Кіріспе

Жасыл өлім – британдық ғылыми фантастикалық телесериал «Доктор Ху»-дың оныншы маусымының бесінші және соңғы сериясы, ол алғаш рет 1973 жылдың 19 мамырынан 23 маусымына дейін BBC1 арнасында аптасына алты бөлімнен көрсетілді. Бұл Кэти Мэннингтің Джо Грант рөліндегі соңғы рет пайда болуы болды. Сериалда уақытты саяхаттайтын ғарыштан келген Үшінші Доктор (Джон Пертуи) және UNIT ұйымы Оңтүстік Уэльстегі шахтадағы жағдайды зерттейді, онда мұнай зауытының қалдықтарынан кеншілер қаза тапқан, ал құрттар алып өлшемге дейін өскен.

Сюжет

Үшінші Доктор, Джо және Бригадир Летбридж Стюарт Оңтүстік Уэльстегі Ланфайрфахтағы тасталған көмір кенішінде шахтердің күрделі өлімін тергеп-тексеріп жатыр. Шахтер өлі қалпында, жарқырап жасыл түс шашыратып табылған. Олар келген кезде бригадир жақын маңдағы Global Chemicals зауытының өкілі Стивенспен кездеседі. Темірқазық, Джо Берт есімді шахтермен бірге шахтаның түбінде көмек сұраған Дай Эвансқа көмектесу үшін шахтаға түседі. Олар Дайды табады, ол жасыл түске айналып, өліп жатыр. Берт шахтада авариялық тетік бар екенін есіне түсіріп, Джо екеуі жолға шығады. Доктор олардың соңынан түсіп, Дайдың денесін табады. Кеніштің тереңінен Джо мен Берт үлкен құрттарға толы, ашық жасыл лайлы көлді көреді. Доктор үлкен жұмыртқаны алып, зерттеу үшін қайтарады. Табиғи шахтаның үстінде олар ішкі жағы шикі мұнай қалдықтарымен жабылған үлкен құбырды табады – яғни, құбыр Global Chemicals зауытына жетеді. Берт лайдан уланып, сол түні қайтыс болады. Жұмыртқадан алып құрт шығып, үйден қараңғылыққа қашады. Ертесі күні Доктор Global Chemicals-қа барып, жауапты кім екенін білуге тырысады. Кешеннің жоғарғы қабатында ол өзінің мегаломаниялық мінезі бар суперкомпьютер – BOSS-ты табады. Ол компанияны басқарады, Стивенс сияқты маңызды қызметкерлерді бақылайды және ластаушы химиялық процеске жауапты. Жергілікті экология ғалымы профессор Клиффорд Джонс "жасыл өлім" инфекциясын жергілікті саңырауқұлақ арқылы емдеуге болатынын ашады, бірақ ол білімін бөліспей тұрып, өзі де "жасыл өлімге" ұшырайды. Доктор Джонстың зертханасында емді табады. Доктор мен Бентон шлак үйінділерін аралап, саңырауқұлақты шашыратып, құрттарды қырып салады. Доктор Global Chemicals-қа қайта оралып, BOSS-қа қарсы тұрады. Компьютер басқаларымен байланысып, адамзатты өз билігіне алуды жоспарлайды. Доктор Стивенстің гипноздық күйін бұзады, ал Стивенс BOSS-тың жасағандарына ашуланып, генератор тізбектерін шатастырады, нәтижесінде бүкіл зауыт жарылып, Стивенс қаза табады және ақылсыз компьютер жойылады. Джо мен Джонс үйленетіндерін жариялайды. Доктор оларға бата береді, бірақ бұл Джоның Доктормен саяхатын аяқтайтынын білген соң, тойдың қайнаған шағында тыныштай кетеді.

Өндіріс

Карьер маңындағы құрттардың түсірілімдерінде, бірнеше құрттардың орнына үрленген мерекелік шарлар қолданылды; (кейбіреулері ауамен, ал енді біреулері сумен толтырылған). Түсірілімдер үшін Огилви кеніші, Дери қаласының жанында, ал Global Chemicals – Бринмауырдағы RCA International зауыты пайдаланылды. Сценарий бойынша Доктор құрттардың "қалың хитинді терісі" бар екенін айту керек болды. Пертуи продюсер Барри Леттстен осы сөзді қалай дұрыс айту керегін сұрады, ал Леттс бұл терминмен таныс болмағандықтан, оған дұрыс емес "чит" деп, емес "кайт" деп айтуға кеңес берді. 4-ші эпизод эфирден кейін екі күн өткен соң Леттс "Мен жазуымның себебі – китиннің дұрыс айтылуы" деген жазбадан тұратын хат алды. Премьер-министрге "Джереми" деп аталатын, бұл сол кездегі Либералдық партияның басшысы Джереми Торпқа жасалған өндірістік әзіл еді. 2004 жылы Барри Леттс осы эпизодтағы үңгір сахналарында қолданылған түс бөлігінің әсеріне қанағаттанбағанын айтты.

Қалыптастыру жазбалары

Эльгинді ойнаған Тони Адамс "Жасыл өлім" түсірілімінде ауырып қалды, сол себепті Рой Скелтон Мистер Джеймс деген жаңа кейіпкерді ойнауға шақырылды, оған Эльгинге арналған сөздер берілді. "Жаһандық қастандық" эпизодында (қараңыз 'Үй медиасы') Адамс өзінің нақты ауруын кейіпкерінің оқиға соңында күрт жоғалып кетуін түсіндіру үшін пайдаланады. Профессор Клиффорд Джонстың рөлін Стюарт Беван сомдады. Беван сол кезде Кэти Мэннингпен қалыңдық болып жүрген. Оқиғаның соңында осы ойдан туған жұптар құдаланысады, бірақ Беван мен Мэннинг шоу жазылғаннан кейін бір жыл өткен соң ажырасып кетті. Дейв рөлін ойнаған Талфрин Томас бұрын "Ғарыштан келген сүмбіле" фильмінде Муллинс рөлінде ойнаған. BOSS-қа дауыс берген Джон Дирт кейіннен "Өрмекшілер планетасы" (1974) фильмінде Лоптон рөлін ойнады.

Баспаға шығарылған

Бұл сериалдың романдық нұсқасын Малкольм Хулк жазды, ол 1975 жылдың тамызында Target Books баспасынан жарық көрді. Нақты "Global Chemicals" компаниясының бар екені анықталғандықтан, "Global Chemicals" компаниясы "Panorama Chemicals" деп өзгертілді. Хулк оқиғаны бірнеше тұрғыдан баяндайды, оның ішінде иеленген Стивенс, психоздық Хинкс және тіпті аш құрттың көзқарасынан да. Романның толық нұсқасын Кэти Мэннинг 2008 жылдың қыркүйегінде BBC Audiobooks арқылы CD-де оқып берді.

Үй медиасы

1996 жылы қазанда екі таспадан тұратын VHS нұсқасы жарық көрді. VHS қорабының артқы жағында BBC Video осы сериалдың шығуына, 1996 жылдың мамыр айында қайтыс болған Джон Пертуиге құрмет көрсету ретінде бағышталғанын жазды. "Жасыл өлім" Ұлыбританияда 2004 жылдың 10 мамырында DVD форматында шықты. "Жасыл өлім" Doctor Who DVD Files журналының 2010 жылғы 3 қарашадағы 48-ші нөмірінде жарияланды. Сериалдың арнайы DVD-сі 2013 жылдың 5 тамызында Ұлыбританияда жарық көрді, онда "The One With the Maggots" деп аталатын сериалдың түсірілуі туралы 25 минуттық жаңа деректі фильм және Доктор мен Джоның кездесетін "Доктордың өлімі" сериалы сияқты қосымша мүмкіндіктер болды. Бұл оқиғаның DVD нұсқасында "Global Conspiracy" атты ойдан шығарылған деректі фильм де бар, онда Марк Гетисс Global Chemicals компаниясындағы оқиғаны зерттейтін тергеуші журналист Терри Скэнлон рөлінде ойнайды. "Жасыл өлім" фильмінен бірнеше актерлер өз рөлдерін қайта ойнайды, сондай-ақ Стивенс пен БОСС аман қалғаны белгілі болады. Сериал 2019 жылдың шілдесінде "The Collection Season 10" жинағының бір бөлігі ретінде Blu-ray форматында шықты, онда екі DVD-ден алынған арнайы мүмкіндіктермен қатар, осы шығарылым үшін жаңа мазмұн да бар.