Кіріспе
Самба рок (самба соул, самба фанк және самбаланс) – самбаны рок, соул және фанк музыкасымен үйлестіретін бразилиялық би мәдениеті мен музыка жанры. 1950-ші жылдардың соңында Сан-Паулу қаласының қара нәсілді халықтары рок-н-ролл және афроамерикандық музыкамен танысқаннан кейін осы жанр пайда болды. 1960-шы жылдардағы бразилиялық халық музыкасының дамуы ретінде, бұл жанрды Хорхе Бен, Тим Майя және Трио Мокото сияқты әртістер дамытты. Дискотекаларға жол тапқаннан кейін келесі онжылдықтарда оның танымаллығы артты. 2000-шы жылдарға қарай самба рок бишілер, диджейлер, ғалымдар мен музыканттарды біріктіретін кең мәдени қозғалысқа айналып, жанрды жаңаша өңдеуге мүмкіндік берді.
Samba rock (also known as samba soul, samba funk, and sambalanço) is a Brazilian dance culture and music genre that fuses samba with rock, soul, and funk. It emerged from the dance parties of São Paulo's lower class black communities after they had been exposed to rock and roll and African American music in the late 1950s. As a development of 1960s música popular brasileira, the genre was pioneered by recording acts such as Jorge Ben, Tim Maia, and Trio Mocotó. It gained a wider popularity in the following decades after breaking through into discotheques. By the 2000s, samba rock had grown into a broader cultural movement involving dancers, disc jockeys, scholars, and musicians, who reinvented the genre in a modernized form.
Шығу тегі
Самба рок 1950-ші жылдардың соңында Сан-Паулудың көптеген афро-бразилиялықтар тұратын фавелаларында пайда болды. Осы кезде бразилиялық радио мен би залдары американдық рок-н-роллдың, сондай-ақ блюз бен джаз сияқты афроамерикалық музыканың әлемдік таралуымен танысты. Алғашқыда самба рок – дәстүрлі самба мен болеро музыкасымен қатар осы стильдерді ойнаған аудандық мерекелерде пайда болған би қозғалысы болды. Бұл мерекелер ақырында диджейлер ұйымдастыратын үлкен залдарға көшті. Самба рок диджейі ретінде танымал болған алғашқы тұлға Освальдо Перейра, ол "Orquestra Invisível (Invisible Orchestra) Let’s Dance" сахналық есімімен 1958 жылы Сан-Паулу қаласының орталығында өнер көрсетті. "Мерекелерге көп адам жинала бастады, ал залдар кеңейді", - деп еске алды Перейра. "Содан кейін мен өзімнің жабдықтарымды жасауды ойладым, олар қуатты болуы керек еді, сонымен қатар тікелей оркестрлердің дыбысына жақын болуы керек еді". Оның алғашқы жабдықтарының ішінде 100 ватттық дыбыс жүйесі болды, ол Перейраға музыканың жиілігін басқаруға мүмкіндік берді.
Би мәдениеті
Алғашқы самба рок кештерінде диджейлер Partido Alto самбалары мен итальяндық рок сияқты түрлі жанрлардан музыка ойнаған, ал келушілер жұптармен бірігіп, рок-н-ролл (Линди Хоп, Роккабилли) және самба билерін (Самба де Гафиера) билеген. 1957 жылы бразилиялық пианист Валдир Калмон Билл Хейлидің "Rock Around the Clock" әнінің самба нұсқасын жазды, бұл оқиғалар үшін шешуші сәт болды; бразилиялық журналист Беатрис Миранданың сөзінше, "бірте-бірте кештің қатысушылары рок пен самба қозғалыстарын бір біріне үйлестіріп, кейіннен самба рок деп аталған жаңа би стилін жасады". Сан-Паулудағы алғашқы самба рок биін оқытушылардың бірі Mestre Ataliba, самба рок биінің түпнұсқа музыка мен басқа да стильдердің арасындағы алмасуды құрметтейтінін айтады. "Би жағынан алғанда, самба рок – бір уақытта сергіп, шоғырлану", - деді ол. "Онда аяқ және жамбас қозғалыстарында көрінетін африкалық 'гинга' (капоэйрадан келген дене ағыны) және еуропалық би залының әдеп-нормалары үйлесім табады. Біз оны Рита Павоне, самба пагода, регги, R&B үнімен билей аламыз. Бұл шынымен де әр музыка мәдениетін қабылдайды".
Музыкалық дамуы
Самба рок жанры 1960-шы жылдары танымал бразилиялық музыканттардың жұмысы арқасында дамыды, олар самбаны американдық рок, соул және фанк музыкасының ықпалымен үйлестірді. Бұл даму 1960 жылдардың ортасындағы Tropicália көркемдік қозғалысымен қатар өтті, ол өз кезегінде бразилиялық халық музыкасы (MPB) шеңберінде дәстүрлі босса-нова ырғақтарын басқа бразилиялық және халықаралық поп-рок дыбыстарының әсерімен жаңартып, модернизациялады. Самба рок жанрын қалыптастырушылардың қатарында Trio Mocotó, Тим Майя және «самба рок әкесі» деп есептелетін Хорхе Бен болды. Беннің алғашқы музыкасы жанрдың ырғақтық ерекшелігіне зор үлес қосты. Босса-нованың еуропалық музыкалық ықпалынан алшақтап, әнші афроамерикалық стильдерге – джаз, ритм-н-блюз, кейін соул, фанк және рок музыкасына ден қойып, бірегей ырғақты жасады, оны «сакундим сакундем» деп атады. Стильдік тұрғыдан алғанда, Бен самбаны рок-н-ролл аспаптарымен және мүмкіндіктерімен, соның ішінде электр гитарасы, барабан жиынтығы және реверберациямен біріктірді. Impose журналының Джейкоб МакКиннің сөзіне сүйенсек, Беннің 1969 жылғы аттас альбомынан шыққан «Take It Easy My Brother Charles» әніндегі «мүйізді үлкен биг-бенд дыбысы» жанрдың маңызды элементі болып табылады. 1970 жылы Trio Mocotó тобымен бірлесіп жазылған «Fôrça Bruta» альбомы да Беннің гитарасының көбірек рокқа жақын ырғақтарымен және топтың ырғақтық сүйемелдеуімен самба рок жанрының дамуына үлкен үлес қосты. 1970-ші жылдардағы олардың аспаптық жиынтығында көбінесе гитара, пандейро және дәстүрлі барабан – тимбау болды. Көптеген музыканттар Беннің стилін үлгі етіп алып, оны одан әрі дамытты. Олардың дыбысы самба рок ретінде танылды, сонымен қатар оны самба соул, самба фанк және самбалансо (самба және балансо сөздерінің қосылуынан пайда болған сөз, португал тілінде «тербеліс» немесе «ритм» деген мағынаны білдіреді) деп те атады. Жанр барабан жиынтығы, бас гитара, пернетақта, мыс құбырлы аспаптар, күшті ырғақ және самба рок жанрының ерекше ырғағын бейнелейтін «tumxicutumxicutum» ономатопеясымен сипатталады. Clube do Balanço тобының вокалисі және гитарисі Марко Маттолидің айтуынша, «әуен әрқашан билеуге ыңғайлы болуы керек, әйтпесе ол мәнін жояды. Бұл шығармашылық процесті шектейді, бірақ біздің тобымызға мәдени ерекшелік береді. Бүгінде оны рок, самба, соул немесе фанк деп қарастыру мүмкін емес. Самба рок өзінің ерекше жанрына айналды».
Халықтық танымалдылығы мен жаңғыруы
Самба рок 1960-шы жылдардың соңында кең көрерменге жетті. 1970 және 1980 жылдары, әсіресе дискотекаларда танымал болды. Бұл Бенге, Трио Мокотоға және Сан-Паулудың қара музыкалық аренасындағы басқа да орындаушыларға кең танылуға мүмкіндік берді, бірақ олардың ешқайсысы өздерін самба рок әртістері деп жарияламады. Беннің әндері, әсіресе, дәстүрлі самба рок кештерінде ұдайы орындалатын сүйікті әндерге айналды. Келесі жылдары самба рок би феномені мен музыка стилінен музыканттар, продюсерлер, диджейлер, бишілер, суретшілер және ғалымдарды қамтитын күрделі мәдени қозғалысқа айналды. Бұл кештетерге самба музыкасымен қатар биг-бендтер мен хип-хоп та қосылды. 2000 жылдардың басында жанр электронды үлгілерді пайдалана отырып, жаңаша өңделді, Бен мен Трио Мокотоның 1970 жылдардағы дәстүрлі музыкасынан ерекшеленді. Сан-Паулудың орта таптық аудандарында алғаш рет ойнаған Sandália de Prata және Clube do Balanço топтары осы жаңа үлгінің жарқын өкілдері болды. Жаңа буын әртістері самба рок билеріне сәйкес келетін музыканы әдейі жасай бастады. 2001 жылы Universal Music Brasil "Samba Soul" қайта шығару сериясы арқылы самба рокқа жаңа қызығушылықты пайдаланды, Беннің және 1970 жылдардағы осы стильде орындаған басқа да әртістердің альбомдарын қайта жариялады. Бұл кезде әлі де сахнада өнер көрсеткен Бен Time Out журналында қазіргі заманғы MPB сахнасындағы "фавела самба рок" өкілі, "қарт маэстро" деп танылды. Самба рок жаңғыруының нәтижесінде ол би академияларының оқу бағдарламаларына, дене шынықтыру сабақтарына, концерттік қойылымдарға, би коллективтеріне және басқа да іс-шараларға енгізілді. 2000 жылдары қара бразилиялықтар мен би клубтарының мәдениеті, сондай-ақ Soul Sisters сияқты бразилиялық хип-хоп топтары бұрынғы самба рок билерін қайта қарастырды. Самба рок мәдениетінде гендерлік теңдік мәселесі де талқыланды. Би шараларында әйелдердің негізінен еркек жұлдыздарға қолдау көрсетуші бишілер ретінде шеттетілуіне жауап ретінде "Samba Rock Mulheres" атты жақтау жобасы құрылды. 2010 жылы самба рок қозғалысымен байланысты үш тұлға – биші Хорхе Йошида, музыкант Марко Маттоли және продюсер Него Жуниор самба рокты Сан-Паулудың мәдени мұрасы ретінде тіркеу үшін халықтық науқан бастады. Бұл науқанға түрлі әртістер, музыкалық топтар, продюсерлер, саяси лидерлер және Сан-Паулу тұрғындары қатысты. 2016 жылдың қарашасында Сан-Паулу қаласының тарихи, мәдени және экологиялық сақтау жөніндегі муниципалды кеңесі (CONPRESP) самба рокты муниципалитеттің мәдени мұрасы деп ресми түрде жариялады.