Кінәсіз сақтандыру түрі

Кіріспе

Сақтандыру шартының түрі

Ең кең мағынасында, кінәсіз сақтандыру – сақтандырылған тарапқа шығынның себебіне қарамастан, оның өз сақтандыру компаниясынан шығын өтеуін қамтамасыз ететін сақтандыру шартының кез келген түрі. Осы тұрғыдан алғанда, ол бірінші тараптың қамтуына ұқсас. "Кінәсіз" термині көбінесе АҚШ, Австралия және Канадада штаттық немесе провинциялық автомобильді сақтандыру заңдарына сілтеме жасағанда қолданылады, онда полис иесі мен оның жолаушылары кінәні дәлелдемей-ақ, полис иесінің өз сақтандыру компаниясы арқылы өтемақы алады және басқа тараптардың салдарынан туындаған шығын үшін азаматтық сот жүйесі арқылы өндіріп алу құқығымен шектеледі. Кінәсіз сақтандырудың мақсаты – соқтығысу себептерін анықтау бойынша қымбат сот процестерін болдырмау арқылы сақтандыру сыйлықақысын төмендету, сонымен бірге жарақаттар немесе мүліктің жоғалуы үшін жылдам төлемдер жасау. Дегенмен, кінәсіз сақтандырудың басқа да түрлері бар. Мысалы, АҚШ-та жұмысшылардың өтемақы қорының көп бөлігі кінәсіз жүйелер ретінде жұмыс істейді. Бұл жарақат алған жұмысшының талап ету процесін жеңілдетуге арналған, себебі олар аурудың немесе жарақаттың себебінде біреудің немқұрайлылығын дәлелдеуі керек емес.

Автокөліктерді сақтандыру

Ешбір кінәлі жүйелер, әдетте, жеке тұлғаларды автокөлік апаты кезінде дене жарақатын келтіргені үшін әдеттегі жауапкершіліктен босатады; егер жеке тұлғалар осы жүйелерде "жауапкершілік" сақтандыруын сатып алса, онда сақтандыру апатта сақтандырылған тарапқа және оның жолаушыларына келтірілген дене жарақатын қамтиды, егер кінәлі тарап әдеттегі заң бойынша жауапты болса да, бәрібір. Кейбір ешбір кінәлі жүйелер кейбір жарақаттар үшін зақымның ерекшеліктеріне немесе зардап шеккен адамға қарамастан, "белгілі" немесе "тұрақты" мөлшерде өтемақы төлейді, бірақ бұл әрқашан осылай бола бермейді. Ешбір кінәлі сақтандырудың жақтаушылары автокөлік апаттарының болдырмауы мүмкін емес екенін және кінәлі жүргізушілердің тәуекелі жоғары болуы міндетті емес, сондықтан оларды жазалаудың қажеті де жоқ деп санайды; сонымен қатар, жауапкершілік сақтандыруының болуы, абайсыз немесе немқұрайлы жүргізушілерді сот процесінен туындайтын қаржылық шығындардан қорғайды; сондай-ақ, сақтандырусыз жүргізушілер көбінесе өз жауапкершіліктері үшін төлей алмайды, сондықтан сақтандырусыз жүргізушілер көп аймақтарда ешбір кінәлі жүйелер тиімдірек болуы мүмкін; одан әрі, дәстүрлі сақтандыру регрессивті болып табылады, өйткені арзан көліктердің жүргізушілері қандай құны болса да, кез келген көлікке келтірілген залал үшін жауапты, тіпті олардың құны төмен көліктері жалпы жауапкершілікке үлкен үлес қоспаса да. Ешбір кінәлі жүйеге қарсылар қауіпті жүргізушілердің келтірген залал үшін төлемеуі қауіпті мінез-құлықты ынталандырады, оның салдары ретінде сыйлықақының өсуі және тәуекелдің жоғарылауы ғана болады, ал сот шешімдері мен заңдық келісімдер болмайды. Сыншылар сондай-ақ, көзге көрінбейтін кемшіліктері бар зардап шеккендердің ешбір кінәлі жүйе бойынша өтемақы алуы қиын екенін атап көрсетеді. Тағы бір сын – кейбір ешбір кінәлі юрисдикцияларда елдегі автокөлік сақтандыру сыйлықақылары ең жоғары деңгейде, бірақ бұл себеп емес, салдар болуы мүмкін: ешбір кінәлі жүйенің қаржылық үнемдеуі оны автокөлік апаттарының тәуекелі жоғары аймақтарда немесе сақтандыру ставкалары жоғары болған жағдайда танымал ете алады, сондай-ақ жоғары сақтандыру ставкалары көбінесе жүргізушілерді сақтандырусыз қалдыруы мүмкін, бұл ешбір кінәлі жүйенің тартымдылығын арттырады.

No fault systems generally exempt individuals from the usual liability for causing bodily injury if they do so in a car collision; when individuals purchase "liability" insurance under those regimes, the insurance covers bodily injury to the insured party and their passengers in a car collision, regardless of which party would be liable under ordinary legal tort rules. Some no fault systems often grant "set" or "fixed" compensation for certain injuries regardless of the unique aspects of the injury or the injured party, but this is not universally true. Proponents of no fault insurance argue that automobile collisions are inevitable and that at fault drivers are not necessarily higher risk and should not necessarily be punished; moreover, they note that the presence of liability insurance insulates reckless or negligent drivers from financial disincentives of litigation; also, uninsured motorists often can't and won't end up paying for their liability, so in regions with many uninsured motorists, no fault systems may make more sense; furthermore, traditional insurance is regressive because drivers of inexpensive cars are liable for damage to any car, no matter its value, even though they themselves add only a small amount of liability to the pool with their less valuable cars. Critics of no fault argue that dangerous drivers not paying for the damage they cause encourages risky behavior, with only raised premiums and a higher risk rating as the potential consequence, and no jury awards or legal settlements. Detractors of no fault also point out that legitimate victims with subtle handicaps find it difficult to seek recovery under no fault. Another criticism is that some no fault jurisdictions have among the highest automobile insurance premiums in the country, but this may be more a matter of effect than cause: the financial savings from no fault may simply make it more popular in areas with higher automobile collision risk, or high insurance rates may cause more drivers to go uninsured, increasing the attraction of a no fault system.

Шығу тегі

1960 жылдардың ортасына қарай адам өліміне және денсаулыққа ауыр зиян келтіретін жол апаттарының саны сот процестерінің күрт өсуіне алып келді, бұл “сот жүйесін (кейбір аймақтарда) шаршатты”. Академиялық ортадағы заңгерлердің көптеген ойлары зиянды іс-әрекет жүйесін апаттардан туындаған шығындарды бөлудің басқа тәсілімен алмастыру мәселесіне арналды. Автокөлік апаттарының қаржылық әсерін көрсететін эмпирикалық талдаулар жарияланды. Гарвард құқық мектебінің профессоры Роберт Э. Китон және Иллинойс университетінің профессоры Джеффри О’Коннелл алғашқы толыққанды заңнамалық ұсынысты Гарвард құқық журналында жариялаған мақаласында ұсынды, ол олардың келесі жылы жариялайтын кітабының екі тарауынан тұрды. Китон-О’Коннелл жоспарында барлық автомобиль иелері “негізгі қорғау жамылғысы” деп аталатын жаңа сақтандыру түрін міндетті түрде сатып алуы керек болды. Осы жамылғы бойынша зардап шеккен адам өзінің таза экономикалық зиянын өзінің көлігінің, қонағының көлігінің сақтандырушысынан, ал егер зардап шеккен адам жаяу жүргінші болса, кез келген қатысқан көліктің сақтандырушысынан өндіре алады. Денеге келтірілген зиян үшін 10 000 доллардан астам сомадағы залал, денеге келтірілген зиян үшін 100 доллардан астам сомадағы залал және мүлікке келтірілген залал үшін 100 доллардан астам сомадағы залалдан басқа, кінәны дәлелдеу талап етілмейді. Осы типтегі полис бойынша өтеуге ауырсыну мен азап кірмейді және басқа көздерден алынған өтемақыға сәйкес азайтылады. Бұл ұсыныс заң және сақтандыру басылымдарында кең талқылау тудырды, кейбіреулер оны тым “революциялық” деп сап отырды. Заңға көптеген штаттық және федералдық конституциялық ережелерді бұзды деген шағыммен сотта шағымданылды. Бұл схеманы штаттың бас прокуроры, сондай-ақ Гарвард құқық мектебінің профессорлары Арчибальд Кокс және Филип Хейманн amicus curiae брифінгінде қорғады. Массачусетс штатының Жоғарғы соты бірауыздан қарсылықты қабылдамады. Бұл шешім кінәсіздікпен сақтандыру схемаларын кеңінен қабылдауға жол ашты, бұл дамуды федералдық көлік департаменті ынталандырды. Тағы 8 штат “қосымша” жүйені қолданады, онда сақтандырылған тұлға сотқа шағымдану құқығын сақтайды. Экономикалық (медициналық және еңбекақыдан айырылу) залалдар жағдайында, кінәсіз жүйелер зардап шеккен тараптарға тек бірінші тараптың сақтандыру артықшылықтарымен қамтылмаған залалдарды өтеуді талап етуге мүмкіндік береді. Экономикалық емес (ауырсыну мен азап) залалдар жағдайында, көптеген кінәсіз жүйелер зардап шеккен тараптарға өтемақыны тек ерекше “ауыр” жарақаттар болған жағдайларда ғана алуға мүмкіндік береді, оны екі тәсілмен анықтауға болады: Медициналық шоттарға жұмсалуы тиіс нақты доллар (немесе басқа валюта) сомасын белгілейтін ақшалай шегі. Бұл шектің кемшіліктері: 1) ол сақтандырылған тұлғаларды (және олардың медициналық қызмет көрсетушілерін) медициналық шығындарды шамадан тыс пайдалану арқылы асыра бағалауға талпындыруы мүмкін, және 2) индекстелмесе, медициналық шығындарға инфляцияның әсерінен уақыт өте келе тиімсіз болуы мүмкін. Жақын тұлғаны айыптау үшін қандай жарақаттар жеткілікті деп есептелетінін көрсететін сапалық ауызша шегі (мысалы, өлім, тұрақты мүгедектік немесе дене мүсінінің бұзылуы). Ауызша шектің артықшылығы – ол зиянды сомаларды алдын ала белгіленген ақшалай шығынды өтеу үшін жасанды түрде көбейтуге ынталандыруды жояды. Басты кемшілік – ауыр зардап шеккен талапкерлер, егер олардың жарақаттары штаттың шегінің анықтамасына сәйкес келмесе, өтемақы алудан бас тартылуы мүмкін. Көлік құралдары мен олардың ішіндегі заттарға келтірілген зиян бойынша талаптар әлі де кінәлілікке негізделген. Бұл жүйелер тек дене жарақатын өтеу мәселелеріне ғана назар аударады, және мұндай полистер жүргізушілер мен олардың серіктерінің медициналық шоттарын төлейді, соққының кінәсіне қарамастан. АҚШ-тың үш штатында – Кентукки, Нью-Джерси және Пенсильванияда – полис иелеріне дәстүрлі кінәлілік және кінәсіздікпен өтеу режимдерін таңдауға рұқсат етіледі. Мұндай жүйелерде, “таңдау” немесе “қосымша” кінәсіздік бойынша, полис иелері полис жазылған немесе жаңартылған кезде “толық кінәлілік” және “шектеулі кінәлілік” (кінәсіздік) опцияларын таңдауы керек; полис шарттары белгіленгеннен кейін, сақтандырылған тұлға полисті қайта жазбастан ойын өзгерте алмайды. Кентукки мен Нью-Джерсиде толық немесе шектеулі кінәлілік пайдасына оң таңдау жасамаған сақтандырылған тұлғаларға кінәсіздік тағайындалады, ал Пенсильванияда толық кінәлілік нұсқасы әдепкі болып табылады. Кінәсіздік режимінің құны қымбат болғандықтан, көптеген тұтынушылар дәстүрлі кінәлілік режимдерін таңдайды. 24 штат 1970 мен 1975 жылдар арасында түрлі нысандарда кінәсіздік заңдарын қабылдады; олардың бірнешеуі уақыт өте келе кінәсіздік заңдарын жойды. Колорадо штаты 2003 жылы кінәсіздік жүйесін жойды. Флорида штатының кінәсіздік жүйесі 2007 жылдың 1 қазанында тоқтатылды, бірақ Флорида заң шығарушылары 2008 жылдың 1 қаңтарында күшіне енген жаңа кінәсіздік заңын қабылдады.

The number of traffic accidents causing fatalities and debilitating injuries had become by the mid 1960s the source of a litigation explosion that was "straining (and in some areas overwhelming) the judicial machinery." Much legal thinking in academia was devoted to the question of whether the tort system should be replaced with another method of allocating risks of loss from accidents. Empirical analyses were published showing the financial impact of automobile accidents. The first comprehensive legislative proposal was put forward by Professors Robert E. Keeton of Harvard Law School and Jeffrey O'Connell, then of the University of Illinois, in a law review article published in the Harvard Law Review, which consisted of two chapters of the book that they would publish the following year. The Keeton O'Connell plan provided that all automobile owners would be required to purchase a new form of insurance, called "basic protection coverage," under which a victim has recourse for his net economic loss against the insurer of his own car, his host's car or, if the victim is a pedestrian, any car involved. Fault is not required to be shown except for of damages in excess of $10,000 for bodily injury, the deductible of $100 for bodily injury and property damage. Recoverable loss under this type of policy does not include pain and suffering and is reduced by damages recovered from other sources. The proposal generated immense discussion in legal and insurance publications with some concluding it was too "revolutionary." The law was challenged in court for claimed violations of numerous state and federal constitutional provisions. The scheme was defended by the state attorney general and also Harvard Law School professors Archibald Cox and Philip Heymann in an amicus curiae brief. The Supreme Judicial Court of Massachusetts overruled the objections in a unanimous decision. The decision opened the way for widespread adoption of no fault automobile insurance schemes, a development that was encouraged by the federal Department of Transportation. An additional 8 states have an "add on" system in which the insured party retains the right to sue. In the case of economic (medical and wage loss) damages, most no fault systems permit injured parties to seek recovery only for damages that are not covered by available first party insurance benefits. In the case of non economic (pain and suffering) damages, most no fault systems permit injured parties to seek compensation only in cases of exceptionally "serious" injury, which can be defined in either of two ways:

A quantitative monetary threshold that sets a specific dollar (or other currency) amount that must be spent on medical bills before a tort is allowed. Disadvantages of this threshold are: (1) that it can encourage insured parties (and their medical providers) to exaggerate medical costs through over utilization, and (2) that, unless indexed, it can become ineffective over time because of inflationary effects on medical costs. A qualitative verbal threshold that states what categories of injuries are considered sufficiently serious to permit a tort (e. g., death, or permanent disability or disfigurement). The advantage of the verbal threshold is that it removes any incentive to inflate damage amounts artificially to meet some preset monetary loss figure. The primary disadvantage is that seriously injured claimants may be barred from compensation where their injury does not match their state's threshold definition language. In terms of damages to vehicles and their contents, those claims are still based on fault. No fault systems focus solely on issues of compensation for bodily injury, and such policies pay the medical bills for drivers and their companions no matter whose fault the collision was. In three U. S. states – Kentucky, New Jersey, and Pennsylvania – policyholders are permitted to choose between traditional tort and no fault recovery regimes. Under such systems, known as "choice" or "optional" no fault, policyholders must select between "full tort” and "limited tort" (no fault) options at the time the policy is written or renewed; once the policy terms are set forth an insured party may not change his/her mind without rewriting the policy. In both Kentucky and New Jersey, policyholders who do not make an affirmative choice in favor of either full tort or limited tort are assigned the no fault option, while in Pennsylvania the full tort option is the default. In states where there is a choice of coverage, most consumers choose traditional tort regimes because the cost of the no fault regime is more expensive. 24 states originally enacted no fault laws in some form between 1970 and 1975; several of them have repealed their no fault laws over time. Colorado repealed its no fault system in 2003. Florida's no fault system sunsetted on 1 October 2007, but the Florida legislature passed a new no fault law which took effect 1 January 2008.

Мичиган

Мичиган штатындағы кінәсіз жүйе салыстырмалы түрде сирек кездеседі. 2019 жылға дейін жүргізушілер шексіз, өмір бойы медициналық қамтамасыз етуді қамтитын жеке зиян көтергеннен қорғау сақтандыруын сатып алуға міндетті болды. Бұл жүйе ауыр жарақат алған адамдарды қорғағанмен, көптеген тұтынушылар осы жүйемен байланысты жоғары сақтандыру сыйақыларына наразылық білдірді. 2019 жылы Мичиган заң шығарушы органы штаттың кінәсіз автосақтандыру заңын өзгертіп, жүргізушілер енді шексіз медициналық қамтамасыз етуді сатып алуға міндетті болмайды. Оның орнына, қабылданған PIP таңдау жүйесі бойынша жүргізушілерге $50,000 (Medicaid-ке тіркелген жүргізушілер үшін), $250,000, $500,000 және шексіз лимиттері бар медициналық қамтамасыз етуді таңдау мүмкіндігі берілді. Medicare-ге тіркелген жүргізушілер кінәсіз медициналық қамтамасыз етуден бас тартуға құқылы. Осы өзгерістердің мақсаты жүргізушілер үшін сыйақыны төмендету және автосақтандыруды қолжетімді ету болды. Алайда, Мичиган штатындағы автосақтандырудың орташа жылдық құны әлі де елдегі ең жоғары көрсеткішті құрап отыр, ал Детройт АҚШ-тағы кез келген қаланың арасында ең жоғары бағалы сақтандыру ставкаларына ие. Бұған қоса, Мичиганның кінәсіз жүйесін реформалауы кейбір күтушілерге төленетін өтемақыны азайтты, бұл кейбір ауыр жарақат алған апат құрбандарына өздерінің автосақтандыру полисі арқылы көмек алуды қиындатты. Денсаулық сақтандыруы да апат құрбандарына көмек көрсетеді, егер автосақтандыру болмаса немесе талаптарды өтеуге жеткілікті сома болмаса. 2019 жылғы заңдар, қамтамасыз ету шарттарын жеңілдетуге және күтушілерге төленетін өтемақыны өзгертуге қоса, медициналық төлем ставкаларына да кең ауқымды өзгерістер енгізді, бұл ставкалары "баға кестелері" деп белгілі. Заңда жаңа баға кестелерін кері күшпен қолдануға бола ма деген мәселе нақты көрсетілмеген. 2019 жылы мүдделі тараптар тобы сотқа шағымданып, 2019 жылғы кінәсіз заңның баға кестесі кері күшпен қолданылмауы керек деп мәлімдеді. Адвокаттар 2019 жылғы заңда "ескі ереже" болмауы "автокөлік апатына ұшыраған құрбандар мен медициналық қызметкерлерді олар ешқашан келіспеген шектеулерге, мысалы, сақтандыру лимиттеріне және медициналық төлем кестесіне, олардың төлем ставкаларының төмендеуі қажетті медициналық көмек пен емдеуге қол жеткізуден айырады" деп аргумент келтірді. 2023 жылдың қаңтарына қарай, бұл іс Мичиган Жоғарғы сотында қаралып жатыр.

Michigan's no fault system is relatively uncommon. Before 2019, drivers had to purchase personal injury protection insurance that included unlimited, lifetime medical coverage. While this system protected people with catastrophic injuries, many consumers complained about the high insurance premiums associated with this system. In 2019, the Michigan Legislature changed the state’s no fault auto insurance law so that drivers will no longer be required to purchase unlimited medical coverage. Instead, under the PIP Choice system that was enacted, drivers have the choice of selecting medical coverage with limits of $50,000 (for drivers on Medicaid), $250,000, $500,000 and unlimited. Drivers on Medicare may be eligible to forgo all No Fault medical coverage. The goal of the no fault changes was to lower premiums for drivers and, thus, make car insurance more affordable. However, Michigan’s average annual auto insurance rates are still the highest in the country and Detroit has the highest rates of any city in the U. S. Additionally, Michigan's no fault reforms reduced compensation to some caregivers, which made it difficult for some catastrophically injured crash victims to access care from their auto insurance policy. Health insurance also covers the care of accident victims if auto insurance is either not existent or doesn't have enough coverage to pay claims. In addition to loosening its coverage rules and changing compensation for caregivers, the 2019 laws also made widespread changes to medical reimbursement rates, commonly referred to as the "fee schedules." The law did not expressly address whether the new few schedules should be applied retroactively. In 2019, a group of stakeholders filed a lawsuit, arguing that the 2019 no fault law's fee schedule should not be applied retroactively. Attorneys have argued that the failure to include a "grandfather clause" in the 2019 law “punishes car accident victims and medical providers by leaving them subject to restrictions they never agreed to such as coverage limitations and a medical fee schedule whose reductions on reimbursement rates will deny them access to necessary medical care and treatment.” As of January, 2023, the case was currently pending before the Michigan Supreme Court.