Лоуренс Блок: Америкалық детектив жазушысының өмірі мен шығармалары

Кіріспе

Американдық қылмыс әдебиетінің жазушысы (1938 жылы туған) АҚШ федералды судьясы.

Лоуренс Блок (24 маусым 1938 жылы туған) – американдық қылмыс жанрындағы жазушы, ол Нью-Йорк қаласындағы алкоголизмнен құтылған жеке детектив Мэтью Скаддер және әдепті қарақшы Берни Роденбарр туралы екі ұзаққа созылған сериясымен танымал. 1994 жылы Блок Американың Құпия Жазушылар қауымдастығы тарапынан Ұлы шебер деп танылды. Блок жарты ғасырдан астам уақыт бойы қылмыс, құпия және күдік жанрында жазып, 100-ден астам кітап шығарды. Ол Нью-Йорк штатының Баффало қаласында өсті.

Мансап

Блоктың ең алғашқы жұмыстары, 1950-ші жылдары псевдониммен жарияланды, көбінесе жұмсақ порнографиялық, көптеп таралған кітаптар индустриясында болды. Бұл салаға оның кірісуі, басқа детектив авторларының бірі Дональд Э. Вестлейкпен бірге болды. Оның алғашқы романы Лесли Эванс есімімен жазылған "Махаббаттың жолдары қызық" атты лесбияндық туынды болды. Блоктың өз атымен жарық көрген алғашқы жұмысы 1957 жылы қылмыс және оқиғалы журналға арналған "You Can't Lose" әңгімесі болды. Блок атымен жарияланған тұңғыш роман – "Grifter's Game" (1961). Ол эротикалық роман ретінде басталып, бірақ кейін Блоктың өзі айтқандай, "Мен бұл мен жазғандардан жақсырақ болатынын сездім, сондықтан оны қылмыс романы ретінде жаздым, мүмкін 'Алтын медаль' баспасы үшін жарамды болар деп үміттендім". Одан бері ол елуден астам роман мен жүзден астам әңгіме, сондай-ақ жазушыларға арналған кітаптар сериясын жариялады. Блок ондаған жылдар бойы Нью-Йорк қаласында тұрып, көптеген туындыларын осы қаладағы оқиғалар негізінде жазды және қаламен тығыз байланысты болды. Ол Линн Блокқа үйленген. Оның бұрынғы некесінен Эми Райхел, Джилл Блок және Элисон Пулиот деген үш қызы бар. Линнмен бірге ол көп уақытын саяхаттап өткізеді (екені 135 елді аралаған), бірақ Нью-Йоркті әдемі үйі деп санайды. Ол 2005-2015 жылдары Крейг Фергюсонның "The Late Late Show" бағдарламасына тұрақты қонақ шақырылып, Фергюсонның бағдарлама жүргізушісі болған он маусымының сегізінде қатысты. Оның өмірі мен мансабының бастапқы кезеңдері туралы көптеген автобиографиялық мәліметтерді "Көңіл үшін және пайдаға өтірік айту" (1981) жинағынан табуға болады, бұл оның "Writer's Digest" журналындағы көркем туындыларының жинағы. 2005 жылы ол Gumshoe Lifetime Achievement Award сыйлығымен марапатталды. Блок – Ragdale Foundation-ның түлегі.

Мэтью Скаддер

Блоктың ең танымал туындысы, әрдайым дамып келе жатқан Мэтью Скаддер 1976 жылы жарық көрген «Әкелердің күнәлары» романында Хеллз Киченде лицензиясыз жеке тергеуші болып жұмыс істейтін, алкогольге тәуелді бұрынғы полицей ретінде таныстырылды. Алғашқыда қағаздан жасалған кітаптар түрінде жарық көрген ерте романдардың көбісі бір-бірімен шатысқандай; екінші және үшінші туындылары — «Өлімнің ортасында» (1976) және «Қиянат пен жарату уақыты» (1977) — жарық көрген күндеріне қарама-қарсы ретпен жазылған. 1982 жылы шыққан «8 миллион өлім жолы» (1986 жылы Хал Эшби түсірген, бірақ көпке ұнамаған) бұл үрдістен бас тартып, Скаддердің Анонимді алкоголиктер клубында өзін таныстыруымен аяқталады. Серия осы жазбамен аяқталуға тиіс еді, бірақ Блок редактор досына Scudder туралы қысқа әңгіме жазуға берген уәдесінен туындаған «Таңғы күннің алғашқы шағы» оқиғасы кейіпкердің ішімдік ішкен кезінде болған оқиғаны, бірақ қалпына келген алкоголиктің көзқарасынан баяндайды. Блок 1986 жылы «Қасиетті арақ дүкені жабылғанда» (жақын досы, халық әншісі Дейв Ван Ронктың әнінен алынған атау) романымен оны кеңейтті, бұл шығарма тек әдебиетке жақын ғана емес, сонымен қатар автор мен оның жанкүйерлерінің сүйіктісіне айналды. Одан бері Скаддердің жағдайы бір кітаптан екіншісіне өзгере береді; мысалы, 1990 жылғы «Сүйек сарайына билет» романында ол бірнеше кітаптан кейін үйленген полиция қызметіндегі кезіндегі әйел Элейн Марделлмен қайта кездеседі. Басқа да жанкүйерлердің сүйікті туындылары — 1991 жылғы «Қырғын алаңындағы би» (Ең үздік [детектив] романы үшін Эдгар сыйлығының иегері) және 1993 жылғы «Өлі ер адамдардың ұзақ тізімі», «31 клубы» деп аталатын тез азайып бара жатқан бауырластықты бейнелейтін, мұқият құрылған жұмбақ. 1992 жылы жарық көрген «Құрған тастар арасындағы серуен» фильмі 2014 жылы Скотт Франк жазған сценарий бойынша түсірілді және режиссерлік етті, ал басты рөлді Лиам Нисон сомдады. Он жетінші туындысы «Қатты ішімдіктің бір тамшысы» 2011 жылдың мамырында жарық көрді. Скаддердің алкоголизммен күресінің бір бөлігі автобиографиялық екені айтылады; Блок АА-ның анонимділік дәстүрін сілтеме жасай отырып, бұл тақырыпты талқылаудан бірнеше рет бас тартты, бірақ «Writer's Digest» журналында жариялаған мақаласында Блок Scudder-ді жаратқанда: «Мен оны өзім көп уақытымды өткізген салонға баруға рұқсат бердім. Мен сол кезде көп ішімдік ішкенмін, сондықтан оны да көп ішімдікке құмар адам еттім. Мен виски ішетінмін, кейде оны кофемен араластыратынмын. Scudder да солай істеді», — деп жазды.

Block's most famous creation, the ever evolving Matthew Scudder, was introduced in 1976's The Sins of the Fathers as an alcoholic ex cop working as an unlicensed private investigator in Hell's Kitchen. Originally published as paperbacks, the early novels are in many ways interchangeable; the second and third entries—In the Midst of Death (1976) and Time to Murder and Create (1977)—were written in the opposite order from their publication dates. 1982's 8 Million Ways to Die (filmed in 1986 by Hal Ashby, with unpopular results) breaks from that trend, concluding with Scudder introducing himself at an Alcoholics Anonymous meeting. The series was set to end on that note, but an idle promise Block had made to supply an editor friend with an original Scudder short resulted in "By the Dawn's Early Light", a story set during the character's drinking days, but told from the perspective of a recovering alcoholic. Block expanded on that with 1986's When the Sacred Ginmill Closes (named for a line in a song by folk singer Dave Van Ronk, a close friend), which proved not only one of the more literary entries, but also a favorite of the author and his fans. From then on, Scudder's circumstances rarely remain the same from one book to the next; 1990's A Ticket to the Boneyard, for example, reunites him with Elaine Mardell, a hooker from his days on the force, whom he marries several books later. Other fan favorites are 1991's taut, gruesome A Dance at the Slaughterhouse (winner of the Edgar Award for Best [mystery] Novel), and 1993's A Long Line of Dead Men, a tightly plotted puzzler featuring a rapidly dwindling fraternity known as the "Club of 31". A Walk Among the Tombstones, published in 1992, was made into a film, released in 2014, written and directed by Scott Frank, with Liam Neeson playing the lead role. The seventeenth entry, A Drop of the Hard Stuff was published in May 2011. It has been suggested that Scudder's struggle with alcoholism is in part autobiographical; while Block has repeatedly refused to discuss the subject, citing AA's own tradition of anonymity, in a column he wrote for Writer's Digest, Block wrote that when he created Scudder, "I let him hang out in the same saloon where I spent a great deal of my own time. I was drinking pretty heavily around that time, and I made him a pretty heavy drinker, too. I drank whiskey, sometimes mixing it with coffee. So did Scudder."

Берни Роденбарр

Блоктың тағы бір маңызды сериясы, әзіл-қалжыңға толы және әлдеқайда жеңіл тонмен, джентльмен-қарақшы Берни Роденбаррдың басынан өткен оқиғаларды баяндайды. Сериалда күрделі, өткір зиялы диалогтар көптеп кездеседі. Скаддерден ерекшелігі, Роденбарр жасы өспейді, 1977 жылғы «Burglars Can't Be Choosers» романынан бастап, он екінші және соңғы, 2022 жылғы «The Burglar Who Met Fredric Brown» романына дейін өзгермейді. Маңызды өзгеріс тек үшінші томда, «Киплингті цитаталауды ұнататын қарақшы» (1979, бірінші жылдық «Nero» сыйлығының иегері) романында болады, онда Берни бұрынғы тонаудан алған табысын кітап дүкені ашуға жұмсайды және оның «жан серігі» әрі қылмыстағы әріптесі – лесбиянка Кэролин Кайзермен таныстырады. Сюжеттердің өрнегі бірқалыпты: Берни (әдетте Манхэттеннің Жоғарғы Шығыс жағында) үйге еніп, бірқатар ойға келмейтін жағдайлардың нәтижесінде кісі өлтіруге қатысты тергеуге тартылады – көбінесе күдікті ретінде. Тіпті он бір жылдық үзілістен кейін де (1983 жылғы «The Burglar Who Painted Like Mondrian» мен 1994 жылғы «The Burglar Who Traded Ted Williams» арасында) бұл негізгі формула өзгермейді. Дегенмен, соңғы туындыларда мета-сипат бар: Берни, міндетті түрде детектив емес, өзі кітап сатушы және жанрдың жанкүйері, сондықтан ол Агата Кристи, Э.У. Хорнунг (оның мысығын «Раффлс» деп атайды), Дашиэлл Хэммет, Реймонд Чандлер, Сью Графтон және Джон Сэндфорд сияқты авторларға сілтеме жасайды. «Богортқа айналған қарақшы» (1995) романы осы мүмкіндікті толыққанды пайдаланады: Хэмфри Богарттың кинофестивалі кезінде өтетін оқиға актердің ең танымал рөлдерінен шабыттандырылған. «The Burglar in the Library» (1997) романы да 1940 жылдардағы Жаңа Англиядағы қонақүйінде Хэммет пен Чандлердің кездесуін суреттейді, Чандлердің Хэмметке сыйлаған кітабын «Малтық сокол» рөлінде бейнелейді. «Чевендегі қарақшы» романында Берни Дж.Д. Салингерге ұқсас жазушыны іздеуге көмектеседі. Екінші роман, «The Burglar in The Closet», 1987 жылы «Burglar» фильмі түрінде бейімделді, онда Вупи Голдберг Берни (немесе Бернис) рөлін сомдады.

Эван Майкл Таннер

Скаддер мен Роденбаррдан басқа, Блок Эван Таннер туралы сегіз роман жазды, ол Корея соғысында алған жарақаты салдарынан ұйықтамайтын авантюрист және кездейсоқ революционер. Бұл романдардың соңғысын қоспағанда, барлығы 1960-жылдары мен 1970-жылдардың басында жарық көрді (1966 жылғы "Ұйықтамайтын ұры" романынан бастап), ал ең соңғысы, 1998 жылғы "Таннер мұзда", кейінге қалдырылғаннан шамамен отыз жыл өткен соң қайта жандандырды.

Чип Харрисон

Чип Харрисон, құмарлық пен қызығушылықтың екі күшті күйреуімен жетекшілік ете отырып, бастапқыда он жеті жасар Чиптің бойжеткендігінен айырылуға ұмтылуы төңірегіндегі екі күлкілі, детективтік емес романға енді: No Score және Chip Harrison Scores Again. Чип өз мақсатына жеткеннен кейін осы серияның болашағы шамалы екенін түсінген Блок, Чипті Лео Хейгтің көмекшісі ретінде жұмысқа орналастырады, ол детектив Неро Вольфты құрметтейді және өзін оның үлгісімен ұстайды (мысалы, Вольф тропикалық гүлдер өсіреді, ал Хейг тропикалық балықтар өсіреді). Олар кейіннен екі әжуалы, әзіл-қалжыңға толы детективтік романға енді: Make Out With Murder және The Topless Tulip Caper, сондай-ақ бірнеше қысқа әңгімелерге.

Келлер

Төрт эпизодтық роман («Hit Man» (1998), «Hit List» (2000), «Hit Parade» (2006) және «Hit Me» (2013)), сондай-ақ бір толық роман («Hit and Run» (2008)) Келлердің өмірін суреттейді – жалғыз, мұңды мерген, ол 1990 жылдары «Playboy» журналында жартылай тұрақты кейіпкер ретінде алғаш рет пайда болған. Романдардың көпшілігі байланысты қысқа әңгімелердің кеңейтілген нұсқалары; «Hit and Run» – Келлер туралы бір әңгіме ретінде жоспарланған және жазылған жалғыз роман. 2016 жылы жаңа повесть жарық көрді – «Келлердің федорасы», онда Келлер соңғы бір жұмыс үшін зейнеттен қайтуға көндіріледі. Келлердің толық аты – Джон Пол Келлер (бұл факті «Hit Man» романында айтылады), бірақ серияда оны көбінесе тек Келлер деп атайды. Әңгімелер көбінесе әрекетке бағытталмайды немесе оның қылмыстарының егжей-тегжейіне назар аудармайды, оның орнына Келлердің мінезі мен ол кездесетін адамдарды зерттейді (мысалы, Келлерді бейсбол лигасының тағайындалған соққышын өлтіруге жалдайды, бірақ ол оны өлтіруді кейінге шегеді және соққыш 400 хоум-ранға жететіндей болуы үшін командамен бірге сыртқы ойындарға барады). Бастапқыда Нью-Йорк қаласында тұрған ол, сәтсіз орындалған тапсырмадан кейін Жаңа Орлеанға көшіп, онда «Николас Эдвардс» деген атпен өмір сүріп, үйленеді, баласы болады және құрылыс саласында жұмыс істейді. Келлер «Дот» есімді байланыс арқылы тапсырмалар алады, ол бастапқыда Уайт-Плейнсте орналасқан. Оның тапсырмалары оны әдетте әртүрлі қалаларға апарады, онда ол көбінесе осы бизнестен зейнетке шығуды, сол жерде қоныстануды армандайды, тапсырманы аяқтап, қайтып келгенге дейін, оның қиялы ұмытылып, өткінші арманға айналады. Келлердің хоббиі – марка жинау, ол оған ерекше құштар. Ол 1940 жылға дейінгі АҚШ-қа жатпайтын маркаларды жинайды, әсіресе Француз империясының бұрынғы колонияларынан шыққан маркаларға қызығушылық танытады. «Hit and Run» 2009 жылғы Криминалдық триллер сыйлығының CWA Алтын қамысы номинациясына іліккен.

Басқа жұмыстар

Small Town (2003), Блоктың он бес жыл ішіндегі алғашқы сериялық емес кітабы, 2001 жылғы 11 қыркүйектегі террористик шабуылдарға Нью-Йорк тұрғындарының әртүрлі реакцияларын көрсетеді. Блок жылдар бойы ондаған қысқа әңгімелер жазған, сондай-ақ ол ең үздік қысқа әңгіме үшін Эдгар сыйлығын төрт рет жеңіп алған жалғыз автор. 2002 жылғы Enough Rope жинағында бұрынғы жинақтардан, мысалы, Like a Lamb to Slaughter және Sometimes They Bite сияқты әңгімелерден, сонымен қатар жаңа және бұрын жарияланбаған 84 әңгіме жинақталған. Блок сериалдық кейіпкері Мартин Х. Эрренграфты клиенттерінің барлығы кінәсіз болып шығатын, шеберлікпен қорғауды ұнататын қылмыстық қорғаушы адвокат ретінде сипаттайды. Эрренграф бастапқыда бар болғаны 1 доллар төлем алады, ал кейін істің нәтижесіне қарай жұмыс істейді; клиентінің кінәсіздігі дәлелденсе ғана ол үлкен гонорар алады. Клиенттері ақталғанда, Эрренграф клиентін ақтау және қылмысты тағы біреуге жүктеу үшін, тіпті кісі өлтіруге дейін барады. Эрренграф туралы алғашқы әңгіме, "The Ehrengraf Defense", 1978 жылы Ellery Queen's Mystery Magazine журналында жарияланған. 2003 жылға қарай он екі әңгіме жарық көрген, ал 2012 жылы Блок "The Ehrengraf Settlement" атты он бірінші әңгімесін аяқтады. Барлығы он бір әңгіме жинақталды және Ehrengraf For The Defense (2012) электрондық кітабында жарияланды. Блок жылдар бойы бірнеше телесериалдардың сценарийлерін жазған, соның ішінде 2005 жылы ESPN арнасының Tilt сериалының екі эпизоды үшін сценарий жазды. Сонымен қатар, ол 2007 жылы Вонг Кар ваи режиссерлік еткен және Нора Джонс түскен My Blueberry Nights фильмінің сценарийін бірге жазды.

Марапаттар мен ұсыныстар

Жеңістер қалың әріппен көрсетілген.