Флогопит сиениттегі мәрмәр ксенолиттерінде ұсақ метаморфтық кристалдар түрінде кездеседі. Сидерофиллит – салыстырмалы түрде сирек минерал, ол метасоматизацияланған альбитқа бай альбитит дикесінде ірі кристалдар түрінде кездеседі. Габбродан басқа, екінші интрузивтік топқа нефелин сиениті, диорит және монзонит кірді. Үшінші интрузивтік шығыс жағында орналасқан және негізінен пералкалилік нефелин сиениттері мен порфириттерінен тұрады. Минералогиялық тұрғыдан ең қызықтылары – агпаиттік (щелошқа бай, алюминий мен кремнийге азырақ) пегматиттер, интрузивтік брекшиялар және метасоматизацияланған шөгінді қабырға тауларынан пайда болған хорнфельдер. Мон-Сен-Илаирде 366-дан астам түрлі минералдар жиналған, олардың 50-і осы өңірді типтік локалитет ретінде көрсетеді.

Экология

Квебектегі ежелгі Сент-Лоуренс шығанағының жазық орманды алқаптарының соңғы қалдығы ретінде, бұл аймақ 1978 жылдан бері провинциялық биосфералық қорық, ал 1960 жылдан бері – федералды көшіп-қоныс жасайтын құстардың қауіпсіздік аймағы болып табылады. Қазіргі заңдарға сәйкес, аймақта 21 түрге қауіп төніп тұрған және екі жойылуға жақын өсімдік түрі тіркелген.

Тарих

Тау, әсіресе Pain de Sucre шыңы, Алгонкин тайпалары үшін жақсы белгілі болды, олар оны төмендегі Ришелиу өзені аңғарын бақылау үшін пайдаланды. Тау Абенаки дәстүрлі жерінде орналасқан және оның атауы – Вигвомаденизибо, яғни «кішкентай үй пішіндес тау» деген мағынаны білдіреді. Аймақты алғаш зерттеген еуропалық – Самуэль де Шамплен, ол 1603 және 1609 жылдары екі экспедиция жасап Ришелиу өзенін зерттеді. Ол тауды екінші экспедициясы кезінде ашты.

Өңірдің дамуы

Таудың айналасында қоныстану 1694 жылы Жан Батист Гертель де Рувильге иелік берілген кезде басталды. Гертель көлінен құйылатын өзендердің жанында, таудың беткейінде бір ауыл ақырындап өсті. Шәкәр бұталарының болуы, таудың етегіндегі жеміс бақтары және Гертель көлінен ағып жатқан өзен су диірмендерін салуға мүмкіндік берді, бұл ауылдың XVIII және XIX ғасырдың басында дамуына жағдай жасады. XIX ғасырда тау туристік орынға айналды, әсіресе Томас Эдмонд Кэмпбелл 1844 жылы Гертель де Рувиль отбасынан иелікті сатып алғаннан кейін. 1851 жылы Кэмпбелл кафесі, ал 1874 жылы 150 бөлмелі Ирокез қонақ үйі салынды, ол "Голт қорығына" айналды.

Мон-Сен-Илер тауының атаулары

Қазіргі Абенаки тілінде Мон-Сен-Илаир тауы Вигвомаденизибо деп аталады, яғни "кішкентай үй пішіндес тау". Оңтүстікке қарай Шамбли қаласы мен приходтың құрылуы салдарынан тау 17-шы ғасырдың соңында уақытша Монт-Шамбли деп аталды (бірақ бұл атау кем дегенде 1830 жылға дейін ағылшын тілінде қолданылып келді). 1697 жылдан кейін тау, жаңадан құрылған Гертель де Рувиль отбасының иелігінің құрметіне Монт-Рувиль деп аталды. Кемпбелл отбасы Гертель де Рувиль отбасының орнына келген соң, тау Ришелье өзенінің ар жағындағы Белоэль муниципалитесінің атымен Мон-Белоэль деп аталды. Макмастервилл, Мон-Сен-Илаир және Оттерберн саябағы.

Өнер саласында

Бірнеше суретші жылдар бойы Мон-Сен-Илаирді суретке түсірді. Біріншісі – ағылшын суретшісі Джон Бэйнбридж, ол 1838 жылы осы аймақта гарнизон болып тұрғанда таулардың үш бөлек акварель суретін жасады. Бірнеше онжылдықтан кейін тау Корнелиус Кригхоффтың суретінде де пайда болды. Аймақта баяу дамуына қарамастан (таудың етегіндегі алғашқы екі приход, Сент-Жан Баптист және Сент-Илаир 1796 және 1798 жылдары ғана құрылды), тауды тастап, өздерінің өлместігін ұмытып, сүйіктілерімен немесе шайтанмен үйленген, сондай-ақ тозаққа екі жол бар екендігі туралы әңгімелер тарады, оның ішінде les Portes de fer (Темір қақпалар) деп аталатын жер (таудың беткейінде бір-біріне жақын орналасқан екі үлкен тас плита). Гертель көлі де көптеген аңыздардың ортасында. Әртүрлі аңыздарға сәйкес, ол түбі жоқ, Шамплен көліне жер асты жолдарымен байланысты, немесе шайтан алғашқы қоныс аударушылардың бірнешеуін әр жексенбіде жаңадан салынған шіркеуде миссаға қатысуға берген уәдесінен бас тартуға көндіргенінің тікелей салдарынан пайда болған. Таудың солтүстік беткейіндегі ерекше мұз пішіндеріне байланысты тағы бір аңыз бар, онда жылқы пішініндегі мұз құрылымы көктемнің соңына дейін ерімейді, ол жергілікті шаруаның жылқысының рухы шаруаларды мұз құрылымы тау бетінде тұрғанша егін егуден сақтайды дейді.

Эзотеризмде

ХХ ғасырдың соңынан бері тау қасиетсіз құбылыстардың маңызды орталығына айналды. Таудың төңірегіндегі қалаларда Квебек аймағында ең көп НЛО көрінген. UFO Québec ұйымы Мон Сен-Илаирді Квебектің оңтүстігіндегі барлық НЛО байқауларының бас орталығы деп мәлімдеді. 1981 жылдың 22-23 мамыр түні Ричард Гленн сол түнде тауға НЛО келетіні туралы ескертілгенін айтқаннан кейін бірнеше жүз адам тауға жиналды. Көріністер нөсер жаңбырдың салдарынан шектелді, бірақ бірнеше күмәнді көріністер тіркелді. Гленн сонымен қатар таудың іші қуыс екендігі туралы ұғымды енгізіп, Мон Сен-Илаирдің ішкі әлем тұрғындарының мекеніне апаратын кіреберіс екенін мәлімдеді. Мон Сен-Илаирдегі сирек минералдар мен кристалдардың көп болуы, сондай-ақ оның жергілікті магнит өрісіне тигізетін әсері, Жаңа Эра қозғалысының жақтастары мен артық ойлы теориялардың ізбулары үшін үлкен қызығушылық тудырды.