Кіріспе
Христиан дін қызметкерлерінің ерекше киімдері – дін қызметкерлері ғана киетін, діни рәсімдерге арналмаған киімдер. Ол діни рәсімдерде ғана қолданылатын киімдерден өзгешелік танытады. Практикалар әртүрлі: дін қызметкерлерінің киімдері кейде діни киімдерінің астында, ал кейде дінбасының, пастордың немесе басқа дін қызметкерінің күнделікті киімі ретінде немесе көшеде киіледі. Кейде бұл киім монахтар мен қарындастардың киімдерімен ұқсас немесе бірдей болуы мүмкін. Көбінесе католик, англикан, шығыс православие және шығыс христиан дін қызметкерлері дінбасылық жағасы бар көйлек киюді қабылдады, бірақ дін қызметкерлерінің киімдерін осы діндердің өкілдері жиі киеді.
Clerical clothing is non liturgical clothing worn exclusively by clergy. It is distinct from vestments in that it is not reserved specifically for use in the liturgy. Practices vary: clerical clothing is sometimes worn under vestments, and sometimes as the everyday clothing or street wear of a priest, minister, or other clergy member. In some cases, it can be similar or identical to the habit of a monk or nun. In modern times, many Christian clergy have adopted the use of a shirt with a clerical collar; but the use of clerical clothing is most commonly among Catholic, Anglican, Oriental Orthodox, and Eastern Orthodox clergy.
Шығыс христиандығы
Шығыс католик шіркеулері мен Шығыс православие шіркеулерінде литургиялық киімдер мен дін қызметкерлерінің киімдері арасындағы ерекшелік – литургиялық киімдерді кию алдында міндетті түрде баталау қажет. Ал дін қызметкерлерінің киімдері баталанбайды және күнделікті киім ретінде қарастырылады. Ішкі киім: Ішкі киім (немесе қара киім) – барлық дін қызметкерлері, монахтар мен семинаристер киетін, көбінесе қара түсті, еденге дейін жететін киім. Сыртқы киім: Ряса (ряса) немесе эксорасон деп аталатын сыртқы киімді епископтар, діни қызметкерлер, дьякондар және монахтар ішкі киім үстінен киеді, ол кең, аққыш киім. Скуфия: Монахтар киетін немесе дін қызметкерлеріне құрмет ретінде табыс етілетін жұмсақ бас киім. Камиловка: Монахтар киетін немесе дін қызметкерлеріне құрмет ретінде табыс етілетін қатты бас киім. Апостолник: Рақыптар (монахинялар) жеке немесе скуфиямен бірге киетін жамылғы. Эпанокамелавкион: Барлық монахтар мен епископтар камиловкамен бірге киетін, арқаға түсетін жамылғы. Клобук: Эпанокамелавкионмен тұрақты бекітілген камиловка; бұл орыс дәстүрінде көбірек таралған.
Шығыс православие үлгілері
Епископ/Жатақ (үйленген немесе бойдақ діни қызметкер)Иеромонах (монах және діни қызметкер бір адамда)Сұр зостикон, конторассон және скуфия киген діни қызметкер. Экзорасон киген монах. Оқырман/Субдиакон/Диакон зостикон киген. Үйленген діни қызметкерлер литургия өткізбегенде экзорасон немесе зостикон кие алады және көбінесе ресми калимавкинге қарағанда бейресми скуфияны таңдайды. Олар сондай-ақ, әдетте суық ауа райында конторассон деп аталатын киім киеді. Олардың көйлектерінің түсі қара, сұр және көк түстерде болады. Монахтар, иеромонахтар және епископтар бойдақтығының белгісі ретінде клобук киеді. Кейбір монахтар монастырьде күнделікті жұмыс істегенде зостикон, конторассон және скуфия киеді. Оқырман және субдиакон шіркеуден тыс жерде көбінесе көйлек кимейді, бірақ қызмет етпегенде шіркеуде кию міндетті. Грек дәстүрінде әншілер литургиялық қызмет кезінде экзорасонды тікелей әдеттегі киімдерінің үстіне (ішкі көйлек/антерисіз) киеді. Семинарист немесе тонзураланған оқырман немесе субдиакон болған әнші кейде әнші тұрғызылған жерде экзорасонның орнына антери кие алады.
Married priests can wear an exorasson or zostikon when not celebrating Liturgy and may opt to wear the more informal skufia over the more formal kalimavkin. They may also wear a vest called a kontorasson, usually during colder weather. The colors of their cassocks vary between the typical black, grey and blue. Monks, hieromonks & bishops all wear the klobuk as part of their mark of celibacy. Some monks will wear the zostikon, kontorasson and skufia when doing daily work around a monastery. Readers & subdeacons rarely wear a cassock outside of church but are often required to wear one in church when not serving. In the Greek tradition, chanters will often wear an exorasson directly over their secular clothing (i. e. without an inner cassock/anteri) during liturgical services. A Chanter who is a seminarian, or a tonsured Reader or Subdeacon, may on occasion wear an anteri instead of an exorasson while at the Chanter's Stand.
Англикандық
Англия шіркеуінің 1604 жылғы қанондарына сәйкес, дін қызметкерлері өздерінің қызметтерін атқару кезінде киім, шапан және шапқыш киюге тиіс болған. Киім бір немесе екі жақты тігілген, мойнында немесе иығында түймеленген, белдеумен немесе белбеумен белінен ұсталған. Киім арнайы діни үлгіде болуы мүмкін – алды ашық, шатырлы жеңдерімен – немесе киген адамның дәрежесіне сәйкес. Бұл киім 17-18 ғасырларда біртіндеп қатып, танымал «мортар тақтасына» айналған Кентербери шапқышымен бірге тағылған. Кастук пен шапан 19-шы ғасырдың басына дейін сыртқы киім ретінде киіліп, Кентербери шапқышы кейіннен митра немесе үшбұрышты шапқышқа алмастырылған. Алайда, қара киім, ақ көйлек және қара немесе ақ галстук киген қарапайым еркектер киімі канонмен белгіленген киімді ығыстырды. 19-шы ғасырда, азаматтардың арасында жеке жуылып, ұнтақталатын ажыратылатын жаға кию әдетке айналды. Бастапқыда, ағылшын дін қызметкерлері ажыратылатын жағамен ақ галстук, кейін ақ галстук, тік жағасы бар белбеу және тік жағасы бар, тізеге дейін жететін бірнеше түймесі бар кең жағалы шапан киген. Сонымен қатар, олар еркектердің шапаны мен рабат киюге болады (жоғарыда қараңыз). Ғасырдың басында евангелистер өздерін жоғары шіркеудің дін қызметкерлерінен ерекшелендіру үшін «құйрықты» шапанды жиі киген. Бұл айырмашылық 1857 жылы Энтони Троллоптың «Барчестер Тауэрлері» романында да айтылады. 19-шы ғасырдың ортасында ағылшын дін қызметкерлері жағаны кері бұра бастады, осылайша «ит жағасының» алғашқы нұсқаларын жасады. Бұл ерекше киім жоғары шіркеудің даулы әрекеті ретінде қарастырылды, бірақ уақыт өте келе артқа бұрылған жаға көбірек таралды және тіпті ажыратылатын жағалардың жойылуынан аман қалды. Қара белбеутен кейін қара көйлек пайда болса да, жаға ағылшын дін қызметкерлерінің көпшілігі үшін күнделікті киімнің бір бөлігіне айналды. Дегенмен, кейбір ағылшын дін қызметкерлері реформацияланған шіркеулердің дін қызметкерлерімен бірігіп, діни киімді мүлдем кимеуді жөн көреді. 20-шы ғасырда ағылшын епископтары өздерінің лауазымының белгісі ретінде қызғылт (ресми түрде күлгілт) көйлек кие бастады. Пекторальды крест пен епископтық жүзікпен қатар, бұл оларды басқа дін қызметкерлерінен ерекшелендіреді. Ағылшын шіркеулерінде дін қызметкерлерінің қызғылт көйлек киюіне тыйым салатын заң жоқ, бірақ мұндай киім әдетте орынды деп саналмайды. Регенттік кезеңге дейін ағылшын дін қызметкерлері сотунаны жұрт алдында үнемі киген. 20-шы ғасырдың ортасында бұл әдет қайта жанданып, бірақ қазір бұрынғыдан аз таралған. Кастукпен бірге дәстүрлі ағылшын бас киімі – Кентербери шапқышы, қазір ол сирек қолданылады. Көптеген ағылшын-католик дін қызметкерлері әлі күнге дейін биретта киеді. 18-шы ғасырдың ортасынан бастап епископтар мен архидиакондар дәстүрлі түрде шейіт киімінің қысқартылған нұсқасын – алжапқышты (тізеден жоғарыға дейін ілінетін) киген, сондай-ақ шалбар мен гетры киген. Екі жағынан түймеленген гетры тізеден төмен шалбардың аяғын жапқан. 1960 жылға дейін кең таралған бұл күнделікті киім түрі қазір көбінесе жойылды. (Бұл олардың кейбіреулері атпен саяхаттайтын кезде оларға ыңғайлы болды, бірақ 20-шы ғасырдың ортасына дейін жалғасты). Кейбір ағылшын дін қызметкерлері екі жақты кастукты (сарум кастугы деп аталады) жақсы көреді, көбінесе кеуде деңгейінде сыртқы түймесі бар, оған академиялық капот ілінеді (хор киімінің бөлігі ретінде киіледі). Дегенмен, көптеген дін қызметкерлері, әсіресе ағылшын-католик дін қызметкерлері, бір жақты кастукты таңдайды. Рим-католик дін қызметкерлері сияқты, кейбір ағылшын дін қызметкерлері белдеріне фасцияны (ағылшын дінінде белдік деп аталады) киеді, ал басқалары белбеуді артық көреді. Ауа райынан қосымша қорғану қажет болған жағдайда, кастук үстінен плащ киюге болады. Патшалық ерекшеліктердің дін қызметкерлері, күштердің аға капелландары, Корольдік капеллалардың мүшелері және корольдің құрметті капелландары шапанда қызыл кастук пен арнайы белгіні (корольдің шифры, үстінде Сент-Эдвардтың тәжімен, емен мен лавр жапырақтарымен қоршалған) тағуға болады. Жоғарыда айтылғандай, кастукпен бірге әдетте тағылатын бас киімі – биретта (рим-католиктер үшін) немесе Кентербери шапқышы (ағылшын діні үшін). 19-шы ғасырда, сол кездегі көптеген ер адамдар сияқты, дін қызметкерлері сыртқы киімдерімен бірге биік жібек (жоғарғы) цилиндрді киген, және бұл көп жылдар бойы епископтар мен басқа да жоғары лауазымды дін қызметкерлері үшін дәстүрлі болып келді. Дегенмен, көптеген дін қызметкерлері капелло романоны – ерекше кең қалпақты, төмен қақпақты шапанға ұқсайтын бас киімді киюді ұнатты, және ол Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін танымал болды, содан кейін ол көптеген кәсіби мамандықтарда киілетін қара немесе қара қоңыр Гомбург стиліндегі бас киіммен ауыстырылды.
Лютерандық
Лютеран дін қызметкерлерінің киімі жергілікті жерге және конфессиясына байланысты әр түрлі болады. Лютеран діни қызметкерлері мен епископтардың рухани киімдері көбінесе католик діни қызметкерлерінің киімдеріне ұқсас: сотока немесе діни қызметкердің көйлегі және ажыратылатын діни жаға. Скандинавияда, сондай-ақ Германияда лютеран епископтары әдетте кеуде айқышын (пекторальды крест) киеді. Даниялық дін қызметкерлері, англикандық және католик дәстүріндегідей, қара сотока киеді, бірақ ерекше руфпен. Ескі ханзалық қалалар Гамбург пен Любектің пасторлары да руф киеді ("Halskrause" неміс тілінде). Руф – үлкен, қатты крахмалданған жаға, ол толық діни жағаның үстінен киіледі. 1980 жылға дейін бұл дәстүр Норвегияда да болған, және ол Дания мен Норвегияның ортақ монархиясы болған кезеңнің (1384–1814) қалдығы еді. Швецияда дін қызметкерлері ерекше формадағы шым-шыбар (кафтан деп аталатын) киетін, және оны әлі күнге дейін салтанатты шараларда көруге болады, ол тік жаға және қысқа ленталармен толықтырылады. Неміс пасторлары әдетте ғибадат өткізген кезде екі ақ уағыз жазуы бар қара көйлек киеді. Литургиялық емес шараларда олар қарапайым киім киеді немесе діни қызметкердің көйлегі мен жағасын киеді. Көбірек ресми жағдайларда олар қара Lutherrock, яғни қара шым-шыбар киеді.
Пресвитериандық
Көптеген дәстүрлі пресвитериан шіркеулері, американдық негізгі конфессияларда, мысалы, ПК (АҚШ), немесе евангелистік ПКА сияқты, Женева көйлегін киюден бас тартып, оның тамыры Женевада уағыз оқыған Джон Кальвиннің киіміне дейін жетеді. Көбісі қазір сосак киеді, сонымен қатар басқа шапан мен діни қызметкерлердің жеңілдік белгілерін (қосқыштар) киеді. Дегенмен, басқа пресвитериандар да сосак киеді. Бұл Канада пресвитериандары мен Шотландия шіркеуі арасында да кең таралған практика.
Шотландия
Шотландия шіркеуінде, басты пресвитериан шіркеуінің ана шіркеуінде, пастор діни киім киеді. Әдетте, қара немесе түрлі-түсті мантия кассак үстінен, уағыз айтуға арналған мойынға таспа мен шолақпен бірге тағылады. Дегенмен, Шотландия шіркеуінде көбінесе түрлі-түсті әрі әшекейлі киімдер киіледі. Шындығында, Шотландия шіркеуінің көптеген пасторлары кері жағалы және сәнді киімдерді тағайын етеді. Америка және Шотландия шіркеулеріндегі көптеген пасторлар костюмдерімен бірге діни жаға киеді. Бұл ПКУА-да және ПКА-да, сондай-ақ басқа да пресвитериандық тармақтарда кең таралған. Шотландия шіркеуінде бұл пасторлардың арасында жиі кездесетін практика.
Ұлыбритания
Британдық методизмде діни қызметкер (пресвитер) көбінесе түсті жейде және дін қызметкерінің жағасы бар қарапайым бизнес костюм киеді. Көбірек ресми қызметтерде діни қызметкер шапан және белдік киеді. Еске алу күні сияқты салтанатты және өте ресми жағдайларда, мысалы Лондондағы Кенотафтағы қызметте, дәстүрлі қара Женева уағыз айту киімі, академиялық мантия және белдік киюі мүмкін. Мефодист дьякондары (ер немесе әйел) киім талаптарына қатысты бұдан да еркін болады; бірақ олар көбінесе қою көк түсті киім киеді және әрқашан өздерінің діни ордендерінің кеуделік айқыш белгісін тағады.
Америка Құрама Штаттары
Біріккен методистік шіркеудегі киім британдық нормалардан өзгеше. Пасторлық киімдерге қатысты ешқандай ресми ереже жоқ. Сондықтан, Біріккен методист шіркеуінің дін қызметкерлерінің киімі орналасқан жеріне және жағдайға қарай әртүрлі болады. Мефодист дін қызметкерлері ауруханалар мен қарттар үйлеріне барып, көмек көрсету кезінде көбінесе пасторлық киім киеді. Ақсақалдар көбінесе қара немесе көк түсті рухани көйлек киеді, ал епископтар – қызғылт түсті.