Бәкәффа: Эфиопия императоры және оның тағдыры

Кіріспе

Бакафа (Ge'ez: በካፋ), туған аты Миссах; тақ аты Асма Гиоргис (Ge'ez: ዐፅመ ጊዮርጊስ), кейін Мәсих Сагад (Ge'ez: መሲሕ ሰገድ) – 1721 жылдың 18 мамырынан 1730 жылдың 19 қыркүйегіне дейін Эфиопия императоры болды және Соломон әулетінің мүшесі еді. Ол император Иясу I-нің ұлы және императорлар Текель Хайманот I мен Давит III-нің бауыры болды.

Өмір

Бакаффа балалық шағын Вениде өткізді, бірақ император Йостостың билігінің соңғы жылындағы ала-көктемде ол Оромо тайпасымен бірге өмір сүру үшін қашып кетті. Қайта ұсталғанда, жаза ретінде оның мұрнының бір бөлігі кесілді, осылайша оны таққа үміткер етпеуге тырысты. Алайда, Пол Б. Хензе былай дейді: «Оның астанасы мен еліне ең бағалы үлесі – екінші әйелі Ментеваб болды». Ол өзінің билігінің көп бөлігін өз патшалығында жасырын саяхаттап, түзетуді қажет ететін әділетсіздіктерді іздеуге арнады. Эдуард Уллендорфтың айтуынша, оның осы істері «ұзақ уақыттан бері эфиопиялық фольклордың бір бөлігіне айналды». Джеймс Брюс Бакаффаның император Ментевабпен (оның екінші әйелі) кездескенін, ол өзінің жиі саяхаттарының бірінде болғанда, және оның туған провинциясы Куараға барған кезде ауырғандағы халықтық әңгімені ұзақ баяндайды. Ол әкесінің үйіне жатты, Ментеваб оның ауруына күтім жасады, ал ол жазылғаннан кейін оған үйленді. Оның бірінші әйелінің өлімі әлі де құпия болып табылады. Император бұрынғы әйеліне сарайда таж кигізіп, ол таж кию тойын өткізу үшін банкет залына барып, тамақтанғаннан кейін күрт ауырып, сол түні қайтыс болды. Улану туралы әңгімелер кең тарады. Оның екінші әйелі Ментеваб Гондарға жаңа императрица ретінде күдік пен интригаға толы сарайға келді. Ол осындай ортада билік пен ықпалға қол жеткізе алғаны өте таңғаларлық, тіпті күйеуінің өлімінен кейін оның алатын басты рөлін ескерсек. Алайда, Бакаффаның билігі толығымен бақытты болған жоқ. Өзіне қарсы көтерілістердің қаупінен сескенгендіктен, 1727 жылы ол өзінің поддандыларының көзқарасын сынау үшін көп күн бойы сарайында жасырынды, нәтижесінде ақсүйектер мен қара халық алаңдады. Қала әкімі Патшалық қоршауға күзет қойды, сол кезде айлакер билеуші пайда болып, Дебре Берхан Селассие шіркеуіне аттанды. Бақытсыз губернатор мен бірнеше серіктестері келесі күні өлім жазасына кесілді, бірақ Ричард Панкхерст бұл наразылыққа халықтың да қатысқанын атап өтті, Джеймс Брюстің айтуынша, Бакаффаның өлімі туралы хабар тараған кезде «қуаныш осыншалықты зор, осыншалықты жалпыға тараған болғандықтан, ешкім оны жасыруға тырыспады», ал ол тірі екенін жариялағанда, кінәлілерді айыптауға себеп болған ешқандай жағдай болмады. Патша сарайындағылар мен сонда жұмыс істеуге келген шет елдіктер қашып, Гондардың барлық көшелеріне үрей таратты. [ ] Егер патшаның дереу шешімі болмаса, бұл бүлік немен аяқталар еді, білу қиын, ол патша сарайының есігінде жалпы кешірім мен рақымшылық жариялауға бұйрық берді. Осы мейірімділікке қарамастан, Бакаффа кейіннен Гондар тұрғындарын жақсы көргенімен, олар тек жек көрумен жауап бергенін айтты. Бакаффа Гондар астанасына бірнеше жаңа ғимараттар салды. Ол 1725 жылы баршаға арналған сәнді той өткізген ғимарат болуы мүмкін, Патшалық қоршаудың солтүстік жағында үлкен банкет залын салғанымен танымал. Оның жанында Бакаффаның ұлы мен мұрагері Иясу II салған болуы мүмкін, бірақ ол 1750 жылы Ментевабтың астанадан Кусквамдағы сарайына көшер алдында салынған. Бұл Патшалық қоршауда салынған соңғы жаңа ғимараттар. Оның билігінің бір кереметі, оның Патшалық жылнамасында жазылған, 1726 жылы екі шетелдік Мысырдан, Деметр мен Георгий, Тана көлінде қамыстан жасалған дәстүрлі қайықтардан айырмашылығы бар жаңа қайық құрды.

Bakaffa spent his childhood confined on Wehni, but during the unrest in the last year of Emperor Yostos' reign he escaped to live with the Oromo; when he was recaptured, part of his nose was cut off as punishment, with the intent of disqualifying him for the throne. However, Paul B. Henze believes that "his most valuable contribution to his capital and his country was his second wife, Mentewab. He also devoted much of his rule travelling in disguise around his realm to seek out inequities to correct, acts which, according to Edward Ullendorff, "have long become part of Ethiopian folklore." James Bruce retells at length the folk story of how Bakaffa met Empress Mentewab (his second wife) while he was on one of his frequent trips in disguise, and fell ill while visiting her home province of Qwara. He was put to bed in her father's house and she had nursed him during his illness, and upon his recovery, he had married her. An enduring tragic mystery is that of the death of his first wife. The Emperor had crowned his previous wife in the palace, and she had proceeded to the banqueting hall to preside over her coronation banquet. After taking part in the meal, she suddenly took ill and died that very night. Rumors of poisoning were rife. His second wife, Mentewab arrived as the new Empress in Gondar to a court that was suspicious and full of intrigue and danger. That she was able to engineer her way to power and influence in such an environment is very impressive, not to mention the dominant role that she would seize upon her husband's death. However, Bakaffa's reign at the time was not entirely happy. Fearful of the danger of insurrections against him, in 1727 he tested the attitude of his subjects by hiding in his palace for many days, with the result that the nobles and populace were alarmed. The governor of the city put a guard around the Royal Enclosure, at which point the crafty ruler emerged and rode to the Debre Berhan Selassie Church. While the unfortunate governor and several associates were executed the next day, Richard Pankhurst notes the public shared in this disaffection, quoting James Bruce that when rumor of Bakaffa's death circulated, "the joy was so great, so universal, that nobody attempted to conceal it"; and when he revealed that he was actually still alive,

There was no occasion to accuse the guilty. The whole court, and all strangers attending there upon business, fled, and spread a universal terror through the whole streets of Gondar. [ ] What this sedition would have ended in, it is hard to know, had it not been for the immediate resolution of the king, who ordered a general pardon and amnesty to be proclaimed at the door of the palace. Notwithstanding this clemency, Bakaffa later was quoted as remarking that although he loved the inhabitants of Gondar, they only responded with hate. Bakaffa added several new buildings to the capital city of Gondar. He is credited with the construction of a vast banqueting hall on the north side of the Royal Enclosure, which might be the structure where he held a lavish feast for all in 1725; next to it stands Mentewab's Castle, which might have been built by Bakaffa's son and heir Iyasu II, but definitely was constructed before Mentewab retired from the capital to her palace at Qusquam in 1750. These are last new buildings erected in the Royal Enclosure. A marvel of his reign, recorded in his Royal Chronicle, was the construction of a new kind of boat on Lake Tana in 1726 by two foreigners from Egypt, Demetros and Giyorgis, unlike the traditional ones built from reeds.