Кіріспе

Астерикс және әміршінің қалқаны ("Арверн қалқаны") – Рене Госсиньни жазған және Альберт Удерзо сурет салған Астерикс комикс кітаптар сериясының он бірінші томы. Алғаш рет 1967 жылы "Pilote" журналының 399–421 нөмірлерінде жарияланды. Кітаптың негізінде галлдық батыр Верцингеторикстің Юлий Цезарьға бас игені туралы Алезия шайқасы жатыр. Дегенмен, кітапта шайқастың соңғы бөлігі ғана көрсетіледі – негізгі сюжет шайқастан кейін болған оқиғаларға арналған. Бұл эпизод, "Астерикс пен Қазан" сияқты, детективтік роман сияқты құрылған, аяғында шешімін табатын құпияға толы.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Кітап Верцингеторикстің Юлий Цезарьға жеңілісін мойындауымен басталады. Оның тапсырылған қарулары бірнеше сағат бойы Цезарьдің креслосының жанында қалады, содан кейін римдік садақшы Верцингеторикстің әйгілі қалқанын ұрлап алады, оны ойынға беріп басқа легионерге жоғалтады, ал ол мас жүзбасына беруге мәжбүр болады, оның үстіне жүзбасы оны әскери құқық бұзғаны үшін есеп бермегені үшін жазаланбайды. Жүзбасы қалқанды жақын маңдағы галл тавернасында шарап құймасы үшін пайдаланады; кейін таверна иесі қалқанды Алезия шайқасынан аман қалған бір адамға береді. Осы прологтан кейін, бас Витальстатикс соңғы тойында тым көп жеп-ішкенінің салдарынан бауыры ауырып, көмектесе алмай қалады. Мұны көрсеткеннен кейін және басшының ауруын уақытша басып тыныштандырғаннан кейін, друид Гетафикс Витальстатиксті Астерікс пен Обеликспен (және Догматикстің) бірге Арвернедегі гидротерапиялық орталыққа емделуге жібереді. Жолда олар әртүрлі таверналарда тоқтайды, онда ауыр тағамдар басшының ауруын қайта оятуға себеп болады. Арвернде галлдар бастапқыда бірге болады; бірақ Астерикс, Обеликс және Догматикске арнайы диета қажет болмағандықтан, олар жабайы шошқа мен сыраға тойып, ал қалғандары «қайнатылған көкөністерді» жейді. Басқа пациенттер шағымданғанда, Витальстатикс Астерикс, Обеликс және Догматиксті Герговияға жібереді. Жолда галлдар римдік елші Ноксиус Вапустың наразылығына ұшырайды және оның күзетшілерін жеңіп алады. Осыдан кейін Астерикс, Обеликс және Догматикс жергілікті таверна иесі Винесспирикспен достық қарым-қатынас жасайды, ол оларды қонақ ретінде қабылдайды. Ноксиус Вапус Римдегі Цезарьге есеп бергенде, Цезарь «кімнің басты екенін көрсету үшін» Верцингеторикстің қалқанымен жеңіске жетуді жоспарлайды және Вапусты Арвернде оны іздеуге тапсырады. Алғашқы тергеулер сәтсіз аяқталғанда, римдіктер шпион, легионер Пузиллиннимусты жібереді; бірақ Винесспирикс тавернасында көп шарап ішкеннен кейін, ол Цезарьдің жоспарын ашады және қалқанның тарихы туралы білетінін айтады, содан кейін Астерикс, Обеликс және Догматикс қалқанды іздеуге шығады. Осы мақсатта олар садақшы Люций Циркумбендибустан, қазір дөңгелек жасау бизнесінің иесі; екінші легионер Маркус Карниверден, мейрамхана ашпас бұрын сауықтыру курортында жұмыс істеген; және мас жүзбасы Крапулдан сұрақ алады. Вапус және оның адамдары да қалқанды, сондай-ақ Астерикс пен Обеликсті іздеуге тырысады, бірақ Винесспирикс пен олардың көршілеріне тиесілі көмір үйінділерін іздеу кезінде көмір шаңына толы болып қалады. Іздеулер екі галлды ақырында Винесспирикске жеткізеді, Крапул прологта оған қалқанды берген еді. Басты кейіпкерлер онымен қайта кездескен кезде, Винесспирикс қалқанды көңілсіз галл жауынгеріне бергенін мойындайды, ол жаңадан емделген және әлдеқайда жұқа Витальстатикс болып шығады. Витальстатикс бұл қалқанның өзінде болғанын және ол әрқашан онымен бірге алып жүргенін айтады. Цезарь Герговияға келгеннен кейін Астерикс және жергілікті тұрғындар триумф ұйымдастырады, онда Витальстатикс Верцингеторикстің қалқанымен көтеріледі. Содан кейін Цезарь Вапусты және оның әскерлерін Нумидияға жер аударып, жүзбасы Крапулды Герговия гарнизонының қолбасшысы, ал легионер Пузиллиннимусты жүзбасы етіп тағайындайды, себебі олар ғана «таза» легионерлер болып шығады (екеуі де айқын мас болғанмен). Галлдар тойлау үшін өз ауылдарына оралады (Витальстатикс ертеректе барған таверналарда әдеттегі салмағын қайта алады), бірақ Витальстатикс әйелі Импедиментаның талабымен соңғысынан аулақ болуға мәжбүр болады.

Комментарийлер

Бұл кітапта Vitalstatistix және Winesanspirix жалғандап "Мен Алезияның қайда екенін білмеймін! Ешкім Алезияның қайда екенін білмейді!" дейді, Верцингеторикстің жеңілісіне ұялып қалғандай. Тарихи тұрғысынан алғанда, Алезияның нақты орналасқан жері осы кітап жарық көргеннен кейін ғана қайта табылды. Герговиядағы шарап пен көмір дүкендерінің көптігі Бугнаттарды еске түсіреді, олар Парижге қоныс аударған арверн тайпасының өкілдері және шарап, ағаш, көмір сататын дүкендермен айналысады. Бұл кітап Vitalstatistix-тің қалқанының шығу тегін анықтайды, оның үстінде ол әдетте тасымалданады, ол Верцингеторикстің қалқанынан алынған. Бұл Астерикс кітаптарының аздаған бөлігінің бірі, онда бард Какофоникс байланбайды және аузын жаппай, тойға белсенді қатысады. Бұл Vitalstatistix-тің әйелі Импедиментаның аты алғаш рет аталған альбом. Дөңгелек фабрикасы – бұл Клермон-Феррандада орналасқан Michelin компаниясына немесе галлдық Немессосқа сілтеме. Шын мәнінде, Клермон-Ферран қаласының басты алаңында кітаптағы Цезарь ескерткішіне қарағанда Верцингеторикс ескерткіші орнатылған. Дөңгелек фабрикасында Обеликс бизнеске сәттілік тілейді: бұл тақырып кейінірек "Обеликс және компания" туындысының орталық идеясына айналады. Vitalstatistix-тің комикс бойынша Aquae Calidae (қазіргі Виши) қаласындағы гидротерапиясы болғанымен, 10-беттегі бірінші сурет Евгения көзіне және Рояттағы термалдық ғимаратқа сілтеме жасайды, онда римдіктер гидротерапия үшін термалдық суларды пайдаланған. Астерикс кітаптарында Галлия картасында "б.з.д. 50 жылы бүкіл Галлия римдіктер тарапынан басылып алынды" деген жазу бар, бірақ тарихи Алезия шайқасы шамамен б.з.д. 52 жылы болған. Оқиға б.з.д. 30-шы жылдардың ортасында болғандай көрінеді, себебі бұл шайқас осы оқиғадан кем дегенде 15 жыл бұрын болған (дегенмен, осы кітаптарда жиі кездесетін тарихи Юлий Цезарь бұрыннан-ақ өлтірілген). 9-бетте Vitalstatistix 1 Тімотеге 5:23-ке сілтеме жасайды, асқазан ауруларына шарап ішу туралы. Бұл кітап Sega Mega Drive ойыны "Asterix and the Power of the Gods" үшін шабыт көзі болды. Кітаптың көптеген басылымдарында, соның ішінде түпнұсқа француз тілінде, бірақ ағылшын тіліндегі аудармасында емес, арверн тайпасының өкілдері әрбір "s" дыбысын "sh" деп айтатын диалектіде сөйлейді. Бұл Франциядағы Овернь аймағында қолданылатын диалектіге жасалған құрмет. Мұндай жағдай тіпті күлкіге де айналады, мысалы, "s" дыбысын дұрыс айтатын арверн жасы пайда болғанда, басқа арверн тайпасының өкілдері оның "с" дыбысын дұрыс айтпайтынын айтады.

Қабылдау

Goodreads сайтында оның рейтингі 5 балдық шкала бойынша 4,15-ке тең.