Үнді субконтинентінің өнері

Үнді субконтиненті өнері: ежелгі дәуірден бастау алатын кескіндеме, мүсіншелер, тоқыма өнерлері. Діни және мәдени ықпалдар туралы біліңіз.

28 мин оқу

100%

Дереккөз: Indian art — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Үнді субконтиненті мәдениеттерінің өнері

Үнді өнері сурет салу, мүсін жасау, қыштан жасалған ыдыстар және тоқыма өнер сияқты, тоқыма жібектей маталар кіретін әртүрлі өнер түрлерінен тұрады. Географиялық жағынан алғанда, ол бүкіл Үнді субконтинентін қамтиды, соның ішінде қазіргі Үндістан, Пәкістан, Бангладеш, Шри-Ланка, Непал, Бутан және кейде Шығыс Ауғанстан да кіреді. Үнді өнеріне тән ерекше стиль және дизайн оның заманауи және дәстүрлі формаларында байқалады. Үнді өнерінің бастауы біздің заманымыздан бұрынғы 3-мыңжылдыққа дейін барып жетеді. Қазіргі заманға дейін Үнді өнеріне мәдени және діни ықпалдар – индуизм, буддизм, джайнизм, сикхизм және ислам әсер еткен. Осы діни дәстүрлердің күрделі қосылысына қарамастан, кез келген уақытта және жерде басым көркемдік стиль әдетте негізгі діни топтармен ортақ болған. Тарихи өнерде тас және металдан жасалған, көбінесе діни мазмұндағы мүсіндер Үнді климатында басқа материалдарға қарағанда жақсы сақталған және ең бағалы жәдігерлердің көп бөлігін құрайды. Тасқа қашалмаған ең маңызды ежелгі табылған заттардың көпшілігі Үндістанның өзінен гөрі оны қоршаған құрғақ аймақтардан табылды. Үнді жерлеу және философиялық дәстүрлері басқа мәдениеттердегі ежелгі өнердің негізгі көзі болып табылатын қабірлік заттарды жоққа шығарады. Үнді суретшілерінің стилі тарихи түрде Үнді діндерімен бірге субконтиненттен тысқары таралып, Тибет, Оңтүстік-Шығыс Азия және Қытайда айрықша ықпал етті. Үнді өнері де кейде, әсіресе Орталық Азия, Иран және Еуропадан әсер алды.

Жазбалар

Үндістанның тас өнері тас рельефтері, гравюралар және суреттерді қамтиды, олардың кейбіреуі (бірақ барлығы емес) Оңтүстік Азияның тас дәуірінен қалған. Шамамен 1300 тас өнері орны бар екені естілді, онда ширек миллионнан астам суреттер мен мүсіншелер кездеседі. Үндістандағы ең алғашқы тас гравюраларын Арчибальд Карллейл Испаниядағы Алтамира үңгірінен он екі жыл бұрын тапқан, бірақ оның еңбегі тек кейіннен Дж. Кокберн (1899) арқылы жарияланды. Доктор В. С. Ваканкар Виндхья тауларының маңында Орталық Үндістанда бірнеше боялған жартас паналарын ашты. Олардың ішінде Бхимбетка жартас паналарының шамамен 750 орны ЮНЕСКО-ның Әлемдік мұра тізіміне енгізілген; ең көне суреттер шамамен 10 000 жыл бұрын жасалған. Бұл орындардағы суреттерде көбінесе адам өмірінің көріністері жануарлармен бірге бейнеленген, сондай-ақ тас құралдармен аң ауру сахналары көрсетілген. Олардың стилі аймаққа және дәуірге қарай өзгерген, бірақ ең көп таралған ерекшелік – геру деп аталатын темір оксидінің (гематит) түрінен жасалған минералдық ұнтақпен жасалған қызыл бояу.

Инд алқабы өркениетінің тарихы ()

Таралып, күрделі болғанына қарамастан, Инд өркениеті көптеген басқа ерте өркениеттерден айырмашылығы, көпшілікқа арналған кең ауқымды өнерге қызығушылық танытпаған секілді. Билеп тұрған қыздардың алтын, терракота және тас мүсіндері бидің кейбір түрлері болғанын көрсетеді. Сонымен қатар, терракотадан жасалған мүсіндерге сиыр, аю, маймыл және иттің мүсіндері де кірген. Ең көп кездесетін бейнелеу өнері – кішкентай мөрлер. Мыңдаған стеатит мөрлер табылды және олардың физикалық сипаттамалары біркелкі. Олардың мөлшері бір дюймнан бір дюйм төрттен біріне дейін. Көбінесе олардың артқы жағында ұстауға немесе жеке әшекей ретінде пайдалануға арналған бауды бекіту үшін ойық бар. Мохенджо-Дародан басқа арқасымен тұрған фигура және тағы бір мөр табылды, ол Пашупати мөрінде йога позасында отырған адамды бейнелейді. Бұл фигура әртүрлі жолмен анықталды. Сэр Джон Маршалл индуист құдайы Шиваға ұқсас екенін анықтады. Жетілген кезеңдегі мөрлерде бейнеленген көптеген жануарлардың түрі анықталмаған. Бұқаның бір бөлігі, зебраның бір бөлігі және әсем мүйізі бар, оның мағынасы туралы көптеген болжамдар жасалған. Әзірге, бұл бейнеде діни немесе культтік мағына бар деген талаптарды растайтын жеткілікті дәлелдер жоқ, бірақ бейненің көп таралуы Инд өркениетінің бейнелеріндегі жануарлар діни символдар болып табыса ма деген сұрақ тудырады. Ең танымал туынды – Мохенджо-Дароның қоладан жасалған Билеген қызы, ол осы ерте кезеңде адам денесінің керемет дамыған моделін көрсетеді. Инд өркениетінің құлауынан кейін буддалық дәуірге дейін өнердің айтарлықтай дамымауы таң қалдырады. Бұл, негізінен, ағаш сияқты тез тозатын органикалық материалдардың қолданылуымен байланысты деп есептеледі.

Веда дәуірі

Инд өркениетінің құлдырауынан кейінгі мыңжылдық, Веда дәуіріндегі Индо-арийлердің қоныс аударуымен бірге жүрді, адам бейнесіндегі суреттерден мүлдем бос болды. Әртүрлі артефакттар Мыс жинағы мәдениетіне (б.з.д. 2-мыңжылдық) жатуы мүмкін, олардың кейбіреулері адам денесін еске түсіретін ерекшеліктерді көрсетеді. Бұл артефакттардың нақты мағынасы, тіпті оларға жататын мәдениет пен кезеңдік туралы түсініктемелер әртүрлі.

Маурьялық өнер ()

Солтүстік Үндістанның Маурья империясы б.з.д. 322-185 жылдар аралығында гүлденді, және ең жоғарғы шегінде субконтиненттің барлық бөлігін, ең оңтүстік бөлігін қоспағанда, бақылады, сонымен қатар Үндістанның ежелгі дәстүрлері мен ежелгі Парсының ықпалына ие болды, бұл Паталипутра астанасынан көрініп тұр. Б.з.д. 232 жылы қайтыс болған император Ашока өзінің 40 жылдық билігінің шамамен жартысында буддизмді қабылдады және Будданың өмірімен байланысты маңызды орындарда бірнеше ірі ступаларды демеушілік етті, бірақ Маурья кезеңінен сақталған әшекейлер өте аз, және бастапқыда олар көп болмаған болуы мүмкін. Үндістанның ерте жартастан қашалған сәулетінен көптеген нұсқалар табылды. Ең танымал сақталғандары – Ашоканың тіректерінде орналасқан ірі жануарлар, олар сенімді және қалыптасқан стиль мен шеберлікті көрсетті, сондай-ақ бүгінгі күнге дейін тот баспайтын темір құюдың алғашқы мысалы, оны елдің ауылдық аймақтарындағы ведалық халық қолданған, бірақ оның дамуын көрсететін қалдықтар өте аз. Ашоканың төрт жануардан тұратын әйгілі арыстан астанасы Үндістан тәуелсіздік алғаннан кейін Үндістанның ресми эмблемасы ретінде қабылданды. Маурья мүсіншілігі мен сәулеті тасқа берілген өте жақсы Маурья жылтырлығымен ерекшеленеді, ол кейінгі кезеңдерде сирек кездеседі. Археологиялық қазбалар барысында көптеген кішкентай, танымал терракота мүсіндері табылды, олар көбінесе күшті, бірақ біршама жабайы стильде жасалған. Жануарлар мен адамдардың бейнелері, әдетте қасиетті құдайлар деп есептелінетін әйелдердің суреттері кездеседі.

Үлкен Якша мүсіні (біздің заманымызға дейінгі 2 ғасыр)

Якшалар Үндістан тарихының ерте кезеңдерінде маңызды культтың нысаны болған сияқты, олардың көптегені Якшалардың патшасы Кубера, Манибхадра немесе Мудгарпани сияқты танымал. Олар халықтың табынуына арналған. Көптеген якшалар кейін буддизмге, джайнизмге немесе индуизмге енгізілді. Якша мүсіншілігінің стилі Үндістандағы кейінгі құдайлар мен адамдардың бейнелеріне маңызды ықпал еткен деген пікір жиі айтылады. Якшалардың әйел аналогтары – Якшинилер, олар көбінесе ағаштар мен балалармен байланысты болған, ал олардың әдемі келбеті Үндістан өнерінде кең таралған. Солтүстік Үндістанның әртүрлі жерлерінде кездесетін алып якша мүсіндерін жасауда Матура өнері осы кезеңде сапасы мен саны бойынша ең жетілгені деп есептеледі.

Буддистік өнер ()

Буддистік өнердің маңызды ескерткіштері Мауриялықтардан кейінгі кезеңде пайда бола бастады, сол кезден бері көптеген мүсіндер сақталған. Санчи, Бхархут және Амаравати сияқты бірнеше маңызды орындар бар, олардың кейбіреулері өз орнында, ал қалғандары Үндістан мен әлем музейлерінде сақталған. Бұл ескерткіштер тастан жасалған, бірақ бұрын ағаштан жасалған нысандардың үлгісі алынғаны анық. Олар мен ступаның қабырғалары көбінесе Будданың өмірін бейнелейтін рельефтермен әсемделген. Бастапқыда терең ойылып жасалған, бірақ кейін еркін тұрған мүсіндер қалыптасты. Матура осы дамудың ең маңызды орталығы болды, бұл индуистік және джайнистік өнерге де қатысты. Тасқа қашалған шаитиялық намаз орындары мен монахтардың вихараларының сыртқы және ішкі жағы басқа жерлердегі ұзақ уақыт бойы ағаштан салынған ұқсас құрылымдардан жақсы сақталған. Ажанта, Карле, Бхажа және басқа да жерлердегі үңгірлерде ертедегі мүсіндер кездеседі, олар көбінесе Будда мен бодхисаттвалардың бейнелі мүсіндері сияқты кейінгі туындылардан кем. Буддизм Будданың мүсіндеріне ерекше мән берді, оған индуистік және джайнистік діни бейнелеу өнері үлкен әсер етті. Бұл кезеңдегі мүсіндерге, сондай-ақ Ұлы Александрдың жаулауларынан кейінгі ғасырлардағы грек-буддистік өнердің де ықпалы тиді. Бұл бірігу Үндістанның солтүстік-батысында, әсіресе қазіргі Ауғанстан мен Пәкістанның Гандара аймағында дамыды. Үнді Кушан империясы біздің заманымыздың алғашқы ғасырларында Орталық Азиядан Солтүстік Үндістанға тарады және қысқа мерзімге патшалық әулетінің портреттерінен жасалған ірі мүсіндерге тапсырыс берді.

Шунга әулеті (б.з.д.

Маурья империясының құлдырауымен Үндістанның бақылауы аймақтық династиялардың бұрынғы дәстүрлеріне қайтарылды, олардың ең маңыздыларының бірі – Орталық Үндістанның Шунга династиясы (б.з.д. 185 – б.з.д. 72 ж.) болды. Осы кезеңде, сондай-ақ Шунга династиясымен бір мезгілде Оңтүстік Үндістанда болған Сатавахана династиясы кезінде, ерте буддалық сәулеттің ең маңызды үлгілері жасалды. Аталған династияның ең маңызды сәулеттік құрылысы – ступа, ол әдетте буддизмнің қасиетті реликвияларын сақтайтын діни ескерткіш. Бұл реликвиялар көбінесе, бірақ әрқашан емес, Буддамен тікелей байланысты болған. Осы ступалар Будданың денесінің қалдықтарын қамтығандықтан, әр ступа Будданың денесінің, оның ағартуының және нирванаға қол жеткізуінің бір бөлігі ретінде құрметтелді. Буддистер ступаны сағат тілі бойынша айналып құрметтейді. Шунга династиясынан сақталған буддалық ступалардың ең танымал мысалы – Санчидегі Ұлы ступа, ол Маурья императоры Ашоканың б.з.д. 273 – 232 жылдары Маурья империясы кезінде салынған деп есептеледі. Шунга династиясы кезінде (б.з.д. 150 – б.з.д. 50 ж.) Ұлы ступа қазіргі 120 фут диаметріне дейін кеңейтіліп, тас қаптамамен жабылып, балконы мен шатырымен безендіріліп, тас қоршаумен айналдырылды. Сәулеттен басқа, Шунга династиясының тағы бір маңызды өнер түрі – әсем пішінденген терракота тақташалары. Маурья империясының бұрынғы үлгілерінде көрініп тұрғандай, беткі бөлшектерге, жалаңаштыққа және сезімталдыққа баса назар аудару Шунга династиясының терракота тақташаларында да жалғасты. Бұл тақташаларда ең көп кездесетін бейнелер – әйелдер, олардың кейбіреулері құдайлар деп саналады, көбінесе жалаңаш кеудеде және әсем бас киімдермен бейнеленеді.

Сатавахана әулеті (б.з.д. 1-III ғасыр б.з.

Сатавахана әулеті Орталық Үндістанда билік құрды және көптеген ірі буддалық ескерткіштерді, ступаларды, ғибадатханаларды және дұға залдарын демеушілік етті, соның ішінде Амаравати ступасын, Карла үңгірлерін және Ажанта үңгірлерінің бірінші кезеңін. Ступалар – жерлеу орнының үстіне салынған діни ескерткіштер, олардың ішінде қатты күмбез астында реликвиялар сақталған. Үндістанның әртүрлі аймақтарындағы ступалардың құрылымы, көлемі және дизайны әртүрлі болуы мүмкін, бірақ олардың көрнекілік мағыналары ұқсас. Олар буддизмге тән ғаламның схемасы – мандала негізінде жасалған. Дәстүрлі ступаның периласы бар, ол буддалық жақтастарға қасиетті жол ұсынып, құлшылық ету үшін айналып жүру рәсімін орындауға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, ежелгі үндістер үңгірлерді қасиетті орындар деп есептеген, себебі оларда қасиетті адамдар мен монахтар мекен еткен. Шайтия үңгірден жасалған. Сатавахана халқы құдайларды құрметтеу үшін буддалық архитектураны безендіру ретінде тас мүсіндер жасады. Олар геометрия және геология білімін пайдаланып, темір ұштары бар кескіштер, балғалар және компастар сияқты күрделі техникалар мен құралдар жиынтығымен идеалды бейнелер жасады. Бұған қоса, Сатавахананың нәзік монеталары сол дәуірдегі өнердің дамуын көрсетеді. Сатаваханалар монеталарды негізінен мыс, қорғасын және потиннен шығарған. Кейін күміс те монета жасауға қолданыла бастады. Монеталарда әдетте билеушілердің бейнелері және тамил және телугу тілдерінде жазылған жазулар бейнеленген. Махаяна буддизмі гүлденді және Будданың адам бейнесіндегі алғашқы суреттері өнерде пайда болды. Монах киімін киіп, сол иығынан және денесінен асылған ұзын матамен Будда 32 негізгі лакшанамен (ерекше белгілермен) бейнеленген, олардың ішінде алтын түсті дене, басының үстіндегі ушниша (дөңгелек), ауыр сырғалар, созылған құлақ жапсырғыштары, ұзын қолдар, алақандарында және табандарындағы чакра (дөңгелек) бедері және қабақ арасындағы урна (белгі) бар. Буддизм және буддалық өнер Бактрия және Согдия арқылы Орталық Азияға және алыс Шығысқа тарады, онда Кушан империясы Қытайдың Хан әулетімен кездесті.

The Satavahana dynasty ruled in central India, and sponsored many large Buddhist monuments, stupas, temples, and prayer halls, including the Amaravati Stupa, the Karla Caves, and the first phase of the Ajanta Caves. Stupas are religious monuments built on burial mounds, which contain relics beneath a solid dome. Stupas in different areas of India may vary in structure, size, and design; however, their representational meanings are quite similar. They are designed based on a mandala, a graph of cosmos specific to Buddhism. A traditional stupa has a railing that provides a sacred path for Buddhist followers to practice devotional circumambulation in ritual settings. Also, ancient Indians considered caves as sacred places since they were inhabited by holy men and monks. A chaitya was constructed from a cave. To celebrate the divine, Satavahana people also made stone images as the decoration in Buddhist architectures. Based on the knowledge of geometry and geology, they created ideal images using a set of complex techniques and tools such as chisels, hammers, and compasses with iron points. In addition, delicate Satavahana coins show the capacity of creating art in that period. The Satavahanas issued coins primarily in copper, lead and potin. Later on, silver came into use when producing coins. The coins usually have detailed portraits of rulers and inscriptions written in the language of Tamil and Telugu. Mahayana Buddhism flourished, and the depictions of Buddha as a human form first appeared in art. Wearing a monk's robe and a long length of cloth draped over the left shoulder and around the body, the Buddha was depicted with 32 major lakshanas (distinguishing marks), including a golden colored body, an ushnisha (a protuberance) on the top of his head, heavy earrings, elongated earlobes, long arms, the impression of a chakra (wheel) on the palms of his hands and the soles of his feet, and the urna (a mark between his eyebrows). Buddhism and Buddhism art spread to Central Asia and the far East across Bactria and Sogdia, where the Kushan Empire met the Han Dynasty of China.

Гупта өнері ()

Гупта дәуірі барлық ірі діни топтар үшін Солтүстік Үндістан өнерінің классикалық қарыштағы деңгейі ретінде жалпыға танымал. Сурет салу кеңінен таралғанымен, Ажанта үңгірлерінде сақталған туындылардың көбісі діни мүсіндерді құрайды. Осы кезеңде индуистік өнерде бейнеленген тас құдайлар, Будда тұлғалары және джайнизмнің тиртханкаралары пайда болды, соңғылары көбінесе өте ірі көлемде жасалған. Мүсіндеме өнерінің негізгі орталықтары Матура, Сарнат және Гандхара болды, соңғысы грек-буддистік өнердің орталығы еді. Гупта дәуірі классикалық индуизмнің "алтын ғасыры" саналды және ең алғашқы индуистік храмдар архитектурасы осы кезеңде қалыптасты, бірақ олардан сақталғандары көп емес.

Орта патшалықтар мен ерте ортағасырлық кезең ()

Осы кезеңде индуисттік ғибадатханалар архитектурасы бірнеше аймақтық стильдерге жетілді, ал осы кезеңдегі өнер тарихының үлкен бөлігі ғибадатханалардың мүсіндерінен тұрады, олардың көпшілігі бүгінгі күнге дейін сақталған. Үндістанның орталық мемлекеттерінің саяси тарихы Үндістанның көптеген штаттарға бөлінгенін көрсетті, ал ең әсем құрылыстардың көп бөлігі билеушілер мен олардың сарайларының тапсырысымен салынғандықтан, бұл аймақтық ерекшеліктердің дамуына ықпал етті. Қабырғаларда кең көлемде және миниатюралық түрінде сурет салу, әрине, кең таралған, бірақ сақталған туындылар сирек. Орта ғасырлық қоладан жасалған бұйымдар көбінесе Тамил оңтүстігінен немесе Гималай етегінен табылды.

Оңтүстік Үндістанның династиялары ()

Ашока бағаналарындағы жазуларда солтүстік патшалықтардың Виндхья тауларының оңтүстігінде орналасқан Чола, Чера және Пандия тамил әулеттерінің үштігімен бірге өмір сүргені айтылады. Орта ғасырларда осы патшалықтардың өрлеуі мен құлдырауы, аймақтағы басқа патшалықтармен байланысты болды. Осы патшалықтардың құлдырауы мен қайта өркендеуі кезінде индуизм жаңарып, көптеген ғибадатханалар мен мүсіндердің салынуына себеп болды. Паллавалар салған Мамаллапурамдағы Жағалау ғибадатханасы ерте индуистік сәулеттің символы болып табылады, оның монолитті тасқа қашалған бейнелері мен индуистік құдайлардың мүсіндері бар. Олардың орнын өнерді жақсы көрген Чола билеушілері басты. Осы кезеңдегі Ұлы тірі Чола ғибадатханалары жетілгендігімен, сұлулығымен және егжей-тегжейлілігімен танымал, және ЮНЕСКО мұрасы ретінде танылған. Чола дәуірі қола мүсіндерімен, жоғалған балауыз құю техникасымен және фрескалық суреттерімен де әйгілі. Халкыя әулетінің индуистік патшаларының арқасында джайнизм исламмен бірге гүлденді, бұл Бадами үңгір ғибадатханаларының төртіншісінің Ведалық емес, джайнистік болғанынан көрінеді. Оңтүстік Үндістан патшалықтары мұсылман шапқыншылығына дейін өз жерлерін басқарып келді, ол сұлтандықтарды құрып, көптеген ғибадатханалар мен сәулет және мүсіндердің керемет үлгілерін жойды. Осыларға Бадами Чалукия сәулеті (5-6 ғасырлар), Батыс Чалукия сәулеті (11-12 ғасырлар) және Хойсала сәулеті (11-14 ғасырлар) жатады, олардың барлығы қазіргі Карнатакаға шоғырланған.

Шығыс Үндістан

Шығыс Үндістанда, Одиша және Батыс Бенгалияда мұсылман жаулап алуына дейін Калинга сәулеті кең таралған ғибадатхана стилі болды, жергілікті нұсқаларымен бірге. Ежелгі Бенгалия Пала империясы тұсында Азиядағы сурет салудың алғашқы үлгілерінің бірі болды. Кішкентай және түрлі-түрлі сурет салу Моғол империясы кезінде гүлденді. Калихат суреті немесе Калихат Пат 19 ғасырдағы Бенгалияда, Калькутта қаласындағы Калихат Кали храмының жанында пайда болды. Кали храмына келген саяхатшылардың естелік заттары ретінде басталып, уақыт өте келе бұл суреттер үнді сурет салу мектебінің ерекше бір саласы ретінде дамыды. Индуистік құдайлар және басқа мифологиялық кейіпкерлерді бейнелеуден бастап, Калихат суреттері әртүрлі тақырыптарды көрсетуге жетті.

Моғол өнерінің

Үндістанда исламдық жаулап алулар 10 ғасырдың бірінші жартысында басталғанымен, Моғол империясы кезінде ғана көркем өнерге демеушілік жасайтын императорларды көруге болады. Император Хумаюн 1555 жылы Дели сұлтандығын қайта орнату кезінде өзімен бірге Персия шахы Тахмасптың танымал шеберханасының ең шебер суретшілері – Мир Сәйід Әли мен Абд әл Самадты әкелді. Акбардың (1556–1605) тұсында, 1560 жылдардың ортасында «Хамзанама» құрылымы кезінде суретшілердің саны шамамен 30-дан 1590 жылдардың ортасына қарай шамамен 130-ға дейін өсті. Сарай тарихшысы Әбу’л Фазалдың сөзіне сүйенсек, Акбар өнерге қызығушылығын күшейтіп, суретшілерін үнемі тексеріп, ең жақсыларын марапаттаған. Осы кезеңде парсы суретшілері империяға өзінің бірегей стилін әкелуге ынталанды. Олардың туындыларында бастапқыда үнді элементтері кездеседі, жергілікті өсімдіктер мен жануарлар бейнеленген, бұл дәстүрлі парсы стиліне тән емес еді. Бұл кезеңдегі суреттер Акбардың патшалығының жандылығы мен әртүрлілігін көрсетеді, парсы миниатюралары, Раджпут суреттері (оның ішінде Кангра мектебі) және Солтүстік Үндістанның Пахари стилі жасалды. Олар сонымен қатар британдық үстемдік жылдары жасалған Компания стиліндегі акварель суреттеріне де әсер етті. Акбар қайтыс болғаннан кейін, оның ұлы Жәһангир (1605–1627) таққа отырды. Ол әр суретшінің жекелеген туындымен айналысуын қалаған, Акбар заманында қалыптасқан ынтымақтастықтан гөрі. Бұл кезең ерекше жеке стильдердің пайда болуын белгілейді, атап айтқанда Бишан Дас, Манохар Дас, Әбу әл Хасан, Говардхан және Даулат. Жәһангирдің өзі әр суретшінің туындысын, тіпті аты көрсетілмесе де, анықтап білу қабілетіне ие болды. Оның билігі кезінде «Размнама» (хинд эпосы Махабхаратаның парсы тіліне аудармасы) және Жәһангирдің «Тузук-и Жәһангири» атты суреттелген естеліктері жасалды. Жәһангирден кейін Шаһ Жәһан (1628–1658) билік құрды, оның ең танымал сәулеттік үлесі – Тадж Махал. Оның тұсындағы суреттер көбірек ресми стильде болды, сарай көріністерін бейнеледі, алдыңғы билеушісінің кезеңіндегі жеке стильдерден өзгеше. Аурангзеб (1658–1707), қатаң суннит нанымын ұстанған, әкесі Шаһ Жәһаннан күшпен тақты тартып алды. 1680 жылы музыка мен сурет салуға тыйым салғаннан кейін, оның билігінде моғолдардың өнерге демеушілігі төмендеді. Император сарайында сурет салудың азаюына байланысты суретшілер мен моғол суретінің жалпы ықпалы Солтүстік Үндістанның хан сарайлары мен қалаларына тарады, онда портреттер, үнді эпостарын бейнелеу және индуист діни суреттері көптеген жергілікті мектептер мен стильдерде дамыды. Олардың ішінде Раджпут, Пахари, Декан және Кангра суретшілік мектептері ерекше көзге түсті.

Although Islamic conquests in India were made as early as the first half of the 10th century, it wasn't until the Mughal Empire that one observes emperors with a patronage for the fine arts. Emperor Humayun, during his reestablishment of the Delhi Sultanate in 1555, brought with him Mir Sayyid Ali and Abd al Samad, two of the finest painters from Persian Shah Tahmasp's renowned atelier. During the reign of Akbar (1556–1605), the number of painters grew from around 30 during the creation of the Hamzanama in the mid 1560s, to around 130 by the mid 1590s. According to court historian Abu'l Fazal, Akbar was hands on in his interest of the arts, inspecting his painters regularly and rewarding the best. It is during this time that Persian artists were attracted to bringing their unique style to the empire. Indian elements were present in their works from the beginning, with the incorporation of local Indian flora and fauna that were otherwise absent from the traditional Persian style. The paintings of this time reflected the vibrancy and inclusion of Akbar's kingdom, with production of Persian miniatures, the Rajput paintings (including the Kangra school) and the Pahari style of Northern India. They also influenced the Company style watercolor paintings created during the British rule many years later. With the death of Akbar, his son Jahangir (1605–1627) took the throne. He preferred each painter work on a single piece rather than the collaboration fostered during Akbar's time. This period marks the emergence of distinct individual styles, notably Bishan Das, Manohar Das, Abu al Hasan, Govardhan, and Daulat. Jahangir himself had the capability to identify the work of each individual artist, even if the work was unnamed. The Razmnama (Persian translation of the Hindu epic Mahabharata) and an illustrated memoir of Jahangir, named Tuzuk i Jahangiri, were created under his rule. Jahangir was succeeded by Shah Jahan (1628–1658), whose most notable architectural contribution is the Taj Mahal. Paintings under his rule were more formal, featuring court scenes, in contrast to the personal styles from his predecessor's time. Aurangzeb (1658–1707), who held increasingly orthodox Sunni beliefs, forcibly took the throne from his father Shah Jahan. With a ban of music and painting in 1680, his reign saw the decline of Mughal patronage of the arts. As painting declined in the imperial court, artists and the general influence of Mughal painting spread to the princely courts and cities of north India, where both portraiture, the illustration of the Indian epics, and Hindu religious painting developed in many local schools and styles. Notable among these were the schools of Rajput, Pahari, Deccan, Kangra painting.

Ортағасырлық Үндістанның басқа патшалықтары

Оңтүстік Үндістанның соңғы империясы Виджаянагар сәулетінің тамаша қалдықтарын қалдырды, әсіресе Карнатака штатының Хампи қаласында, олар көбінесе мүсіндермен әшекейленген. Бұл дәстүр Чола дәстүрінен дамыды. Моғолдар басып алғаннан кейін ғибадатхана салу дәстүрі жалғасты, негізінен бұрынғы ғибадатханаларды кеңейту арқылы, жаңа сыртқы қабырғалар мен үлкен гопурамдар салынды, олар көбінесе орталықтағы ескі ғимараттарды көлденең басып кетті. Бұл ғимараттар әдетте құдайлар мен басқа да діни тұлғалардың гипстен жасалған мүсіндерімен қалың жабылды, олардың жарқын бояулары уақыт-уақыт жаңартылып отыруы керек, әйтпесе тозып кетеді. Оңтүстік-Орталық Үндістанда, XV ғасырдың соңында, ортағасырлық мемлекеттерден кейін Бахмани сұлтандығы Бижапур, Голконда, Ахмаднагар, Бидар және Берар орталықтарындағы Декан сұлтандықтарына ыдырады. Олар металл құю, тас қасу және сурет салудың ведалық әдістерін, сондай-ақ моғол сәулетінен алынған цитадельдер мен мазарларды қоса, ерекше сәулет стилін қолданды. Мысалы, Бидардағы Бариди әулеті (1504–1619) бидри өнімдерін ойлап тапты, ол Веда және Маурья дәуірлеріндегі Ашока бағаналарынан алынған, мырыш пен мыс, қалайы және қорғасын қоспасынан жасалған, күміс немесе мыспен қапталған, содан кейін саль аммониясы бар саз пастасымен жабылған, бұл негізгі металлдың түсін қаралатып, қапталған металдың түсі мен жылтырлығын күшейтеді. Тек 1600 жылы Ахмаднагарды моғолдар басып алғаннан кейін ғана түркі-моғол моғолдары қолдаған парсылық ықпал Декан өнеріне әсер ете бастады.

Британдық кезең (1857-1947 жж.)

Британдық отаршылдық билік, әсіресе 19 ғасырдың ортасынан бастап, үнді өнеріне зор әсер етті. Көптеген бұрынғы өнерді қолдаушылар байлығы мен беделін жоғалтты, ал британ империясы ірі қалаларда өнер мектептерін ашқан кезде батыс өнері кеңінен таралды. Ең ескісі – 1850 жылы құрылған Ченнайдағы Мемлекеттік көркемсурет колледжі. Еуропалықтар көп тұратын ірі қалаларда, Британ Ост-Индия компаниясының тапсырысымен үнді суретшілері салған шағын суреттер, «компания стилі» кең таралды. Бұл стиль негізінен акварельмен орындалып, жұмсақ текстуралар мен түстерді беруге арналған, батыс гравюралары мен моғол кескіндемесінің ықпалын біріктіретін стильде болды. 1858 жылы британ үкіметі Британдық Радж кезінде Үндістанды басқаруды өз міндетіне алды. Үнді князьдерінің көптеген тапсырыстары енді толығымен немесе жартылай батыс стильдерінде немесе гибридтік индо-сарацен архитектурасында жасалды. Осы кезеңдегі үнді дәстүрлері мен еуропалық стильдің үйлесуі Раджа Рави Варманың сари киген әйелдердің майлы бояуларында жақсы көрінеді.

Бенгал өнер мектебі

Бенгалиялық өнер мектебі, көбінесе Бенгалия мектебі деп аталады, бұл өнер қозғалысы және Үндістан суретінің стилі, ол Бенгалияда, негізінен Калькутта мен Шантиникетан қалаларында пайда болды және 20-ғасырдың басында Британдық үстемдік кезінде бүкіл Үндістан субконтинентінде кеңінен танылды. Алғашқы күндері «Үнді сурет салу стилі» деп те аталған бұл мектеп, Үндістанның ұлттық мүддесімен (свадеши) байланысты болды және Абаниндранат Тагор (1871–1951) басшылығымен дамыды, бірақ сонымен қатар британдық өнер әкімшілері, оның ішінде 1896 жылдан бастап Калькуттадағы Үкіметтік өнер және қолөнер колледжінің директоры болған Э. Б. Хавелл сияқты тұлғалар тарапынан да қолдау көрді. Нәтижесінде, қазіргі заманғы Үндістан суретінің дамуына жол ашылды. Тагор кейіннен жапон суретшілерімен байланыс орнатуға тырысып, пан-азиялық өнер үлгісін құруды мақсат етті. «Бхарат Мата» картиналары арқылы Абаниндранат отансүйгіштік идеясын қалыптастырды. Бенгалия мектебінің суретшілері мен өнер шеберлері: Нандалал Бос, М. А. Р. Чугтай, Сунайани Деви (Абаниндранат Тагордың қарындасы), Маниши Дей, Мукул Дей, Калипада Гошаль, Асит Кумар Халдар, Судир Хастгир, Кшитиндранат Мажумдар, Сугра Рабаби. 1920–1925 жылдар аралығында Гаганендранат модернистік сурет салудағы тәжірибелерге бастама берді. Партха Миттер оны «1940 жылдарға дейінгі суретінде кубизмнің тілі мен синтаксисін қолданған жалғыз үнді суретшісі» деп сипаттады. 1925 жылдан бастап суретші күрделі посткубистік стильді дамытты. 1905 жылы Свадеши қозғалысы күш алып келе жатқанда, үнді суретшілері британдықтардың басып алған мәдени ерекшеліктерін қайта жаңғыртуға тырысты. Олар компания суреттерінің романтикалық стилін және Раджа Рави Варма мен оның ізбасарларының формальды жұмыстарын қабылдамады. Осылайша, қазіргі Бенгалия өнер мектебі құрылды, оның негізін қалаушы – қазіргі заманғы Үндістан өнерінің әкесі деп есептелетін Абаниндранат Тагор (1871–1951), ол азиялық стильдерді (Үнді ұлттық идеяларына баса назар аудара отырып) қайта өңдеді. Тагор отбасының басқа суретшілері, мысалы Рабиндранат Тагор (1861–1941) және Гаганендранат Тагор (1867–1938), сондай-ақ 20-ғасырдың басындағы жаңа суретшілер, мысалы Амрита Шер Гил (1913–1941) Үнді өнеріне авангардты батыс стильдерін енгізуге жауапты болды. Жамини Рой және кейін С. Х. Раза сияқты көптеген суретшілер халықтық дәстүрлерден шабыт алды. 1944 жылы К. С. Паникер «Прогрессивті суретшілер қауымдастығын» (ППА) құрып, өнерде «Мадрас қозғалысын» тудырды.

The Bengal School of Art commonly referred as Bengal School, was an art movement and a style of Indian painting that originated in Bengal, primarily Kolkata and Shantiniketan, and flourished throughout the Indian subcontinent, during the British Raj in the early 20th century. Also known as 'Indian style of painting' in its early days, it was associated with Indian nationalism (swadeshi) and led by Abanindranath Tagore (1871–1951), but was also promoted and supported by British arts administrators like E. B. Havell, the principal of the Government College of Art and Craft, Kolkata from 1896; eventually it led to the development of the modern Indian painting. Tagore later attempted to develop links with Japanese artists as part of an aspiration to construct a pan Asianist model of art. Through the paintings of 'Bharat Mata', Abanindranath established the pattern of patriotism. Painters and artists of Bengal school were Nandalal Bose, M. A. R Chughtai, Sunayani Devi (sister of Abanindranath Tagore), Manishi Dey, Mukul Dey, Kalipada Ghoshal, Asit Kumar Haldar, Sudhir Khastgir, Kshitindranath Majumdar, Sughra Rababi. Between 1920 and 1925, Gaganendranath pioneered experiments in modernist painting. Partha Mitter describes him as "the only Indian painter before the 1940s who made use of the language and syntax of Cubism in his painting". From 1925 onwards, the artist developed a complex post cubist style. With the Swadeshi Movement gaining momentum by 1905, Indian artists attempted to resuscitate the cultural identities suppressed by the British, rejecting the Romanticized style of the Company paintings and the mannered work of Raja Ravi Varma and his followers. Thus was created what is known today as the Bengal School of Art, led by the reworked Asian styles (with an emphasis on Indian nationalism) of Abanindranath Tagore (1871–1951), who has been referred to as the father of Modern Indian art. Other artists of the Tagore family, such as Rabindranath Tagore (1861–1941) and Gaganendranath Tagore (1867–1938) as well as new artists of the early 20th century such as Amrita Sher Gil (1913–1941) were responsible for introducing Avant garde western styles into Indian Art. Many other artists like Jamini Roy and later S. H. Raza took inspiration from folk traditions. In 1944, K. C. S. Paniker founded the Progressive Painters' Association (PPA) thus giving rise to the "madras movement" in art.

Қазіргі заманғы өнер (-қазіргі)

1947 жылы Үндістан Ұлыбританиядан тәуелсіздік алды. 1952 жылы К. Х. Ара, С. К. Бакре, Х. А. Гаде, М. Ф. Хусейн, С. Х. Раза және Фрэнсис Ньютон Суза атты алты суретші Бомбей прогрессивті суретшілер тобын құрды. Бұл топтың мақсаты – тәуелсіздік алғаннан кейінгі кезеңде Үндістанды бейнелеудің жаңа жолдарын табу болды. Топ 1956 жылы таратылса да, Үндістан өнерінің көркемдік тілін өзгертуде маңызды рөл атқарды. 1950-ші жылдардағы Үндістанның көптеген көрнекті суретшілері осы топқа қатысты. Бүгінде танымал болғандардың арасында Бал Чабда, Маниши Дей, В. С. Гайтонде, Кришен Ханна, Рам Кумар, Тейб Мехта, К. Г. Субраманян, А. Рамачандран, Девендер Сингх, Акбар Падамси, Джон Уилкинс, Химмат Шах және Манжит Бава бар. Қазіргі Үндістан өнері бұрынғыдан гөрі әртүрлі және бай. Жаңа буынның ең белгілі суретшілері – Босе Кришнамахари және Бикаш Бхаттачарджи. XX ғасырдың екінші жартысында сурет салу және мүсін жасау өнері маңыздылығын сақтап қалды. Алайда, Налини Малани, Субодх Гупта, Нараянан Рамачандран, Виван Сундарам, Житиш Калат, Г. Р. Иранна, Бхарати Кхер, Читтравану Музумдар сияқты жетекші суретшілердің туындыларында өнер радикалды жаңа бағыттарға бұрылды. Бхарти Даял дәстүрлі Митила суреттерін заманауи стильде бейнелеп, өзінің қиялы арқылы ерекше стиль қалыптастырды, оның туындылары жаңа және ерекше көрінеді. Үнді өнері туралы дискурс, ағылшын және үнді тілдерінде кеңінен талқыланғандықтан, өнер мектептерінде өнерге деген көзқарас өзгерді. Сындық талдау қатаңдады, Гита Капур, Р. Сива Кумар, Шиваджи К. Паниккар, Ранджит Хоскоте және тағы басқалар Үндістандағы заманауи өнер практикасын қайта қарастыруға үлкен үлес қосты.

Мүсіндік

Үндістан субконтинентіндегі алғашқы белгілі мүсін – б.з.д. 3300–1700 жылдарға жататын Инд өркениетінен табылды, қазіргі Пәкістанның Мохенджо-Даро және Хараппа қалаларында. Олардың ішінде әйгілі шағын қола биші Натараджа да бар. Дегенмен, қола мен тастан жасалған мұндай мүсіндер сирек кездеседі және олардың саны қыштан жасалған мүсіндер мен тас мөрлерден кем, көбінесе жануарлар немесе құдайлар өте жақсы бейнеленген. Инд өркениетінің құлдырауынан кейін будда дәуіріне дейін мүсін туралы мәліметтер аз, тек Даимабадтан (біраз даулы) б.з.д. 1500 жылға жататын мыс фигуралар табылды. Тастан жасалған монументалды мүсіндердің дәстүрі салыстырмалы түрде кеш пайда болды, Ашоканың 270–232 жылдар аралығында билік құрған кезінде және ол Үндістан айналасында тұрғызған бағаналарында, оның жарлықтарын алып жүретін және жануарлардың, негізінен арыстандардың әйгілі мүсіндерімен безендірілген (олардың алтауы сақталған). Көптеген бейнелі мүсіндер, көбінесе рельеф түрінде, ерте буддалық зыярат ступаларынан, әсіресе Санчиден табылды; олар, мүмкін, ағаштан жасалған дәстүрден пайда болған. Шындығында, ағаш соңғы онжылдықтарға дейін барлық тарихи кезеңдерде Кераладағы басты мүсіндік және сәулеттік материал болып келді. Біздің заманымыздан бұрынғы 2–1 ғасырларда алыс солтүстік Үндістанда, қазіргі Оңтүстік Ауғанстан мен Солтүстік Пәкістанның Гандхара аймағындағы грек-буддалық өнерінде мүсіндер Будданың өмірі мен ілімдерінің эпизодтарын бейнелейтін нақтырақ форма алды. Үндістанда ұзақ мүсін жасау дәстүрі мен бай иконография шеберлігі болғанымен, Будда осы уақытқа дейін адам түрінде бейнеленбеген, тек оның белгілері арқылы ғана көрсетілген. Бұл қазіргі Ауғанстандағы Гандхара буддалық мүсіндері грек және парсы өнерінің ықпалын көрсетеді. Гандхара мүсін өнерінің ерекшеліктері: толқынды шаштар, екі иықты жабатын киім, аяқ киім, акант жапырақтарымен жасалған әшекейлер және т.б. Матураның қызғылт құмтастан жасалған индуист, джайнист және буддалық мүсіндері (біздің заманымыздың 1–3 ғасырлары) Үндістанның жергілікті дәстүрлерін де, Гандхара грек-буддалық өнері арқылы алынған батыс ықпалын да көрсетті және Үндістанның діни мүсіндерінің негізін қалады. Дегенмен, Элефанта үңгірлері сәл кейінірек салынған. Кейінгі ірі масштабтағы мүсіндер көбінесе діни мазмұнда болады және консервативті сипатқа ие, көбінесе құдайлар үшін қарапайым, алға қарап тұру позы қолданылады, бірақ апсаралар мен якши сияқты рухани жандар жиі әдемі қисық поздарда бейнеленеді. Көбінесе кескіндер өте егжей-тегжейлі болады, негізгі фигураның артында күрделі фон жасалады. Оңтүстік Үндістаннан шыққан Чола әулетінің (шамамен 850–1250) әйгілі жоғалған балауыз қола мүсіндері, олардың көпшілігі шерулерде тасымалдауға арналған, олардың ішінде Шиваның Натараджа ретіндегі бейнесі және бұрынғы Паллава әулетінен қалған Махабалипурамның граниттен жасалған ірі мүсіндері бар. Чола дәуірі мүсіндері мен қола бұйымдарымен де ерекшеленеді. Әлемнің түрлі мұражайларында және Оңтүстік Үндістанның ғибадатханаларында Шиваның әртүрлі пішіндеріндегі, Вишну мен оның әйелі Лакшмидің, Шива қасиеттілерінің және тағы басқаларының көптеген көркем мүсіндерін көруге болады.

The first known sculpture in the Indian subcontinent is from the Indus Valley civilisation (3300–1700 BC), found in sites at Mohenjo daro and Harappa in modern day Pakistan. These include the famous small bronze male dancerNataraja. However such figures in bronze and stone are rare and greatly outnumbered by pottery figurines and stone seals, often of animals or deities very finely depicted. After the collapse of the Indus Valley civilization there is little record of sculpture until the Buddhist era, apart from a hoard of copper figures of (somewhat controversially) c. 1500 BCE from Daimabad. The great tradition of Indian monumental sculpture in stone appears to begin relatively late, with the reign of Ashoka from 270 to 232 BCE, and the Pillars of Ashoka he erected around India, carrying his edicts and topped by famous sculptures of animals, mostly lions, of which six survive. Large amounts of figurative sculpture, mostly in relief, survive from Early Buddhist pilgrimage stupas, above all Sanchi; these probably developed out of a tradition using wood. Indeed, wood continued to be the main sculptural and architectural medium in Kerala throughout all historic periods until recent decades. During the 2nd to 1st century BCE in far northern India, in the Greco Buddhist art of Gandhara from what is now southern Afghanistan and northern Pakistan, sculptures became more explicit, representing episodes of the Buddha's life and teachings. Although India had a long sculptural tradition and a mastery of rich iconography, the Buddha was never represented in human form before this time, but only through some of his symbols. This may be because Gandharan Buddhist sculpture in modern Afghanistan displays Greek and Persian artistic influence. Artistically, the Gandharan school of sculpture is said to have contributed wavy hair, drapery covering both shoulders, shoes and sandals, acanthus leaf decorations, etc. The pink sandstone Hindu, Jain and Buddhist sculptures of Mathura from the 1st to 3rd centuries CE reflected both native Indian traditions and the Western influences received through the Greco Buddhist art of Gandhara, and effectively established the basis for subsequent Indian religious sculpture. though the Elephanta Caves are probably slightly later. Later large scale sculpture remains almost exclusively religious, and generally rather conservative, often reverting to simple frontal standing poses for deities, though the attendant spirits such as apsaras and yakshi often have sensuously curving poses. Carving is often highly detailed, with an intricate backing behind the main figure in high relief. The celebrated lost wax bronzes of the Chola dynasty (c. 850–1250) from south India, many designed to be carried in processions, include the iconic form of Shiva as Nataraja, with the massive granite carvings of Mahabalipuram dating from the previous Pallava dynasty. The Chola period is also remarkable for its sculptures and bronzes. Among the existing specimens in the various museums of the world and in the temples of South India may be seen many fine figures of Siva in various forms, Vishnu and his wife Lakshmi, Siva saints and many more.

Қабырғаға бояу

Үндістан жартасқа сурет салу дәстүрі мен әдістері мыңдаған жылдар бойы біртіндеп дамыды – тарихи дәуірге дейінгі өнердің көптеген орындары табылды. Ертедегі үңгірлер тасқа қашалған суреттермен әшекейленген, ал мезолит кезеңінде (б.з.д. 6000 жыл) табиғи үңгірлер пайдаланылды. Олардың қолданылуы кейбір аймақтарда тарихи кезеңге дейін жалғасты. Бхимбетканың жартас паналары Декан үстіртінің шетінде орналасқан, ондағы терең эрозия үлкен құмтас шығыңдарды қалдырған. Ондағы көптеген үңгірлер мен қуыстарда көне құралдар мен әшекейлі тас суреттері бар, олар адамның өзінің ландшафтымен әрекеттесуінің ежелгі дәстүрін көрсетеді – бұл әрекеттесу бүгінге дейін жалғасуда. Тарихи кезеңнің ең көне сақталған фрескалары Ажанта үңгірлерінде сақталған, 10-шы үңгірде б.з. 1 ғасырына жататын суреттер бар, бірақ іріктері мен танымал топтары 5 ғасырдан басталады. Ескі суреттердің сақталуына кедері келтіретін климаттық жағдайларға қарамастан, Үндістанда ежелгі және ерте ортағасырлық дәуірдің (б.з. 8-10 ғасырларға дейін) суреттері мен олардың іздері бар 20-дан астам орын белгілі, бірақ бұл бұрын болғандардың өте шағын бөлігі. Ежелгі және ерте ортағасырлық кезеңнің ең маңызды фрескалары Ажанта, Баг, Эллора және Ситтанавасал үңгірлерінде табылды, соңғысы 7-10 ғасырлардағы джайнизмдік өнер ескертуі. Көптеген суреттерде сарайларды безендіруге дағдыланған суретшілердің жұмыстары бар екені анықталған, бірақ ерте заманғы дүниелік қабырға суреттері сақталмаған. Чола фрескалары 1931 жылы Тамил Надудағы Танджавурдағы Брихадишвара ғибадатханасының айналма жолында табылды және бұл ашылған алғашқы Чола үлгілері. Зерттеушілер осы фрескаларда қолданылған техниканы анықтады. Тастарға әк қоспасынан жасалған тегіс қабат жағылады, оның кебуі екі-үш күнге созылды. Осы қысқа мерзім ішінде осындай үлкен суреттер табиғи органикалық пигменттермен боялды. Наяка кезеңінде Чола суреттері үстінен боялды. Төменде жатқан Чола фрескаларында саивизмнің құштар рухы көрінеді. Олар, мүмкін, Ұлы Раджараджа Чоланның ғибадатхананы аяқтауымен бірге жасалған. Кераланың қабырғалық суреттері Пундарикапурам, Эттуманур және Айманам және басқа да жерлердегі ғибадатхана қабырғаларында фреска немесе қабырғалық сурет түрінде жақсы сақталған.

The tradition and methods of Indian cliff painting gradually evolved throughout many thousands of years – there are multiple locations found with prehistoric art. The early caves included overhanging rock decorated with rock cut art and the use of natural caves during the Mesolithic period (6000 BCE). Their use has continued in some areas into historic times. The Rock Shelters of Bhimbetka are on the edge of the Deccan Plateau where deep erosion has left huge sandstone outcrops. The many caves and grottos found there contain primitive tools and decorative rock paintings that reflect the ancient tradition of human interaction with their landscape, an interaction that continues to this day. The oldest surviving frescoes of the historical period have been preserved in the Ajanta Caves with Cave 10 having some from the 1st century CE, though the larger and more famous groups are from the 5th century. Despite climatic conditions that tend to work against the survival of older paintings, in total there are known more than 20 locations in India with paintings and traces of former paintings of ancient and early medieval times (up to the 8th to 10th centuries CE), although these are just a tiny fraction of what would have once existed. The most significant frescoes of the ancient and early medieval period are found in the Ajanta, Bagh, Ellora, and Sittanavasal caves, the last being Jain of the 7th 10th centuries. Although many show evidence of being by artists mainly used to decorating palaces, no early secular wall paintings survive. The Chola fresco paintings were discovered in 1931 within the circumambulatory passage of the Brihadisvara Temple at Thanjavur, Tamil Nadu, and are the first Chola specimens discovered. Researchers have discovered the technique used in these frescoes. A smooth batter of limestone mixture is applied over the stones, which took two to three days to set. Within that short span, such large paintings were painted with natural organic pigments. During the Nayak period the Chola paintings were painted over. The Chola frescoes lying underneath have an ardent spirit of saivism is expressed in them. They probably synchronised with the completion of the temple by Rajaraja Cholan the Great. Kerala mural painting has well preserved fresco or mural or wall painting in temple walls in Pundarikapuram, Ettumanoor and Aymanam and elsewhere.

Миниатюралық сурет

1000 жылға дейінгі кезеңде сақталған үнді миниатюраларының саны аз болғанымен, келесі бірнеше ғасырларда да олардың болғаны белгілі, демек, үлкен дәстүр қалыптасқан. Сақталғандарының көпшілігі бастапқыда буддалық мәтіндерге иллюстрациялар болса, кейін джайнистік және индуистік нұсқалары да пайда болды. Буддалық өнердің төмендеуі және пальма жапырақтарынан жасалған қолжазбалардың нәзік болуы ерте үлгілердің сирек кездесуін түсіндіреді. Моғол миниатюралық сурет салу өнері 16 ғасырдың соңында қалыптасқан миниатюралық дәстүр мен моғол әмірінің сарайына шақырылған парсы миниатюралық дәстүрінде оқыған суретшілердің әсерінен тез дамыды. Бұл стильге жаңалық ретінде айқын реализм, әсіресе портреттерде, сондай-ақ жануарлар, өсімдіктер және физикалық әлемнің басқа да элементтеріне қызығушылық енді. Декан сурет өнері сол кезде Оңтүстіктегі Декан сұлтандықтарының сарайларында дамыды, ол кейбір жағынан одан да маңыздырақ болғанымен, оның көркемдігі мен әсемдігі азырақ болды. Миниатюралар кітаптарды безендірді немесе мураккастардағы (суреттер мен ислам каллиграфиясының альбомдарындағы) жеке туындылар ретінде жасалды. Бұл стиль келесі екі ғасырда мұсылман және индуист әміршілерінің сарайларында қағазға сурет салуға ықпал етіп, «кіші моғол» деп аталатын бірнеше аймақтық стильдерге айналды, олардың ішінде Раджпут суреті, Пахари суреті және, ақырында, Компания суреті – еуропалық өнердің ықпалымен пайда болған және британдық үкіметтің қолдауына ие болған гибридтік акварель стилі бар. «Пахари» («таулы») аймақтарда, мысалы Кангра сурет мектебінде, стиль маңыздылығын сақтап, 19 ғасырдың басына дейін дамуын жалғастырды. 19 ғасырдың ортасынан бастап үнді суретшілері, мемлекеттік өнер мектептерінде оқығаннан кейін, батыс стиліндегі суреттерді жиі салған.

Зергерлік бұйымдар

Үндістан субконтиненті зергерлік бұйымдар жасаудың ең ұзақ тарихына ие, оның тарихы 5000 жылдан астам. Индияда зергерлік бұйымдарды капитал сақтау құралы ретінде пайдалану, көптеген қазіргі заманғы қоғамдарға қарағанда, әлі де кең таралған, ал алтын металл ретінде әрқашан басымдыққа ие болған. Үндістан және айналасындағы аймақтар жоғары сапалы асыл тастардың маңызды көзі болды, ал билеуші топтың зергерлік бұйымдары оларды көптеп қолданумен ерекшеленеді. Зергерлік бұйымдар жасауды бастағандардың біріншілері – Инд өзені аңғарының өркениеті халқы. Ертедегі қалдықтар аз, себебі олар иелерімен бірге жерленбеген.

Басқа материалдар

Ағаш, сөзсіз, өте маңызды болған, бірақ Үнді климатында ұзақ сақталуы сирек. Піл сүйегі немесе сүйек сияқты органикалық жануар материалдары Дхарма діндерімен қолданылуы шектелген, алайда буддалық мысалдар бар, мысалы, Беграм піл сүйектері – олардың көп бөлігі Үндістанда жасалған, бірақ Ауғанстанда табылған, сондай-ақ салыстырмалы түрде жаңа өрнектелген тістер де кездеседі. Мұсылмандық ортада олар жиірек кездеседі.

Ғибадатханалық өнер

Қараңғылық Хараппа мәдениетінің құлдырауы мен Мауриялар дәуірінен басталатын нақты тарихи кезең арасындағы уақытты қамтиды, ал тарихи кезеңде ең алғашқы үнді діні, ірі көркемдік ескерткіштерді шабыттандырған – буддизм болды. Бұрын ағаштан салынған құрылыстар болған болуы мүмкін, олар кейін тасқа айналдырылған, бірақ осыған байланысты мәтіндік сілтемелерден басқа физикалық дәлелдер жоқ. Буддистер тас үңгірлерді қазып бастағаннан кейін, индустар мен джайндар Бадами, Айхоле, Эллара, Салсетте, Элефанта, Аурангабад және Мамаллапурам қалаларында, сондай-ақ Моғолдар дәуірінде олардың үлгісін алды. Үнді өнерінде әр түрлі діндердің белгілі бір кезеңде және жерде өте ұқсас көркемдік стильді бөліскені, бірақ табиғи түрде иконографияны оларды тапсырыс берген дінге сәйкес бейімдегені байқалады. Әртүрлі діндер үшін, өзінің сенімдеріне қарамастан, бірнеше суретшілер тобы жұмыс істеген болуы мүмкін. Буддистік өнер біздің заманымыздан бұрынғы I ғасырда Гандара және Амаравати дәуірлерінде алғаш рет дамыды. Ол Үндістанның алтын ғасыры болып табылатын Гупта және Пала дәуірлерінде гүлдене берді, тіпті сол кезде билеушілердің көпшілігі индуист болды. Буддистік өнер бірінші мыңжылдықтың соңында көтеріліп, Паллава, Чола, Хойсала және Виджаянагара империялары сияқты индуисттік династиялар өз стильдерін дамытқаннан кейін жоғалып кетті. Тас үңгірлер мен дербес тұрған тастан салынған ғибадатханалардың салынуы арасында нақты уақыт шегі жоқ, олар бірдей дамыды. Дербес тұрған құрылыстар 5 ғасырда салына бастады, ал тас үңгірлерді қазу 12 ғасырға дейін жалғасты. Дербес тұрған құрылымдық ғибадатхананың мысалы – Махабалипурамның Мәдени мұрасының бір бөлігі, оның жұқа мұнарасы бар, ол Бенгал шығанағының жағалауында кірпіштей кесілген гранит тастардан салынған және 8 ғасырға дейін салынған.

Халықтық және тайпалық өнер

Үндістандағы халық және тайпалық өнер түрлі бейнелерде көрінеді, мысалы, қыштан жасалған ыдыстар, сурет салу, металл өңдеу, қағаз өнері, тоқыма және зергерлік бұйымдар мен ойыншықтар сияқты заттарды жасау арқылы. Бұл эстетикалық нысандар ғана емес, сонымен қатар адамдардың өмірінде маңызды рөл атқарады және олардың сенімдерімен, дәстүрлерімен байланысты. Бұл заттар мүсіндер, маскалар (салт-дәстүрлер мен рәсімдерде қолданылады), суреттер, тоқымалар, себеттер, ас үйге арналған заттар, қару-жарақ және тіпті адам денесі (татуировкалар мен тесіктер) болуы мүмкін. Бұл нысандардың өзіне де, оларды жасау үшін қолданылатын материалдар мен техникаларға да терең символдық мағына беріледі. Көбінесе, пураникалық құдайлар мен аңыздар заманауи формаларға және таныс бейнелерге айналады. Жәрмеңкелер, мерекелер, жергілікті батырлар (көбінесе жауынгерлер) және жергілікті құдайлар осы өнерде маңызды рөл атқарады (мысалы, Теланганадағы Накаши өнері немесе Чериал суреттері). Халық өнері көшпелілердің көркемдік өрнегін де қамтиды. Бұл – Үндістанның аңғарлары мен таулы жерлерін шарлап, өзгермелі ландшафттарды көріп өтетін адамдардың өнері. Олар әртүрлі кеңістіктердің тәжірибесі мен естеліктерін өздерімен бірге алып жүреді, ал олардың өнері – өмірдің құбылмалы және динамикалық үлгісінен тұрады. Ауылдық, тайпалық және көшпелілер өнері халықтық өнердің негізін құрайды. Халық өнерінің мысалдары:

Варли суреті: Варли суреті алғаш Махараштра штатының Варли аймағында тайпалық өнер түрі ретінде пайда болды. Бұл өнер жанры күнделікті өмірдің, табиғаттың және діни тақырыптардың суреттерін жасау үшін қарапайым геометриялық пішіндер мен үлгілерді қолданады. Суреттер көбінесе қызыл немесе охр түсті фонға ақ түспен салынады. Мадхубани суреті: Мадхубани суреті деп аталатын халық өнері Бихар штатының Митила аймағында қалыптасқан. Суреттерде жиі күрделі геометриялық үлгілер қолданылады және құдайлардың, табиғаттың және күнделікті өмірдің суреттері жанды түстермен бейнеленеді. Гонд суреті: Гонд суреті алғаш Мадхья-Прадеш штатының Гонд аймағында тайпалық өнер түрі ретінде пайда болды. Бұл өнер түрінің күрделі үлгілері мен дизайндары көбінесе табиғаттан және Гонд халқының рухани практикаларынан әсер алады. Суреттер әдетте жарқын түстермен және айқын сызықтармен салынады. Көптеген тайпалар мен дәстүрлі халық суретшілері қауымдастығы азаматтық өмірге сіңісіп кеткенмен, олар өнерлерін жасауды жалғастыруда. Алайда, нарық пен экономикалық күштердің салдарынан осы суретшілердің саны азайып барады. Осы өнерді сақтау, қорғау және насихаттау үшін түрлі бейүкіметтік ұйымдар мен Үндістан үкіметі көп күш жұмсауда. Осы өнерді Үндістан мен әлемнің көптеген ғалымдары зерттеді және олар туралы құнды зерттеулер бар. Халықтық рух өнерді дамытуда және жергілікті мәдениеттің санасында маңызды рөл атқарады.

Контекстуалды модернизм

1997 жыл канондық білімді қалыптастырудың екі параллель қадамына куә болды. Бір жағынан, ықпалды Барода тобы – құрамында Виван Сундарам, Гулам Мохаммед Шейх, Бхупен Хахар және Налини Малани болған, ал 1981 жылы «Халыққа арналған орын» көрмесі арқылы тарихқа із қалдырған коалиция – 1997 жылы Шейх өңдеген «Бародадағы заманауи өнер» антологиясының жариялануымен нақты тарихи тұрғыдан бекітілді. Екінші жағынан, өнер тарихшысы Р. Сива Кумардың «Контекстуалды модернизм» көрмесі мен оған қоса жарияланған еңбегі Сантиникатан суретшілерін – Рабиндранат Тагор, Нандалал Бос, Беноде Бехари Мукерджи және Рамкинкар Байджды – 1930 жылдары, прогрессивтілер 1940 жылдардың соңында манифестін жасамастан бұрын, өздерінің лайықты орнына қайта орналастырды. Сива Кумар Сантиникатан суретшілерінің мәдени байланыстар арқылы ашылған жаңа мүмкіндіктермен байланысты дәстүрлі бастауларды қайта қарастырғанын айтты. Олар мұны тарихи қажеттілік деп те қарастырды. Мәдени оқшаулану эклектизм мен мәдени араласуға жол беруі керек екенін түсінді. «Контекстуалды модернизм» идеясы 1997 жылы Р. Сива Кумардың «Сантиникатан: Контекстуалды модернизмнің қалыптасуы» еңбегінен туындады, бұл Үндістан сияқты бұрынғы колониялардың визуалды өнеріндегі баламалы модернизмді түсіну үшін постколониалдық сындық құрал ретінде пайда болды, әсіресе Сантиникатан суретшілерінің өнерінде. Пол Гилройдың модернизмге қарсы мәдениеті және Тани Барлоудың Колониалды модернизм сияқты бірнеше терминдер еуропалық емес контексте пайда болған баламалы модернизмді сипаттау үшін қолданылды. Профессор Галл «Контекстуалды модернизм» терминінің дұрыс екенін айтады, себебі «колониалды модернизмдегі колониалдылық колонизацияланған жағдайдағы көптеген адамдардың кемсінуді қабылдаудан бас тартуын қамтымайды. Сантиникатанның суретші-педагогтарының бағынудан бас тартуы империялық батыс модернизмі мен модернизмін жетектеген және сипаттаған нәсілдік және мәдени эссенциализмді түзетуді көздеген модернизмнің қарсы көзқарасын қамтыды. Британдық колониалды биліктің жеңісі арқылы танылған сол еуропалық модернизмдер ұлттық жауаптарды тудырды, олар да ұқсас эссенциализмдерді қамтығанда біршама мәселелі болды». Р. Сива Кумардың сөзіне сәйкес, «Сантиникатан суретшілері интернационалистік модернизм мен тарихи жергіліктіліктен саналы түрде бас тартып, модернизм идеясына қарсы шыққан алғашқылардың бірі болды және контекстке сезімтал модернизмді жасауға тырысты». Ол 1980 жылдардың басынан бері Сантиникатан шеберлерінің туындыларын зерттеп, олардың өнерге деген көзқарасы туралы ойланып келеді. Шива Кумардың пікірінше, Нандалал Бос, Рабиндранат Тагор, Рам Кинкер Байж және Беноде Бехари Мукерджиді Бенгал өнер мектебіне қосу тәжірибесі бұрыс болды. Бұл оның себебі ерте жазушылар стильдеріне, дүниетанымына және өнер практикасына қатысты көзқарастарына қарағанда, шәкірттік шежірелерімен басшылыққа алынғандықтан болды.

The year 1997 bore witness to two parallel gestures of canon formation. On the one hand, the influential Baroda Group, a coalition whose original members included Vivan Sundaram, Ghulam Mohammed Sheikh, Bhupen Khakhar, and Nalini Malani—and which had left its mark on history in the form of the 1981 exhibition “Place for People”—was definitively historicized in 1997 with the publication of Contemporary Art in Baroda, an anthology of essays edited by Sheikh. On the other hand, the art historian R. Siva Kumar's benchmark exhibition and related publication, A Contextual Modernism, restored the Santiniketan artists—Rabindranath Tagore, Nandalal Bose, Benode Behari Mukherjee, and Ramkinkar Baij—to their proper place as the originators of an indigenously achieved yet transcultural modernism in the 1930s, well before the Progressives composed their manifesto in the late 1940s. Of the Santiniketan artists, Siva Kumar observed that they “reviewed traditional antecedents in relation to the new avenues opened up by cross cultural contacts. They also saw it as a historical imperative. Cultural insularity, they realized, had to give way to eclecticism and cultural impurity.”

The idea of Contextual Modernism emerged in 1997 from R. Siva Kumar's Santiniketan: The Making of a Contextual Modernism as a postcolonial critical tool in the understanding of an alternative modernism in the visual arts of the erstwhile colonies like India, specifically that of the Santiniketan artists. Several terms including Paul Gilroy's counter culture of modernity and Tani Barlow's Colonial modernity have been used to describe the kind of alternative modernity that emerged in non European contexts. Professor Gall argues that 'Contextual Modernism' is a more suited term because “the colonial in colonial modernity does not accommodate the refusal of many in colonized situations to internalize inferiority. Santiniketan's artist teachers' refusal of subordination incorporated a counter vision of modernity, which sought to correct the racial and cultural essentialism that drove and characterized imperial Western modernity and modernism. Those European modernities, projected through a triumphant British colonial power, provoked nationalist responses, equally problematic when they incorporated similar essentialisms.”

According to R. Siva Kumar "The Santiniketan artists were one of the first who consciously challenged this idea of modernism by opting out of both internationalist modernism and historicist indigenousness and tried to create a context sensitive modernism." He had been studying the work of the Santiniketan masters and thinking about their approach to art since the early 80s. The practice of subsuming Nandalal Bose, Rabindranath Tagore, Ram Kinker Baij and Benode Behari Mukherjee under the Bengal School of Art was, according to Siva Kumar, misleading. This happened because early writers were guided by genealogies of apprenticeship rather than their styles, worldviews, and perspectives on art practice.

Қазіргі заманғы өнер мұражайлары

Ұлттық заманауи өнер галереясы, Нью-Дели – 1954 жылы құрылған. Ұлттық заманауи өнер галереясы, Мумбаи – 1996 жылы құрылған. Ұлттық заманауи өнер галереясы, Бангалор – 2009 жылы ашылды. Колкатта заманауи өнер мұражайының негізі 2013 жылы қаланды.