Кіріспе

Америка биологы Том Маниатис (8 мамыр 1943 жылы туған) – молекулалық және жасушалық биология бойынша американдық профессор. Ол Колумбия университетінде профессор және Нью-Йорк геном орталығының ғылыми директоры және бас директоры қызметін атқарады.

Білім

Маниятис Боулдердегі Колорадо университетінен бакалавр және магистр дәрежелерін, ал Вандербильт университетінен молекулалық биология саласы бойынша PhD дәрежесін алды. Ол Гарвард университетінде және Англияның Кембридж қаласындағы Медициналық зерттеулер кеңесінің (MRC) молекулалық биология зертханасында постдокторантуралық зерттеулер жүргізді.

Зерттеу және мансап

Маниятис гендерді клондау технологияларын және гендік реттеу механизмдерін зерттеудегі олардың қолданылуын жетілдірді және таратып жүйеледі.

cДНК клондау

Гарвардта биохимия және молекулалық биологияның доценті және Колд Спринг Харбор зертханасының (CSHЛ) оқытушысы болған Маниятис докторлар Фо́тис Кафатос пен Арги́рис Ефстратиадиспен бірлесіп, хабаршы РНК-ның толық ұзындығындағы екі тізбекті ДНК көшірмелерін (немесе кДНК деп аталатын «көшірме») синтездеу және клондау әдісін жасады. Бұл әдіс адам гендерін бөліп алуда және биотехнология индустриясының маңызды процесі – сүтқоректі жасушаларында «рекомбинантты» ақуыздарды өндіруде маңызды қадам болды.

Геномдық ДНК кітапханалары

Маниятис Калифорния штатының Пасадена қаласындағы Калифорния технология институтының биология кафедрасына қосылды, онда оның зертханасы жеке адам гендерін оқшаулау және зерттеу әдістерін жасады. Осы зертханада адам геномындағы барлық гендерді қамтитын алғашқы адам геномдық ДНК кітапханасы құрылды. Геномдық ДНК кітапханасын пайдалана отырып, Маниятис зертханасы адамның β-глобин гендерінің толық "жинағын" оқшаулап, сипаттады, бұл гендер алғаш рет клондалған және олардың ДНК тізбегі анықталған адам гендері болды. Оның зертханасы РНК транскрипциясының, РНК тігілуінің және ген экспрессиясын реттеу механизмдеріне маңызды үлес қосты. Маниятис 1980 жылы Гарвардқа оралды, онда оқып сабақ берді және зерттеулерін жалғастырды. 2010 жылы ол Колумбия университетіне көшті. Сол жерде ол 2010 жылы Нью-Йорк геном орталығын бірлесіп құрды. 2016 жылы ол орталықтың ғылыми директоры және бас директоры болды. 1979 жылы Маниятис зертханасы генді клондау әдістерін жасап, енгізді. Маниятис пен Эд Фрич «Колд Спринг Харбор» зертханасында генді клондау бойынша жазғы курсты оқыды. Компания гемофилияны емдеу үшін қан ұю факторы және анемияны емдеу үшін эритропоэтин сияқты бірнеше FDA мақұлдаған «протеиндік биологиялық препараттарды» өндірді. Компания Wyeth Pharmaceuticals компаниясымен сатып алынды. 1994 жылы Маниятис, Фред Голдеберг және Гарвард медицина мектебінің басқа да өкілдері ProScript компаниясын құрды. Компания FDA-ның көптеген миеломаны емдеу үшін мақұлдаған протеазома ингибиторы Velcade (Bortezomid) препаратын ойлап тапты. ProScript компаниясын Millennium/Takeda Pharma сатып алды. 2004 жылы Маниятис миелодиспластикалық синдромды (MDS) және β-талассемияны емдеу үшін REBLOZYL® препаратын қоса алғанда, «лигандтық тұзақтарды» өндіретін TGF β компаниясы Acceleron Pharma компаниясын бірлесіп құрды. Маниятис, Дэвид Годделл және Уильям Раддер 1999 жылы Брандейс университетінің биотехнология және медицина саласындағы Джейкоб және Луиза Габбай сыйлығына ие болды.

Қызмет

Маниятис Колд-Спринг-Харбор зертханасының, Джексон зертханасының және Рокфеллер университетінің қамқоршылар кеңесіне мүше болып кірді. Ол сондай-ақ Авихай Кремер құрған "Өмір үшін сыйлық" қорының ғылыми кеңесінде жұмыс істеді. Маниятис Амиотрофтық склероз қауымдастығынан (ALS Association) Амиотрофтық склероз зерттеулеріндегі өмірлік жетістіктері үшін Якоб Ф. Джавиц сыйлығын алды. 2000 жылы Америка медицина қауымдастығының ғылыми жетістіктер сыйлығы, 2012 жылы Медицина ғылымындағы Ласкер-Кошланд ерекше жетістіктері сыйлығына ие болды. Маниятис Афина университетінен, Колд-Спринг-Харбор биологиялық ғылымдар аспирантурасынан және Рокфеллер университетінен құрметті доктор дәрежесін алды.