Кіріспе

Кемпси – Австралияның Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының Орталық Солтүстік жағалау аймағындағы қала. Ол Kempsey округінің орталығы болып табылады. Тынық мұхитының жағалауынан шамамен 16,5 шақырым ішке қарай, Маклей өзенін Тынық мұхиты тас жолы және Солтүстік жағалау темір жолы басып өтетін жерге жақын, Маклей аңғары жолында орналасқан. Сиднейден шамамен 430 шақырым солтүстікте жатыр. 2018 жылғы маусым айының мәліметтері бойынша Кемпсиде 15 309 адам тұрады (2018 жыл).

Тарих

Британдықтардың келуінің бастапқы кезеңінде қала Джангади халқының жеріне кіретін аумақта орналасқан еді. Археологиялық зерттеулерге сәйкес, аборигендердің бұл жерде кем дегенде 4000 жылдан бері қоныстанғандығы дәлелденген, бұл Клайбукка ортасындағы қазба жұмыстарынан алынған материалдарды талдау арқылы расталған. Клайбукка аймағында 2 метрге дейін биіктігі бар қабық үйінділерінен құралған ежелгі тұрақтар табылды. Маклей аңғарында миддендер, Лаймбернерс Крик табиғи қорығында балық аулау құралдарының қалдықтары және Крессент-Хедтің солтүстігінде, Ричардсонс-Кроссингте бора сақинасы бар. Джангади жерлерінде алғашқы ақ адамдар 1827 жылы капитан А.С. Иннес құрған Еурока сағасындағы лагерьде орналасқан, негізінен бұрынғы сотталған кедр кесушілер 1820 жылдардың соңында аймақтың бай ресурстарын зерттеуге кірісті. Кемпси ауданындағы алғашқы еуропалық қоныс аударушы 1835 жылы Енох Уильям Рудер болды, ол оның алғашқы иесі Сэмюэл Онионстан 325 гектар (802 акр) жер сатып алған. 1836 жылы отарлаушы билігінен тыс жерлерде орналасқан қосымша жерлер оңтүстік құқықтық жүйеге енгізілді. Он жыл ішінде ағаш кесушілер осы құнды қызыл ағаштардың барлық ормандық алқаптарын кесіп тастады, бұл жерді мал өсірушілер үшін одан да тартымды етті. 1847 жылға қарай, алдыңғы жылғы Императорлық бос жерлер туралы заң қабылданып, Кеңес жарлықтары (1847) іске асырылғаннан кейін, олар Маклей өзенінің бойында Кемпсиден Күндэранг бұғазына дейін 31 станция құрды. Бұл Маклей шатқалындағы ең қатыгез және ұзақ соғыстардың бірімен бірге болды, оның барысында аймақтағы аборигендерге бағытталған шамамен 15 қырғын орын алды. Джангади және басқа да тайпалар өз жерлерін басып алуға қарсы күресу үшін партизандық тактиканы қолданды, малшыларға шабуыл жасап, шаруашылықтарға жылдам шабуылдар жасап, қой мен ірі қара малын ұрлап, кейін шатқалдарға қашып кетті, онда оларды қуу қиын болды. 1840 жылы Күндэранг бұғазында қой ұрлаған үшін 2-3 адам өлтірілді. Соғыс 1851 жылы Нулла-Нулла қаласында жергілікті полиция күштерін құрумен аяқталды. Алайда, сол кездегідей, ару-тазалау рулардың санын азайтты. Қоныстанудан бұрын аймақта тұрған 4000 аборигеннің үштен бірінің 20 жылдан астам уақыт ішінде қаза тапқандығы есептеледі. 1851 жылы капитан Джон Макдональд Хендерсон Маклей аймағындағы Джангади және басқа да абориген топтарының сипаттамасын берді. Кейбір Джангадилер Акула, Пеликан аралдары мен Маклей өзеніндегі екі Фатторини аралдарына қоныстанды, олар 1885 жылы аборигендердің қорықтары ретінде жарияланды және онда жүгері өсірді. 1924 жылы Фатторини аралының тұрғындары Пеликан аралына көшірілді, ал оның резервация мәртебесі жойылды. Ақырында Джангадилер Кинчела Крик станциясына көшіп барды, бірақ Грин-Хиллсте ресми емес лагерь қалды, оларды ауыстыруға тырысқанға қарсы тұрды, олар Бёрнт-Бридж қорығындағы ақ менеджердің басқаруына берілгенше. 1947 жылы алғашқы абориген балаларына Грин-Хилл мемлекеттік мектебінде оқуға рұқсат етілгенде, кемсітушіліктің кедергілері ішінара бұзылды, бірақ ақ нәсілділер өз балаларын Батыс Кемпсиге ауыстырды. 1967 жылы жергілікті халықты Австралия халқының санағына жатқызу керектігі туралы референдумда Кемпси елдегі ең көп "жоқ" дауысына ие болды.

Еуропалық қоныстану

Енох Уильям Рудер осы елді мекенді құрған адам деп есептеледі. Ол 1834 жылы Бирмингемнен келді және 1836 жылы өзеннің оңтүстік жағалауында жер сатып алды, ол кезде рұқсат етілген қоныстың шегі (Маккуори округінің шекарасы) болатын. Бастапқыда ол қызыл кедрді кесу мүмкіндігіне қызығушылық танытты, бірақ сонымен қатар жерінің бір бөлігін сату арқылы пайда табуды жоспарлады. Ол өзен жағалауындағы учаскелерді жоспарлап, жеке қала құрды, ал алғашқы учаскелер 1836 жылдың қараша айында сатылды. Ол оны Кемпси деп атады, себебі айналасындағы аймақтар Ворстерширдегі Кемпси аңғарына ұқсас болды. 1840 жылдардың басында қызыл кедр бағасының күрт төмендеуі қаланың жақындап қалған құлдырауына әкеліп соқты. Кемпсидің негізгі (және су тасқынына ең бейім) бөлігін Джон Вердж құрды, ол Рудердің елді мекеніне қарама-қарсы су тасқыны жазығындағы жерді бөліп берді. 1854 жылы Батыс Кемпсиде мемлекеттік қала жоспарланды және Бельгрейв сарқырамасының жанындағы полиция бөлімі мен сот ғимаратының айналасында елді мекен қалыптаспайтыны анық болған соң, мемлекеттік мекемелер сол жерге көшірілді. Рудердің елді мекені Шығыс Кемпси деп аталды. Кемпси бастапқыда орман шаруашылығы және ағаш кесу орталығы ретінде гүлденді. Австралиялық қызыл кедрдің үлкен қоры – Toona australis (Британ және АҚШ нарығында "Индиялық магони" деп сатылады) 1920 жылдарға дейін, ал кейін 1960 жылдарға дейін қиындықтармен бірге пайдаланылды, одан кейін ресурс іс жүзінде таусылып бітті. 1960 жылға дейін аймақта сүт өнімдерін өндіру басты сала болып табылды, жақын орналасқан Смиттаунда Nestlé Milo фабрикасы, сондай-ақ бірнеше ірімшік және май фабрикалары жұмыс істеді.

Климат

Кемпсиде ыстық, ылғалды және жаңбырлы жаздары мен жұмсақ, құрғақ қыстары бар, бірақ суық түндерімен ылғалды субтропикалық климат (Cfa) орналасқан. Қалада жылына 116,6 күн ашық болады, оның көп бөлігі кейінгі қыс айларында кездеседі.

Су тасқыны

Географиялық тұрғыдан алғанда, Кемпси Маклей өзенінің ұзын иілісі бойында, су тасқыны алабының жоғарғы бөлігінде жатыр. Ол су тасқындарымен әйгілі. 1949 жылғы су тасқыны ерекше қиын болды, себебі теміржол виадугі (желжол көпіріне қарай ағаш сынықтары мен қоқыс жиналғандықтан бөгет рөлінде болған) қирағанда қаланың орталық бөлігінің үлкен бөлігі шайылып кетті. Осы су тасқынынан ең көп зардап шеккен аумақ қазір ойын алаңдары орналасқан жер. Аудандық кеңес су тасқынына ұшырау қаупі бар жерлерді сатып алу саясатын ұстанады және соңғы жылдары көптеген үйлер жоғарырақ жерге көшірілді. Басқа да ірі су тасқындары 1949, 1950, 1963, 2001, 2009, 2013, 2021 жылдары, сондай-ақ 2022 жылдың ақпан айының соңынан наурыз айына дейін болды.

Экономика

Кемпси экономикалық қиындықтар мен әлеуметтік мәселелерге ұшыраған аймақ. Аймақта 10 374 тұрғын бар, олардың 1573-і толық жұмыспен қамтылған, ал 1105-і жартылай жұмыс істейді. Аймақтағы жұмыссыздық деңгейі ұлттық орташа көрсеткіштен едәуір жоғары. Балалардың көп бөлігі (35,1%) ешбір мүшесі жұмыс істемейтін отбасыларда тұрады. Орташа апталық үй табысы 691 долларды құрайды, бұл ұлттық орташа көрсеткіштің жартысына жуық. Өткен онжылдықтардағы экономикалық тұрақсыздыққа қарамастан, жақын жағалаудағы дамыған аймақтармен салыстырғанда, Кемпсиде туризм, шаруашылық және қызмет көрсету салаларын дамыту арқасында экономика өсіп келеді. Жергілікті орталық ретінде, қалада көптеген дүкендер мен қызметтер бар, соның ішінде үш ірі супермаркет және жылдам тамақ желісінің дүкендері бар. 2014 жылы Австралия Статистика Бюросы Кемпсині Жаңа Оңтүстік Уэльс штатындағы ең кедей жергілікті басқару аймақтарының бірі деп таныды. "Kempsey Central Shopping Centre" деп аталатын Coles супермаркеті салынып, Little Belgrave көшесінде орналасқан Tattersalls қонақ үйі мен бірнеше шағын кәсіпорындардың орнында бой көтерді. Бұл сауда орталығы 2008 жылдың 6 желтоқсанында ашылды. Target Country 2018 жылдың 9 маусымында өз есігін жапты, бұл Macleay аймағымен 33 жылдық байланысты үзіп, тарихқа енді (бұрын Fosseys атымен белгілі болған, кейін Target Country болып қайта аталды). Дамып келе жатқан салаларға шарап өндірісі, жаңғақ және лимон саусақтарының өндірісі жатады. Кемпси – South West Rocks, Arakoon, Hat Head, Crescent Head және мұраға алынған Bellbrook таулы ауылы сияқты жақын жағалау курорттары үшін қызмет көрсету орталығы болып табылады, бұл жерлер зейнеткерлер мен демалыс жасаушылар үшін танымал.

Демография

2021 жылғы санақ бойынша Кемпси аймағындағы орташа жас 42-ге тең. Тұрғындардың 18,3% -ы аборигендер немесе Торрес бұғазы аралдарының тұрғындары. Халықтың 84,4% Австралияда туған, бұл көрсеткіш ұлттық орташа көрсеткіштен (66,9%) жоғары. Екінші ең көп кездесетін туған ел – Англия, ол 1,6% құрайды. 71,9% тұрғын екі ата-анасы да Австралияда туған деп мәлімдеді, бұл ұлттық орташа көрсеткіштен (45,9%) едәуір жоғары. Кемпси тұрғындарының 84,4% үйінде тек ағылшын тілінде сөйлейді. Дінге қатысты ең көп таралған жауаптар: дінсіздер – 35,2%, католиктер – 19,4% және англикандықтар – 15,8% болды.

Қылмыс

Соңғы онжылдықтарда Кемпси штат бойынша орташа көрсеткішпен салыстырғанда қылмыстың жоғары және арту үрдісімен көзге түсті. 2016 жылы NSW полициясы жариялаған қылмыс статистикасы Кемпсидегі қылмыс деңгейі штаттық орташа көрсеткіштен екі есе жоғары екенін көрсетті. Ұрыс-тоқылғыш және үйге заңсыз кіру деректері штаттық орташа көрсеткіштен үш есе артық. 2014 жылдан 2016 жылға дейін Кемпсиде көптеген қылмыстардың саны артты, оның ішінде отбасылық зорлық-зомбылық, қару қолданып тонау және үйге заңсыз кіру. 2015 жылы "Сидней Морнинг Геральд" газетінде Кемпсиде мұзға (метамфетаминге) тәуелділіктен туындаған зорлық қылмыстарының өршіп келе жатқаны туралы хабарланды. Метамфетамин сатуға қатысты құқық бұзушылықтар штаттық орташа көрсеткіштен шамамен екі есе көп. Осыдан кейін Австралия, Жаңа Оңтүстік Уэльс штаты және жергілікті билік тарапынан қаржыландырылған қылмыстың алдын алу және қоғамдық қауіпсіздікті арттыру бағдарламасы іске асырылды, нәтижесінде қала жаңарып, қылмыс оқиғалары азайды. Кемпси округінің 2016–2017 жылғы жылдық есебінде тұрғындардың 80%-ы өз үйлерінде және қоғамдық жерлерде қауіпсіз сезінетінін көрсетті.

Мекемелер

Кеңес палаталары, кітапхана және бірнеше кеңселер сияқты мемлекеттік ғимараттар Батыс Кемпсидегі Солтүстік жағалау темір жолының батысында орналасқан. Бұл аймақ қалалық орталықтың (CBD) кейде басынан өткізетін су тасқынына ұшырамайды және түрлі бизнес және банк қызметтері бар екінші бизнес ауданы ретінде қарастырылады. 2004 жылдың шілдесінде ашылған Mid North Coast Correctional Centre, 500 ер және әйел тұтқындарға арналған ең төменгі және орташа қауіпсіздік деңгейлі түрме, Алдавиллада, Кемпсидің батысында орналасқан. 2019 жылғы мәліметтер бойынша, 2020 жылға дейін тұтқындарға қосымша тұрғын үй салу жоспарлануда.

Көлік

2013 жылдың 27 наурызында 14,5 шақырымдық жаңа айналма жол ашылғанға дейін Тынық мұхиты тас жолы Кемпси қаласынан өтті. Бұрынғы бағыты қазір Маклей аймағы жолы деп аталады. Жаңа айналма жолға Австралиядағы ең ұзын көпір – 3,2 шақырымдық Маклей өзені арқылы салынып өткен көпір кірді. Кемпси теміржол станциясы Солтүстік жағалау жолында орналасқан, ол Сидней және Брисбен қалаларымен байланыс ұсынады.

Шығармашылықта

Том Кенеллидің "А River Town" романы (1995), Федерацияға дейінгі кезеңде ирландиялық қоныс аударған Тим Ши мен оның отбасының өміріне ортақтасқан детективтік роман, Кемпси қаласында өрбиді.