Бенуа де Буань: Савойлық әскери оқиғасы және Үндістандағы мансабы

Бенуа де Буань – савойский наемник, генерал, жасаған қызметі үшін Үндістанда атақты болған. Марата әскерін ұйымдастырған, Наполеон кеңесшісі болған.

27 мин оқу

100%

Дереккөз: Benoît de Boigne — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Француз жалдамалысы (1751–1830)

Бенуа Леборн (24 наурыз 1751 – 21 маусым 1830), граф Бенуа де Бойн немесе генерал граф де Бойн деп әйгілі, Савой герцогтығынан шыққан әскери авантюрист. Ол Маратхалармен бірге Үндістанда байлық және атаққа ие болды. Сонымен қатар, Наполеон I оны Монблан француз департаментінің бас кеңесінің президенті етіп тағайындады. Леборн саудагерлердің ұлы, ол әскери мансапты таңдады. Ол еуропалық полктерде оқып, кейін Маратха империясын басқарған Гвалиордың Махаджи Синдияның қызметінде табысқа жетті. Синдия оған әскер құру және ұйымдастыру жұмысын тапсырды. Ол әскердің генералы болды, еуропалық үлгіде ұйымдастырылған, шамамен 100 000 адамнан тұратын күшті жаттықтырып, басқарды. Бұл Маратха империясына Солтүстік Үндістанда үстемдік етуге мүмкіндік берді, бірақ ол Екінші және Үшінші Англо-Маратха соғыстарында Британ Ост-Индия компаниясының әскери күштерімен теңесе алмады. Әскери мансабымен қатар, Бенуа де Бойн сауда және әкімшілік саласында да жұмыс істеді. Басқа атақтардың ішінде ол Джагирдар болды, бұл оған Үндістанда кең аумақты жер иелігін берді. Көтеріңкі өмірден кейін Бенуа де Бойн Еуропаға оралды, бірінші кезекте Англияға, онда ол алғашқы парсы әйелінен ажырасып, француз эмигрантына үйленді; содан кейін консулдық кезеңде Францияға, және ақырында Савойға қайтып келді. Өмірінің соңында ол туған жері Шамбериде қайырымдылықпен айналысты. Сардиния королі оған граф титулын берді.

Ерте өмір

Ол 1751 жылғы 24 наурызда Савойядағы Шамбери қаласында тері саудагерінің ұлы ретінде дүниеге келді. Оның әкесінің әкесі Пикардиядағы Бурнеуилде туған, 18 ғасырдың басында Савой герцогтығындағы Шамбериге көшіп келген. 1709 жылы әкесі 1682 жылы туған Клаудин Латудқа үйленді. Олардың он үш баласы болды, олардың төртеуі ғана жиырма жасқа жетті және Шамберидегі Тупин көшесінде тері дүкенін ашты. Бұл дүкен жас Бенуа Леборнға үлкен әсер етті. Ол өз естеліктерінде дүкен алдындағы ерекше жазуға қызығушылық танытқанын жазды. Бұл жазу ашық түсті және жабайы жануарлардың суреттерін бейнеледі, олардың ішінде арыстан, піл, пантера және жолбарыс болды. Оның астында былай деп жазылған: «Басқасын да тырысып көре беріңіздер, соңында бәріңіз Леборнға, тері саудагеріне келесіздер». Баланың қиялы оянып, ата-анасы мен әже-шешесінен жануарлар туралы көбірек білуді сұрады. Ол олардың туған алыс елдер туралы білуге ниеттенді. Оның әкесі Жан-Батист Леборн 1718 жылы туған. Ол жиі тері нарықтарына сапар шегіп, аю терісі, түлкі, сусар және мысық терілерін, сондай-ақ көптеген басқа да жануарлардың терілерін әкеліп отырды. Кейде ол Шотландияға дейін баратын, тіпті Үндістанға баруды армандады. Әйелі оған қарсы болды, бірақ ол арманын ұлына жеткізді. Оның анасы, 1744 жылы туған Хелен Габет, Савой Сенатымен тығыз байланыста жұмыс істеген нотариустар отбасында дүниеге келді. Оның туыстары оның тері саудагеріне үйленуіне риза болмаса да, оны қабылдады. Бенуа - олардың жеті баласының үшіншісі, үш ұл және үш қыз. Оның ағаларының бірі Антуан Франсуа Гранде-Шартрез монастырінде монах болды, бірақ француз революциясының идеяларына ықпал етіп, монастырдан кетіп, кейіннен үйленді. Оның ұлы Жозеф Туринде белгілі заңгер болды. Заңгер болуға тағдырланған Бенуа отбасындағы жалғыз авантюрист емес еді. Оның ағасы Клод қазіргі Доминикан Республикасының Санто-Домингосына барды. Клод Террор кезінде Парижде тұтқындалды, кейіннен ол Француз директориясының Кеңесінде Санто-Доминго аралының (қазіргі Испаньола) өкілі болды. Бірінші империя кезінде (Наполеонның тұсында) ол Парижге тағайындалды және барон атағын алды. Бұл атақ оған Сардиния королі 1816 жылы оның ағасы Бенуа Леборнға берген граф атағы сияқты берілді. 17 жасында Бенуа Леборн Пьемонт офицерімен жекпе-жекке түсіп, оны жарақаттады. Бұл оған Савой бригадасына қосылу мүмкіндігінен айырып тастады. Сондықтан ол француз армиясына қатарына қосылды.

He was born at Chambéry in Savoy on 24 March 1751, the son of a fur merchant. His paternal grandfather, born at Burneuil in Picardy, moved to Chambéry, in the Dukedom of Savoy, at the beginning of the 18th century. In 1709 the grandfather married Claudine Latoud, born in 1682. They had thirteen children, of whom only four reached the age of twenty, and opened up a fur shop on rue Tupin in Chambéry. This shop made an impression on the young Benoît Leborgne. In his Mémoires, he wrote that he was fascinated by the exotic sign outside the shop. It was brightly colored and featured wild animals including lions, elephants, panthers and tigers, with the motto underneath: "You can go ahead and try something else, you will all come to Leborgne, the fur dealer." The child's imagination was stimulated, and he kept asking his parents and grandparents about the animals. He wanted to know more about the far off countries where they lived. His father, Jean Baptiste Leborgne, born in 1718, frequently traveled on business to wild fur markets and brought back bearskins, fox, beaver, and marten furs, and many other animal pelts. Sometimes he traveled as far as Scotland, and he dreamed of going to the Indies. His wife was against this, but he passed his dream on to his son. His mother, Hélène Gabet, born in 1744, was born into a family of notaries who worked closely with the Savoy Senate. Although her family was not happy about her marriage to a fur merchant, they accepted it. Benoît was the third of the couple's seven children – three boys and three girls. One of his brothers, Antoine François, became a monk at the monastery of Grande Chartreuse, but influenced by ideas of the French Revolution, he left and later married. His son Joseph became a notable lawyer in Turin. Benoît, who had been destined for the law, was not the only adventurer in his family. His brother Claude went to Santo Domingo, in what is now the Dominican Republic. Claude was imprisoned in Paris during the Reign of Terror, and later became a deputy for the island of Santo Domingo (now called Hispaniola) in the Council of Five Hundred under the French Directory. During the first empire (of Napoleon) he was named to office in Paris and took the title of Baron. This title was given to him, like the title of Count given to his brother Benoît Leborgne, by the king of Sardinia, in 1816. At the age of 17, Benoît Leborgne fought a duel with a Piedmont officer and wounded him. This cost him his chance to join the Brigade de Savoie. He therefore enlisted in the French Army.

Ерте әскери мансап

Леборн өзінің әскери мансабын 1768 жылы Францияның солтүстігінде, Лорд Клэр басшылығымен Льюис XV-нің ирландиялық полкіндегі қарапайым сарбаз ретінде Фландрияда бастады. Бұл полк көбінесе Ирландиядан Еуропадағы басқа католик елдеріне кеткен ирланд эмигранттарынан құралған; сол кезде Ирландия корольдігіндегі ирландиялық католиктер жазалау заңдары арқылы құқықтарынан айырылған. Осы кезеңде көптеген ирландтар Ирландиядан Еуропаның католик елдеріне немесе Солтүстік Америкаға көшіп кетті. Осы жерде Бенуа Леборн ағылшын тілін және әскерлік өмірдің негіздерін үйренді. Ол жоғары шенді офицерлерінің, әсіресе майор Дэниел Чарльз О'Коннеллдің Үндістан туралы әскери әңгімелерін тыңдады. Көп жылдар өткен соң ол О'Коннеллмен Англияда қайта кездесіп, оның арқылы болашақ әйелі Адельмен танысты. Ирландиялық полкте қызмет еткен кезде Леборн бірнеше науқанға қатысып, оны Еуропаға, сондай-ақ Үнді мұхитындағы аралдарға, оның ішінде Бурбон аралына (қазір Реюньон деп аталады) жеткізді. 1773 жылы, 22 жасында Бенуа Леборн әскерден кетті. Лорд Клэр мен полковник Мид қайтыс болды, бұл полкке өзгерістер әкелді. Еуропа бейбіт болды және оның жоғарылау мүмкіндігі шектеулі болды.

Ресей-Түрік соғысы

Ирландиялық полктен кетіп бара жатқанда, жас Леборн газеттерден Ресей князі Федор Григорьевич Орловтың Ресей императрицасы Екатерина II атынан Осман империясына шабуыл жасау үшін грек полкін құрып жатқанын білді. Сол кезде Ресей аумағын кеңейтіп, Қара теңізде портты алуға тырысып, Осман империясының билігіндегі халықтың түріктерге қарсы сезімдерін өз мақсатына пайдаланды. Леборн өсуге және оқиғаларға қатысуға мүмкіндік тапты. Ол қысқа уақытқа Шамбериге оралып, анасының клиентінің туысы, князь Орловтың жақын досы арқылы князьге ұсыныс хат алды. Бірінші Леборн Сардиния Корольдігінің астанасы Туринге барды, онда туысымен кездесті. Содан кейін ол Венетоға, одан Эгей теңізіне өтті. Ол Паросқа келді, онда князь Орлов грек-ресей полкін құрастырып жатты. Князь оны қабылдап, полк қатарына қосты. Леборн тез арада әскерге келуінің қателік екенін түсінді. Князь оған болашақ әскери науқан мен жеңіске жету мүмкіндіктері туралы күмәнін айтты. Бұл көңіл көншітпейтін болжамдар тез арада расталды. Тенедос аралында түріктер жеңіске жетті, ал Леборн үшін Ресей-Түрік соғысы (1768–1774) түріктерге түскенінмен аяқталды, бірақ полкінің бір бөлігі қашып құтылды. Ол Константинопольге әкелініп, құл болып, көптеген апталар бойы қара жұмыс істеді. Бірақ иесі оның ағылшын тілінде сөйлейтінін байқап, оны британдық шенеунік лорд Алджернон Персиге қызмет етуге бұйырды. Перси құл болған еуропалықты көріп таң қалды және британ елшілігінің көмегімен бір апталық келіссөздерден кейін Леборнның бостандығын қамтамасыз етті.

Үндістанға дайындық

Лорд Перси Леборнды грек аралдары арқылы Паросқа алып барды, онда Леборн өз полкінен ресми түрде отставкаға кетті. Ол қайтадан бостандыққа шықты, бірақ оның отставкаға кетуінен бұрын алған соңғы жалақысы ғана болды. Ол сол кездегі өркендеген, қарқынды дамыған қала Смирнаға (қазіргі Измир) барды. Сол жерде Леборн көптеген елдердің саудагерлерімен кездесті, соның ішінде Үндістан да, ол Голконданың алмаздары мен Цейлонның (қазіргі Шри-Ланка) сапфирлері сияқты көп байлыққа ие деп саналатын. Кейбір саудагерлер оған өздерінің теорияларын айтып берді: Үндістанның солтүстігінде, Үстіңгі Кашмирде немесе Қарақордың мұздықтары бойында сауда жолдары бар екендігі туралы. Ол сондай-ақ көптеген раджалардың өз әскерлерін ұйымдастыру және басқару үшін еуропалық офицерлерді іздеп жүргенін білді. Осы әңгімелер Леборнды өз бағын сынауға көндірді. Досы Лорд Перси арқылы ол Үндістандағы Лорд Гастингс пен Лорд Макартниге ұсыным хаттарын алуға қол жеткізді. Ол сондай-ақ Санкт-Петербургтегі Орлов ханзадасынан ұсыным хаттарын сұрады, ханзада оған императрица Екатерина II-ден аудиенция алуға мүмкіндік берді. Леборн оған Ауғанстан немесе Кашмир арқылы Үндістанға жаңа сауда жолдарын табуды қалайтынын түсіндірді. Өзінің билігін Ауғанстанға дейін кеңейтуді қалаған императрица оған көмектесуге келісті. 1777 жылдың соңында Леборн көптеген тоқтала тоқтала сапарға шықты. Құрлықпен саяхаттауға тырысқаннан кейін, ол үмітін үзіп, кемемен Үндістанға жетуге шешім қабылдады. Бірақ Мысырға жол тартқанда, дауыл тұрып, оның барлық мүліктерін, соның ішінде ұсыным хаттарын да алып кетті. Сапарынан бас тартқысы келмеген Леборн Мысырдағы британдық консулдыққа барып, сэр Болдуинмен кездесті. Бірнеше әңгімеден кейін, оған Британдық Шығыс Үндістан компаниясында қызмет ету ұсынылды және осы мақсатта ұсыным хат берілді.

Үндістандағы әскери даңқ пен байлық

18 ғасырдың аяғында Маратха империясының ықпалы біртіндеп төмендеді. Британдықтар Индияда португалдық, француздық және голландтық қарсыластарын жеңіп, барлық елдер сауда бекеттерін орнатуға асыққан жерде үстемдік құрды. Британдық Шығыс Үндістан компаниясы ең күшті әскери және экономикалық күшке айналып, Үндістанды бағындырды. Шығыс Үндістан компаниясы британдық тәждің тікелей бақылауындағы қуатты әкімшілік құрды. Көптеген еуропалықтар Үндістан тамырындағы саяси жағдайдың шатақтығынан пайдаланып, үнділік билеушілерге жалдамалы әскер ретінде қызмет етіп, бай саудагерлерге айналды. Еуропалықтардың еуропалық соғыстардағы әскери тәжірибесі, қару-жарақ өндірісі, әсіресе зеңбіректер және жаңа әскери стратегиялар бойынша білімі болды.

Үндістанға келу

1778 жылы Леборн Үндістанның Мадрас (қазіргі Ченнай) портына келді. Ол кедей болғандықтан, күнкөрісі үшін қылышбазалықтан сабақ берді. Сабақ берген кезде ол қаланың британдық губернаторының немере інісі, сэр Томас Рэмбольдпен танысты. Оған Компания құрған жергілікті тұрғындардан жасақталған 6-шы батальонда офицерлік қызмет ұсынылды. Ол келісіп, біртіндеп жергілікті салты-дәстүрлерді үйреніп, сепуилерді оқытуға кірісті. Леборн төрт жыл Мадраста тұрды, бірақ мазасыздыққа шалдықты. Ол амбициялы болғандықтан, Үндістанның солтүстігіндегі Делиге, Моғол императоры Шах Алам II сарайына баруға шешім қабылдады. Маратхалар мен Раджпуттар еуропалықтарды жұмысқа алып, оларға өз әскерлерін басқару құқығын берді. Жаңа губернатор лорд Маккартни Леборнға Бенгалия провинциясының губернаторына, Калькуттаға ұсыныс хаттарын берді, және Леборн сонда бару үшін теңізге шықты. Ол губернатор Уоррен Хейстингспен кездесті, ол оның барлау жобаларын бекітті. Ол тағы да ұсыныс хаттарын алды, бұл жолы Лакхнаудағы Оудх науабы Асаф Уд Доулаға. Раджа Шығыс Үндістан компаниясының қарауындағы адам еді. 1783 жылдың қаңтар айында Леборн саяхатын бастады. Ол көптеген өте кедей ауылдарды аралап, Үндістан мәдениеті мен дінін танып білді, сондай-ақ түрлі аймақтардағы мұсылман және индуист аудандарын байқады.

Лакхнауға келу

Лакхнауда Леборнді Наваб Асаф уд Даула қабылдады және оны Полковник Поллиермен бірге тұруға шақырды. Леборн набпен кездескен кездегі ағылшын Миддлтон түсіндіргендей, бұл шақыру іс жүзінде бұйрық болды; егер ол бас тартса, түрмеге жабылар еді. Швейцариялық полковник Антуан Полиер оны жылы қабылдады. Леборн Лакхнауда көптеген еуропалықтар тұратынын білді. Ол француз тілінде сөйлейтін екі адаммен танысты. Біріншісі, Клод Мартин, Лион қаласынан еді және Үндістанда байлық жинады; екіншісі, Дрюжон, өзі сияқты Савойдан еді. Наб Леборнға алтын мен алмазбен әшекейленген келат, Кандагар мен Кабулға арналған сауда қағаздары және 12 000 рупия берді. Наб Леборнды, тағы да көптеген адамдармен бірге, бес ай бойы ерекше құқықтары бар тұтқын ретінде ұстады. Полиер Леборнға сауда қағаздары болғанымен, оған шыдамдылық қажет екенін түсіндірді. Күтіп отырып, Леборн парсы және хинди тілдерін үйренуге кірісті. Сондай-ақ ол сол кезде өзінің атын аристократиялық дыбыстауы үшін өзгертті. Сол кезден бастап ол өзін де Бойн деп атады, бұл оның атының ағылшын тіліндегі айтылуынан (ағылшын тілінде сөйлейтіндер "r" әрпін дұрыс айта алмайтындықтан) шабыттанды. Клод Мартинмен, Лионнан келген досымен бірге, де Бойн күміс әшекейлер, жібек кілемдер және алтынмен боялған қару-жарақтар сатумен айналысты. Ол сондай-ақ Полиер мен Набпен бірге пілге мініп жолбарыс аулауға шықты.

Лакхнаудан Делиге жолға шықтым

1783 жылдың тамызында де Бойн Оудхтан рұхсат алып, жаңа сауда жолдарын іздеу үшін солтүстікке аттанды. Атпен жол жүрісінде ол Полиермен бірге Делиге жетті, оған да жұмыс істеу үшін сол жаққа бару қажет болды. Саяхат барысында де Бойн Тадж-Махал және басқа да үнділік көрікті жерлерді, соның ішінде түрлі шағын мемлекеттер мен тайпаларды көрді. Делиде Андерсон есімді ағылшын де Бойнге Қызыл бекіністе орналасқан император Шах Аламмен кездесуге көмектесуді ұсынды. Осы кездесуде де Бойн императорға жаңа сауда жолдарын табу туралы ұсынысын айтты, бірақ император шешімді кейінге шегерді ("Көре жатармыз"). Де Бойн Делиде жақсы жауап күтті. Алайда жағдай өзгермек еді. Кездесуден кейін бір күні императорлық жарлық бойынша Дели мен Агра провинцияларының билігі Махаджи Синдияға берілді. Яғни, Синдия императорлық регентке айналып, нақты билікке ие болды, ал император Шах Алам, тақтан алынбаса да, енді тек қана номиналды тұлғаға айналды. 1790 жылы де Бойн сол кездегі Үндістан саясатын былай деп сипаттады: "Тимур әулетіне [моғолдар] деген құрмет соншалықты зор, тіпті бүкіл субконтинент оның билігінен шығарылғанмен де, Үндістанның ешбір билеушісі тәуелсіз хан титулын алған жоқ. Синдия да осы құрметті бөлісті, Шах Алам [Шах Алам II] әлі де моғол тағында отырды, және барлық іс оның атынан жасалды". Осы саяси дүрбелеңнің ортасында де Бойн Полиердің еуропалық досы Арман де Левассольтпен танысты. Левассольт императордың және оның маратха қарсыластарының құрметтейтін бегум Жоанна Нобилистің (Сарданалық Бегум Самру, 1836 ж. қайтыс болды) қызметінде болды. Бірнеше күн де Бойн Делиде болды, жергілікті билік рұқсат бермегендіктен солтүстікке аттана алмады. Бірақ ол Левассольтпен қайта кездесіп, Левассольт оны Синдияның лагеріне бірге баруға шақырды.

Мараттар күмәнданып, Джайпур сатқындық жасады

Маратхалар Гвалиор цитаделін қоршау үшін лагерь құрған еді, онда шотландтық Джордж Сангстер, де Бойн Лакхнауда кездескен, гарнизонға басшылық етіп тұрды. Левассо мен де Бойн Маратха лагеріне келгенде, оларды жылы күтіп алды. Левассо досын ең батыл сарбаз деп таныстырды, де Бойнге шатыр берілді. Бірақ ол шатырдан кеткен кезде, оның мүлігі ұрланып, ішінде Гастингстің құнды айырбас хаттары, сондай-ақ Кабул мен Пешаварға жолданған хаттар болды. Көп ұзамай, бұл ұрлыққа Синдияның өзі бұйрық бергенін білді, ол осы күдікті еуропалық туралы көбірек білуді қалаған. Де Бойн кек алу ниетімен, қоршаудағы цитадельдегі Сангстерге құпия хабар жіберіп, Маратха лагеріне шабуыл жасауды ұсынды. Бірақ ол жауап күтіп отырғанда, хабарды тапқан ашулы Синдия шақырды. Де Бойн өзінің бұл әрекетінің себебі – оның мүлігі мен айырбас хаттарының ұрлануы екенін түсіндіруге мәжбүр болды. Синдия де Бойнмен Үндістанның солтүстігіне жорық жасау және оның салдарынан Ауғандардың шабуылдауы мүмкін екені туралы әңгімелесті. Содан кейін ол де Бойнге лагерь күзетін басқаруды ұсынды, бірақ де Бойн бас тартты. Ашуланған Синдия оның құнды қағаздарын қайтармай, жұмыстан шығарды. Осы оқиға де Бойнге оның саяхат жобасы үндістер арасында қолдау таппағанын көрсетті, сондықтан ол одан бас тартты. Синдиямен болған дау-жанжалы Синдияның жауы Раджа Пратап Сингхтің құлағына жетті, ол екі батальон құру үшін еуропалық офицер іздеп жүрген. Де Бойн ұсынысты қабылдап, Лакхнауға оралып, әскер жинап, оларды жаттықтыруға кірісті. Британдықтар күдікпен де Бойннен түсіндіру талап етті, ал Гастингс оның ниетін естігеннен кейін оны жалғастыруға рұқсат берді. Батальондар жиналып, дайын болғаннан кейін де Бойн және оның әскері Джайпурге бет алды. Бірақ жол жүріп, оларды жергілікті кішкентай феодал тоқтатты, оның бекінісі жалғыз өткелді жапқан еді. Олар оған сыйлық бергеннен кейін, оларға жол берді. Бұл оқиға Джайпур раджасын ашуландырды, ол де Бойнды ешқандай өтемақысыз жұмыстан босатып, екі жаңа батальонды өзінде қалдырды.

The Marathas had set up camp to besiege the citadel of Gwalior, in which a Scot named George Sangster, whom de Boigne had met in Lucknow, was commanding the garrison. When Levassoult and de Boigne arrived in the Maratha camp, they received a warm welcome. Levassoult presented his friend as the bravest of soldiers, and de Boigne was given a tent. However, while he was away from it, his baggage was stolen, and with it the precious letters of exchange of Hastings and also the letter for Kabul and Peshawar. He soon learned that this theft had been ordered by Sindhia himself, who wanted to know more about this suspect European. De Boigne, wanting revenge, decided to send a discreet message to Sangster in the besieged citadel and proposed an attack on the Maratha camp. But while he was waiting for the answer, he was called by an enraged Sindhia who had discovered the message. De Boigne had to explain that his act was a response to the theft of his baggage and letters of exchange. Sindhia discussed with De Boigne about an expedition to the north of India and a resulting possible invasion by the Afghans. He then offered to de Boigne the command of the camp guard, which de Boigne refused. Vexed, Sindhia dismissed him without returning his precious papers. This misadventure showed de Boigne that his project of exploration was unpopular among Indians, and he decided to abandon it. His argument with Sindhia came to the ears of Sindhia's enemies, first to the Rajah Pratap Singh of Jaipur, who was looking for a European officer to form two battalions. De Boigne accepted the offer and returned to Lucknow to raise and train the troops. The British, suspicious, asked de Boigne to explain himself to Hastings, who, after hearing his intentions, allowed him to continue. Once the battalions were recruited and operational, de Boigne and his men started for Jaipur. However, en route they were stopped at Dholpur by a local petty lord whose fortress blocked the only passage. After they gave him a ransom, he allowed them to pass. This episode displeased the Rajah of Jaipur, who dismissed de Boigne without any compensation, while keeping the two new battalions.

Маратха империясының қызметінде

Біршама саяхаттағаннан кейін де Бойн досы Левассольтті тағы кездестірді, ол оны католик дініне ауысқан Бегум Жоаннамен таныстырды. Ол Синдияның, Маратха басшысының оны қайта шақыруын айтты. Синдия де Бойнның барлау жобаларына күмәнмен қараса да, және тәркіленген жүктері үшін болған дауға қарамастан, де Бойнның еуропалық оқудан өткен екі батальонына таң қалды, олар оның әскерлерінен мүлдем өзгеше еді. Де Бойн Маратхалар қызметіне кірісуге келісті. Ол Аграда зеңбірек құю фабрикасын ұйымдастырумен, сондай-ақ екі батальонда 7000 сарбазды жарақтандырумен және қару-жарақпен қамтамасыз етумен айналысты. Осы кезден бастап де Бойн тез арада ықпалды адамға айналды. Оның басшылығымен жасалған алғашқы іс-қимылдардың бірі – 1783 жылғы қазан айында Бунделханд аймағындағы Калинджар бекінісін басып алу болды. Осы аймақтың раджасы де Бойнмен келіссөздер жүргізіп, Синдияға Делиге билеуші ретінде кіруге жол ашты. Маратха басшысы өзін "Империяның тірегі" және премьер-министр деп жариялады. Оның билікке ие болуы көптеген қақтығыстар мен сатқындықтарға әкелді. Келесі жылдары Маратхалар, Моғолдар, Качвахалар және Раторлар арасында көптеген шайқастар болды. Лальсот шайқасында (1787 жылғы мамыр) және Чаксана шайқасында (1788 жылғы 24 сәуір) де Бойн мен оның екі батальоны Маратхалар жеңіліске ұшырағанда өздерін көрсетіп, жауынгерлік даңққа ие болды. 1788 жыл ерекше алабұрлы болды. 10 тамызда Ғұлам Қадыр патша Шах Аламның көзін жойды. 14 тамызда Маратха әскері Бегум Жоаннаның және оның ескі жауы Исмаил Бегтің әскерлерімен бірігіп, Делиге қайта кірді. Қадыр қашып кетті, бірақ қолға түсті, ал Маратхалар оны қорқынышты түрде өлтірді, оған азаптап көзін шығарып, құлақтары мен мұрнын кесті. Оның денесі императорға тапсырылды. Махаджи Синдия тағы да жеңіске жетіп, енді Үндістандағы нағыз билікке ие болды. Осы кезде Бенуа де Бойн Синдияға Үндістанды бағындыруын бекіту үшін 10 000 сарбаздан тұратын бригада құруды ұсынды. Синдия бас тартты, өйткені оның қазынасы мұны көтере алмады, сонымен қатар Маратха әскерлерінің басты күші болған атты әскерге қарағанда артиллерия мен жаяу әскердің басымдығына күмәнданды. Бұл бас тарту екеуара жаңа жанжалға себеп болды, және Бенуа де Бойн отставкаға шықты. Тағы да жұмыссыз қалған ол Лакхнауға оралды.

After a time wandering, de Boigne again met his friend Levassoult, who introduced him to the Catholic convert Begum Joanna. She confided to him that Sindhia, the Maratha chief wanted him back. Although Sindhia had been mistrustful of de Boigne's projects of exploration, and in spite of their argument over the confiscated baggage, Sindhia had been impressed with de Boigne's two European trained battalions, which contrasted sharply with his own troops. De Boigne finally agreed to enter the service of the Marathas. He was put in charge of organizing a cannon foundry in Agra, as well as equipping and arming 7000 men in two battalions. De Boigne from this time quickly became an influential man. One of the first actions under his command was the October 1783 capture of the citadel of Kalinjar in the region of Bundelkhand. The rajah of this region ended up parleying with de Boigne, which allowed Sindhia to enter Delhi as its master. The Maratha chief named himself "Column of the Empire" and Prime Minister. His seizure of power led to many conflicts and betrayals. Over the next few years there were many battles among Marathas, Mughals, Kachwahas and Rathores. At the battles of Lalsot (May 1787) and of Chaksana (24 April 1788), de Boigne and his two battalions proved their worth by holding the field when the Marathas were losing. The year 1788 was especially turbulent. On 10 August Ghulam Kadir had the Emperor Shah Alam's eyes torn out. On 14 August the Maratha army, allied with the army of Begum Joanna and of that of her old enemy Ismail Beg, entered Delhi, retaking the town it had once lost. Kadir escaped but was captured, and the Marathas killed him gruesomely, among other tortures putting out his eyes and cutting off his ears and nose. His corpse was then given to the emperor. Once more Mahadji Sindhia had triumphed and was now the true power in India. It was at this time that Benoît de Boigne proposed to Sindhia the creation of a brigade of 10,000 men in order to consolidate his conquest of India. Sindhia refused because his treasury could not afford it, but also because he had doubts about the superiority of the artillery infantry combination, as opposed to the cavalry that had been the main weapon of the Maratha armies. This refusal caused a new dispute between the two men, and Benoît de Boigne resigned. Once more unemployed, he returned to Lucknow.

Кәсіпкерлік өмір және алғашқы неке

Лакхнауға оралғанда Беноа де Бойн ескі достары Антуан Луи Полиер мен Клод Мартинді кездестірді. Мартин де Бойнды саудада бірге жұмыс істеуге көндірді. Оның әскери дағдылары пайдалы болды, себебі сол кезде Үнді сауда жолдары қауіпті еді, тіпті қалалардағы қоймалар да кейде тоналып жататын. Клод Мартин мен Беноа де Бойн ескі бекіністің ішінде қойма салды. Онда қауіпсіз бөлмелер мен қарулы күзетшілер болды. Бұл бизнес тез табысқа жетті. Де Бойн сондай-ақ асыл тастар, мыс, алтын, күміс, индиго, кашемир шалдары, жібек және дәмдеуіштер саудасын жүргізді. Ол байып, көптеген қызметшілері бар сәнді үйге, шарап сақтауға арналған жерге және қымбат аттарға ие болды. Осы кезде де Бойн Делиден келген Нұр Бегум ("араб тілінде "жарық" деген мағынада) деген жас әйелге ғашық болды. Оның есімі Халима Бану немесе Халима Бану Халима еді. Ол Ұлы Моғолдың Персия гвардиясының полковнигінің қызы еді, онымен қарапайым сот ісін талқылау үшін кездескен. Сол күні ол полковниктен қызының қолына сұранып, үйленуге рұқсат алды. Ұзақ талқылаудан кейін, әкесі келісті, тіпті де Бойн мұсылман әйелінің күйеуі үшін қалыпты талап етілетін ислам дінін қабылдаудан бас тартса да. Де Бойн Нұрға қызғанышпен қарады, ол мінсіз ағылшын тілінде сөйлейтін. Той бірнеше күнге созылды, алдымен Делиде, әсем дастарқандармен, содан кейін Лакхнауда қарапайым түрде. Олардың екі баласы болды: қызы Бану немесе Анна (1789–1804) және ұлы Әли Бахш (әлде Чарльз Александр, 1792 жылы туған). 1797 жылы ол әйелі мен екі кішкентай баласымен Англияға сапар шекті.

Маратха империясының қолбасшысы, жагир атағымен.

1788 жылы Синдия де Бойнге құпия хабар жіберді. Синдия солтүстік және солтүстік-батыс Үндістанды біріктіргісі келді. Ол кезде раджпуттар мен маратхалардың қарым-қатынасы шиеленісіп тұрды. Маратхалар шаруалардан артық салық алып отырды. Синдия де Бойнды өз қызметіне қайта оралуға көндірді. Ол одан бір жыл ішінде (1789 жылдың қаңтары мен 1790 жылдың қаңтары аралығында) 12 000 адамнан тұратын бригада ұйымдастыруды сұрады. Де Бойн бас қолбасшы және генерал болды, бұл «раджа» билігіндегі ең жоғары атақ еді. Әскеріне жалақы төлеу үшін Синдия жаңа генералына жагир – иесінің өміріне дейін берілетін феодалдық жер берді, оның орнына императорлық қазынаға төлем жасалды. Иесі қайтыс болған соң, жагир басқа лайықты офицерге берілді. Жагирден түскен кірістер офицерге әскеріне жалақы төлеуге мүмкіндік берді. Бенуа де Бойн Уттар-Прадеш штатындағы Доаб аймағын алды. Бұл жазық орманмен жабылған, және Мереут, Кол және Алигарх сияқты бірнеше қалаларды қамтыды. Де Бойн осы жаңа жерді жаңарту үшін жинаған ақшасының бір бөлігін жұмсауға мәжбүр болды. Ол бекініс және қоймалар салды. Де Бойн салған әскери лагерь еуропалық үлгіде болды. Жаңа бригадамен жұмыс істеу үшін ол Савойядан Дрюжонды, Шотландиядан Сангстерді, голландиялық Джон Гессингті, сондай-ақ екі француз – Фремонт пен Пьер Куилльер Перронды, неміс Антони Польман мен италиялық Михаэль Филозені жалдады. Әкімшілік және әскери тіл француз тіліне айналды, ал Савойяның ақ крестпен қызыл туы жаңа бригаданың байрағы болды. Жоғары дәрежесіне байланысты Синдия де Бойнге жеке күзетші болуын талап етті, және де Бойн 400 сикх пен парсыны таңдады. Бригада шамамен тоғыз жұмыскерлік батальоннан тұрды, әрқайсысының өз артиллериясы мен шарапханасы болды. Бригаданың артиллериясында елуге жуық қола зеңбірек болды, олардың жартысы ірі калибрлі және өгіздермен, ал қалғандары пілдер мен түйелермен тасымалданды. Де Бойн бригадасы сонымен қатар алты мылтықтан тұратын қаруды ойлап тапты. Бригадаға 3000 элиталық атты әскер, 5000 қызметші, мал өрістеушілер, ағаш шеберлері, теміршілер және басқалары көмектесті. Үндістан үшін жаңалық – жарақат алған жауынгерлерді, тіпті жау әскерлерін құтқарумен айналысатын жедел жәрдем корпусы болды. Де Бойн Бопал атты парадтық пілді де сатып алды. Бригада 1790 жылы дайын болды.

In 1788, Sindhia sent a discreet message to de Boigne. Sindhia wished to unite north and northwest India. At the time, the Rajputs and the Marathas had a tense relationship. The Marathas were levying the peasants with more taxes. Sindhia succeeded in convincing de Boigne to return to his service. He asked him to organize a brigade of 12,000 men within a year (January 1789–January 1790). De Boigne became commander in chief and general, the highest title under "rajah." To be able to pay his men, Sindhia gave his new general a jaghir, a fief given for the lifetime of its holder, against a payment in return to the imperial treasury. At the death of its holder, the jaghir reverted to another deserving officer. The revenues from the jaghir allowed the officer to pay his men. Benoît de Boigne received the Doab, a region of plains in Uttar Pradesh. This plain was covered with jungle and included several towns like Meerut, Kol and Aligarh. De Boigne had to use some of his savings to renovate this new land. He built a citadel and stores. The military camp built by de Boigne was very European. To work with the new brigade, he hired Drugeon from Savoy, Sangster from Scotland, John Hessing, a Dutchman, as well as Frémont and Pierre Cuillier Perron, two Frenchmen, a German named Anthony Pohlmann and an Italian, Michael Filoze. The administrative and military language became French, and the flag of Savoy, red with a white cross, became the ensign of the new brigade. Because of his high rank, Sindhia obliged de Boigne to have a personal guard, and de Boigne chose 400 Sikhs and Persians. The brigade itself consisted of approximately nine battalions of infantry, each with its own artillery and baggage train. The brigade artillery included about fifty bronze cannons, of which half were big caliber and transported by oxen, and the other pieces by elephants and camels. De Boigne's brigade also invented a weapon composed of six musket barrels joined together. The brigade was supported by 3000 elite cavalry, 5000 servants, team drovers, carpenters, blacksmiths, and others. A novelty for India was the ambulance corps, in charge of rescuing wounded soldiers, including enemy soldiers. De Boigne also acquired a parade elephant named Bhopal. The brigade was ready in 1790.

Әскери жорықтар мен жеңістер

1790 жылдан бастап бригада раджпуттарға, Исмаил Бегке және Биканер мен Джайпур раджаларына қарсы күресті. Де Бойн 23 мамырда осы коалицияға күтпеген шабуыл жасауға шешім қабылдады. Де Бойн әскери дарынын бірінен кейін бірі жеңіспен көрсетті. Шығыс Үндістан компаниясы олардың үстемдігіне қауіп төндіретін, жаңа Маратха әскері туралы алаңдауға түсті. 1790 жылдың алты ай ішінде, қиын, төбелі жерде де Бойн бригадасы 100 000 адамды жеңіп, 200 түйе, 200 зеңбірек, көптеген базарлар мен елу пілді тартып алды. Маратха әскері қоршау арқылы он жеті бекініске шабуыл жасап, бағындырды. Олар бірнеше шешуші шайқастарда жеңіске жетті, олардың ең қиындары Патан, Мерта және Аджмер шайқастары болды. Раджпуттар Синдияның премьер-министр ретіндегі билігін мойындады. Маратхалар енді солтүстік және солтүстік-батыс Үндістанның иелері болды. Осы әскери науқандар кезінде де Бойн Клод Мартинмен алыстан коммерциялық байланысын жалғастырды. Синдия, бұрынғыдан да күшті болғандықтан, де Бойнен тағы екі бригада құруды сұрады. Бұл бригадалар құрылып, де Бойн Фремонт пен Перронға, ал оларға Дрюжон көмектесті. Де Бойн біршама уақыт бойы жаңа әлеуметтік жағдайынан, жеңістерінің нәтижесінде алған құрметінен және жагирінде жүргізген реформаларынан ләззат алды. Бірақ тыныштық ұзаққа созылмады, жақын арада әскери науқандар қайта басталды. Орталық Үндістанның маратхалары қауіп тудырды. Ішкі келіспеушіліктердің салдарынан Холкар мен Синдияның жауы Исмаил Бегтен құралған жаңа коалиция Солтүстік Үндістандағы Синдияның аумағына қауіп төндірді. Дипломатиялық келіссөздерге және императорлық титулдар туралы уәделерге қарамастан, 1793 жылы Холкар, Исмаил Бег және Синдия арасында Лахари шайқасы болды. Де Бойн бригадалары жеңіске жетіп, Исмаил Бегті тұтқындады, бірақ де Бойн оның батыл рухына қызыққандықтан оның өмірін сақтады. Де Бойн енді Холкарға шабуыл жасады және төртінші шайқастан кейін, де Бойнның айтуынша, ең қызықты және қауіпті шайқаста оның әскері тағы бір жеңіске жетті. Алайда де Бойн соғыстан жалықты. Әлсіз жағдайдағы Джайпур раджасы бейбітшілікке келісуді жөн көрді. Синдия де Бойнды жагирді кеңейтумен марапаттады және сол кездегі нәресте болған де Бойннің ұлына да жагир берді.

Starting in 1790, the brigade had to face Rajputs, Ismail Beg, and the rajahs of Bikaner and Jaipur. De Boigne decided to attack this coalition by surprise on 23 May. De Boigne demonstrated his military talent by gaining one victory after another. The East India Company began to become concerned about this new Maratha army, dangerous to their domination. Within six months of 1790, in a hostile, hilly terrain, de Boigne's brigade defeated 100,000 men, confiscated 200 camels and 200 cannons, many bazaars, and fifty elephants. The Maratha army attacked and took seventeen fortresses by siege. It won several decisive battles, among which the most difficult were the battles of Patan, Merta, and Ajmer. The Rajputs recognized the authority of Sindhia as prime minister. The Marathas were now the masters of northern and northwestern India. During these military campaigns, de Boigne continued his commercial association with Claude Martin from a distance. Sindhia, more powerful than ever, asked de Boigne to raise two more brigades. These were formed and their command was given by de Boigne to Frémont and Perron, assisted by Drugeon. For a while, de Boigne could enjoy his new social position and the respect that his victories had won him, as well as the reforms which he had undertaken in his jaghir. But the calm was of short duration, and military campaigns started up again. The Marathas of central India became a threat. Due to internal differences, a new coalition of Holkar and Sindhia's enemy Ismail Beg, menaced the territory of Sindhia in northern India, and in spite of diplomatic negotiations and promises of imperial titles, there was a battle of Lakhari in 1793 between Holkar Ismail Beg and Sindhia. De Boigne's brigades won and captured Ismail Beg, but his life was spared because de Boigne admired his brave spirit. De Boigne now attacked Holkar and after a fourth battle, the most exciting and dangerous, according to de Boigne, his troops won another victory. However, de Boigne was weary of war. The rajah of Jaipur, now in a position of weakness, preferred peace. De Boigne was rewarded by Sindhia with an enlargement of the jaghir, and also gave a jaghir to de Boigne's son, only an infant at the time.

Маратха басшыларының сенімін ақтаған еуропалық оқиғалар

Синдия Үндістандағы ең қуатты адамға айналды, оның көптеген жауы болды. Оны әскери жолмен жеңе алмағандықтан, Маратха басшысы құйрық сөздерге, интригалар мен сатқындыққа қарсы күресуге мәжбүр болды. Де Бойн адал ізбасары болды, Синдия оған сенді және оны өзінің жақын досы етіп тағайындады. Де Бойн солтүстік және солтүстік-батыс Үндістанда Синдияның мемлекеттік істерін басқарды. Ағасы Нана Фарнависпен (Нана Фаднавис) бірге танымал қастандыққа қатысқан министр Гопал Рао, Синдияға адалдығын көрсету үшін Де Бойнге Алигархқа келді. Бірақ Үндістан Маратха билігі астындағы конфедерация болған кезде, Еуропадағы жағдай түбірінен өзгерді. Француз революциясы Еуропадағы тепе-теңдікті бұзды, сондай-ақ Еуропаның отарлық империяларында да өзгерістер болды. 1792 жылдың 12 қарашасында Савойя ассамблеясы Франциямен бірігуін жариялады. 1815 жылға дейін Де Бойн басқа француз сияқты француз саналды. Де Бойннің басшылығындағы Маратха армиясының бригадалары Еуропадағы саяси жағдайға байланысты еуропалық офицерлерге бөлінді: екі француз офицерінің бірі монархист болса, екіншісі революцияны қолдады. Де Бойн әскерін Еуропа саясатынан алшақтатуға тырысты. Ол Пунада әлі де болған Синдияның жағдайына көбірек алаңдады; Синдия британдықтардың интригаларына қатысты алаңдағандықтан, оған көмек жіберуге бұйрық берді. Де Бойн Перронның басшылығымен 10 000 сарбаз жіберді. 1794 жылдың 12 ақпанында Синдия жоғары қызбадан қайтыс болды. Де Бойн Синдияның жүрегі жақын немересі және заңды мұрагері Даулат Рао Синдияға адал болды. Де Бойн саяси жағдайдың өзгергенін тез түсінді. Оның Үндістанды еркін мемлекеттердің конфедерациясы ретінде құру арманы ешқашан іске аспайтынын сезді. Синдияның ізбасары оның бұрынғысынан кем қабілетті болды. 1795 жылы, Үндістанда жиырма жыл қызмет еткеннен кейін және денсаулығы нашарлаған Де Бойн, командирлік лауазымынан бас тартып, оның орнына Перронды тағайындады және Еуропаға қайтуға дайындалды. Үндістандағы мансабының соңында ол Еуропа үлгісінде ұйымдастырылған, шамамен 100 000 сарбазды басқарды; осы әскер кейін Екінші және Үшінші Англо-Маратха соғыстарында қатысты. 1796 жылдың қараша айында Де Бойн отбасымен және ең адал үнді қызметшілерімен бірге Үндістаннан кетіп қалды. Ол жеке күзетшілерін британдықтарға, өзінің адал сарбаздарының келісімімен, 900 000 франк Germinal-ға тең сомаға сатты.

Sindhia had become the most powerful man in India, with many enemies. As they were not able to beat him militarily, the Maratha chief faced conspiracies, intrigue and treason. De Boigne was a faithful follower and Sindhia trusted him and made him a confidant. De Boigne now was running imperial affairs for Sindhia in north and northwestern India. The minister Gopal Rao, whose brother had been engaged in a famous plot with Nana Farnavis (Nana Fadnavis), came to Aligarh to visit de Boigne to show his loyalty to Sindhia. But while India was now a confederation under the Maratha authority, the situation in Europe was changing profoundly. The French Revolution had overturned the equilibrium in Europe, and also in Europe's colonial empires. On 12 November 1792 a Savoy assembly proclaimed its unity with France. Until 1815, de Boigne was now considered a Frenchman like any other. The brigades of the Maratha army under de Boigne's command were under European officers now divided by the political situation in Europe: one of the two French officers was a royalist and the other supported the revolution. De Boigne tried to keep his army out of European politics. He was more worried about the situation of Sindhia, who was still in Poona; Sindhia ordered him to send help, as he became concerned with British intrigues. De Boigne sent him 10,000 men under the command of Perron. On 12 February 1794, Sindhia died of high fever. De Boigne remained faithful to Daulat Rao Sindhia, the nephew and legitimate heir of Sindhia. De Boigne soon realized that the political situation had changed. His ideal of India as a confederation of free states would never come to pass. Sindhia's successor was less capable than his predecessor. In 1795, after twenty years in India, and in worsening health, de Boigne left his command, installing Perron in his place, and prepared his departure for Europe. At the end of his career in India, he was head of an army of almost 100,000 men, organized on the European model; this army would later see action in the Second and Third Anglo Maratha Wars. In November 1796 de Boigne left India, accompanied by his family and his most faithful Indian servants. He sold his personal guard to the British, with the consent of his men, for a price equivalent to 900,000 Francs Germinal.

Еуропаға оралу және екінші неке

Бенуа де Бойн Англияға кетіп, Лондонға жақын жерде үйін құрды. Ол савойлық болып туылғанымен, революция оны французға айналдырды, сондықтан ол британдықтардың әлеуетті жауы саналды. Оның байлығы мен аккредитивтері банкте тоқтап қалды. Дегенмен, оның әскери шеберлігін Үндістанда науқан жүргізген көптеген британдықтар білді, олардың кейбіреулері онымен бірге тамақтанған еді. Осы симпатия де Бойнге 1798 жылдың 1 қаңтарында британдық азаматтық алуға мүмкіндік берді. Азаматтық алу шарты ол Ұлыбританияда немесе оның колонияларында тұруы керек еді. Лондонды тастағысы келген де Бойн Англияның Дорсетшир округінде үй сатып алды. Ол туған қаласы Шамбериге қайтуды ойлады, бірақ саяси жағдай тым тұрақсыз болды. Ол саясатқа қатысуды да ойлады, бірақ британдық парламент үшін оның беделі жеткіліксіз болды, себебі партиялар үміткерлерден ең жақсы британдық мектептерде оқыған, жақын байланыстары бар достары және дипломатиялық әңгімелер жүргізе алатын, кештер мен қабылдаулар ұйымдастыра алатын әйелдерді күтті. Де Бойн отбасын шүкіршілік рәсімінен өткізді, ал Нур Хелен атанды. Оның резиденциясы елді мекенде болғанымен, Лондонға жақын және ол жиі баратын. Ол Францияға қайтуды күтіп жүрген көптеген француз эмигранттарымен кездесті. 1798 жылы де Бойн 16 жастағы Мадемуазель д'Осмонды кездестірді. Ол алғашқы әйелінен ажырасты, ол британдық әдет-ғұрыптарға бейімделе алмай, үнділік салтына қайта оралып, одан сайын суық қарым-қатынас жасады. Де Бойн енді жаңа махаббатына толығымен берілді. Хеленмен британдық заң бойынша ресми некеде болмағандықтан, ол оған алимент төлеуге келісті және балаларына тәрбиеші шақырды. 1798 жылдың 11 маусымында Адель д'Осмонға үйленді.

Бақытсыз екінші неке; Францияның консулдықта ашылуы

1781 жылы туған екінші әйелі – Нормандиядан шыққан, ескі, асыл, бірақ кедей отбасынан шыққан иммигрант. Де Бойн некеге дейін өзінің қарапайым тегін жасырмады. Ол өмірінің шымырлығынан кейін отбасын құрып, әйелінің жоғары лауазымды туыстарының көмегімен Еуропаға орнығып, жайлы өмір сүргісі келген секілді. Бірақ неке бастапқыда табысты болмады. Де Бойн Үндістанда өткен ұзақ жылдардан кейін еуропалық әдеп-ғұрыпқа бейімделуге қиналды, ал әйелімен арадағы 30 жылдық айырмашылық та қиындықтарды арттырды. Ол қызғанышпен қарады. Сонымен қатар, ол дизентериясының ауруын басу үшін опиум қолданды, ал әйелі мен оның отбасы оның оны теріс пайдаланғанын айтты. Осы кезеңде Франция консулдық билікте болды, көптеген француз эмигранттары Францияға оралды. Де Бойн да қайтуға шешім қабылдады және 1802 жылы консул Наполеон Бонапарттың үлкен құрметке ие болған Парижде қоныстанды. Де Бойннің әйелі ата-анасының үйіне қайтып кетті. 1802 жылдың 30 сәуірінде Де Бойн Үндістанда қалған Дружоннан Перронның маңызды тұлғаға айналғанын, бірақ Перронның ақшаға құмар екенін және досының мүлкін тартып алып, Де Бойннің қаржылық құлдырауын жеделдетуге тырысқанын білді. Парижде Де Бойн генерал Пол Тибомен дос болып, ол бірнеше рет Наполеонмен кездесуге шақырды, осылайша француз армиясында офицер болып қалуға мүмкіндік алады. Алайда, елуге жуық жастағы Де Бойн жас офицерлердің басшылығында полковник лауазымына оралуға құштар емес еді. Ол ұсыныстан бас тартса да, оны қайта ұсынды. 1803 жылы Наполеон Бенуа де Бойнға жаңа ұсыныс жасады. Ол Орыс және француз әскерлеріне қолбасшылық етуді, Ауғанстан арқылы Үндістанға жетіп, Британ Ост-Индия компаниясын субконтиненттен ығыстыруды сұрады. Бірақ бұл жоспар іске аспады. Бенуа де Бойн әйелі үшін Шато-де-Борегар, Ла-Сель-Сен-Клаудты сатып алды, және ол 1804 жылдың 2 қарашасында онда көшіп келді. Мүлік 1812 жылдың 14 қарашасында Боргезе әулетінің принці Альдобрадини, Франческо Боргезеге, Шатенйдегі (қазіргі Шатеней-Малабри) үйге айырбастау арқылы берілді.

His second wife, born in 1781, was an emigrant from a penniless, though noble, old family from Normandy. De Boigne did not reveal his own lowly origins before the marriage. He seems to have wished, after his adventurous life, to start a family and establish himself in Europe through the help of his wife's high placed relations. But from the beginning, the marriage was not a success. De Boigne had a hard time adapting to European manners after so long in India, and the 30 year difference in age between him and his wife added to the difficulty. He was jealous. He also now took opium to assuage the pain of his dysentery, and his wife and her family claimed he abused it. During this period, France was under the Consulate, and many French emigrants returned to France. De Boigne decided to go back as well, and in 1802 he settled in Paris, where the consul Napoleon Bonaparte was enjoying great popularity. De Boigne's wife went back to live with her parents. On 30 April 1802, de Boigne discovered from Drugeon, who had stayed in India, that Perron had become an important person there, but that Perron was greedy for money and seized his friend's property to get de Boigne's money and accelerate its decline. In Paris, de Boigne became friends with General Paul Thiébault, who asked him several times to meet Napoleon so that he could become an officer in the French army. However, de Boigne, who was now in his fifties, did not want to return to his former rank of colonel, under the orders of younger men. Although he refused, the offer was renewed. In 1803, Napoleon offered a new proposition to Benoît de Boigne. He asked him to take command of Russian and French troops who would reach India through Afghanistan and push the East India Company out of the subcontinent. But nothing came of this. Benoît de Boigne bought the Château de Beauregard, La Celle Saint Cloud for his wife, and she moved in on 2 November 1804. The property was ceded to Francesco Borghèse, Prince Aldobrandini of the House of Borghese, on 14 November 1812, in exchange for a house in Châtenay (now Châtenay Malabry).

Савойяға соңғы оралу

Беноа де Бойн 1807 жылы Савойяға қайта оралды. Сол жерде ол өзін «генерал де Бойн» деп атады. 1802 жылы сатып алған және жас әйелі үшін сәндікпен безендірген Шамбери маңындағы Буйсон-Ронд сарайында жалғыз өмір сүрді. Бірақ ол Париж аймағында тұруын жалғастырды, Борегар және кейін Шатенэ қалаларында мекен етті. Осы париждік өмірден ол өзінің әйгілі «Мемуарлары» үшін материал жинады, олар 1907 жылы жарық көрді. Графиня де Бойн Буйсон-Рондқа сирек келді, бірақ жазда Эксте су айнытуға бара жатқанда, достары Мадам Рекамие, Мадам де Сталь, Адриен де Монморенси (Анн Адриен Пьер де Монморенси Лаваль) және Бенжамен Констанмен бірге, үйіне қайтар жолында әдемі қабылдаулар ұйымдастырды. Реюньон аралынан оралғаннан кейін, Беноа де Бойн 1814 жылғы 20 қазанда фельдмаршал атағын алды, ал 6 желтоқсанда – Святого Людовика орденін (Croix de Saint Louis) иеленді. Әйелі оған қатты қуанды. 1815 жылғы 27 ақпанда XVIII Людовик оған Монблан департаменті кеңесінің президенті қызметін атқарғаны үшін Құрмет легионымен марапаттады. Де Бойн – ынталы монархист және Савойя үкіметінің жақтасы болды. Сардиния және Савойя королі Виктор Эммануил I 1816 жылы оған граф титулын берді, ал Сардиния королі Карл Феликс оған Святого Маврикия және Святого Лазаряның Ұлы орденін табыс етті. 1814 және 1816 жылдары Францияда және Савойяда генерал болып тағайындалды. Өмірінің соңғы жылдарында Беноа де Бойн зор байлығын басқарумен айналысты. Шамбери және Женева маңында, сондай-ақ қазіргі Савойя департаментінің батысында көптеген жерлерді сатып алды, оның ішінде 1816 жылы Люси сарайын да сатып алды. Ол көп уақытын туған қаласын дамытуға жұмсады. 1816 жылы Шамбери қалалық кеңесінің мүшесі болды. Әскери қызметтен қалып қойғанмен, 1822 жылы Сардиния королінің армиясында генерал-лейтенант атағын алды. 1824 жылғы 26 желтоқсанда Савойя ғылымдар, өнер және әдебиет академиясының мүшесі болып сайланды, «Effectif» академиялық атағын иеленді. 1814 жылдан өмірінің соңына дейін де Бойн Шамбери қаласына көптеген қайырымдылықтар жасады, қоғамдық және діни ұйымдарды, әлеуметтік көмек, білім беру және қоғамдық жұмыстарды қаржыландырды. Адель д’Осмоннан баласы болмағандықтан, ол бірінші некесінен туған ұлы Шарль Александрта заңды ұл ретінде мойындау және натурализациялау туралы шешім қабылдады. Беноа де Бойн 1830 жылғы 21 маусымда Шамбериде қайтыс болды. Ол Сен-Пьер-ле-Лемен шіркеуіне жерленді. 1830 жылғы 19 тамызда Шамбери кафедралық шіркеуінде епархияның бас провикары және Савойяның корольдік академиялық қоғамының мүшесі канон Виберт оның қабірі үшін сөз сөйледі.

Benoît de Boigne returned to Savoy definitively in 1807. There, he had himself called "General de Boigne." He lived alone in the château of Buisson Rond near Chambéry, which he had bought in 1802 and appointed luxuriously for his young wife. But she continued to live in the Paris region, where she lived in the château of Beauregard and then of Châtenay. In this Parisian life she found the material for her celebrated Mémoires, which were published in 1907. The Comtesse de Boigne rarely came to Buisson Rond, although she occasionally gave urbane receptions during the summer on her way home from taking the waters at Aix, in the company of her friends Madame Récamier, Madame de Staël, Adrien de Montmorency (Anne Adrien Pierre de Montmorency Laval), and Benjamin Constant. Having returned from the isle of Réunion, Benoît de Boigne received the title of Field Marshal on 20 October 1814, and the Croix de Saint Louis (Order of Saint Louis) on 6 December. His wife was pleased. On 27 February 1815, Louis XVIII gave him the Legion of Honor for services rendered as President of the Conseil général du département du Mont Blanc. De Boigne was a fervent royalist, and ardent partisan of the Savoy government. Victor Emmanuel I of Sardinia, king of Sardinia and Savoy, gave him the title of Count in 1816, and Charles Felix of Sardinia conferred upon him the Grand Order of Saints Maurice and Lazarus. In 1814 and 1816 he was named General in France and in Savoy. During the last years of his life, Benoît de Boigne occupied himself in managing his immense fortune. He bought much land in the vicinity of Chambéry and of Geneva, and also in the west of the modern département of Savoie, including, in 1816, the château de Lucey. He spent much of his time on the development of his native city. He was a member of the city council of Chambéry in 1816. Although he no longer served in the military, he received the title of lieutenant general in the armies of the king of Sardinia in 1822. On 26 December 1824 he was elected to the Academy of Sciences, Arts, and Belles Lettres of Savoy, with the academic title "Effectif." From 1814 until his death, de Boigne made many donations to the city of Chambéry, financing public and religious organizations, for welfare, education, and public works. He had no children with Adèle d'Osmond, so he made the decision to legitimize and naturalize his son Charles Alexandre from his first marriage to Hélène (Noor). On 21 June 1830, Benoît de Boigne died in Chambéry. He was buried inside the church of Saint Pierre le Lémenc. A funeral oration was given for him on 19 August 1830, in the metropolitan church of Chambéry, by the Canon Vibert, pro vicar general of the diocese and member of the royal academic society of Savoy.

Бенуа де Бойнның ұрпақтары

Шарль Александр де Бойн 1791 жылы Үндістанның Дели қаласында дүниеге келген. 1816 жылы Сезарин Виалле де Монбельге үйленді. Бұл некеге әкесі ынталандырған. Сезарин Виалле де Монбель – парламент мүшелері болған, кейіннен ақсүйектерге кірген үлкен Савой отбасынан шыққан. Олардың он үш баласы болды. Англияда білім алған Шарль Александр заңды оқыған, бірақ өмірінің көп бөлігін Савойя сарайында кішігірім қызметкер ретінде, жерін және мұрасын басқарумен өткізген. Оған Бенуа де Бойн таңдаған Шамберидің нотариусы Томас Моран көмектескен. Шарль Александр әкесінің негізін салып, жасаған қайырымдылықтарын таратуға да міндетті болды. Шарль Александр 1853 жылғы 23 шілдеде қайтыс болды. Оның ұлы Эрнест титулға ие болды. Эрнест Дельфин де Сабран Понтевеске үйленді. Эрнест де Бойн Шамбери қаласының өрт сөндірушілер тобының капитаны болды, бірақ көп ұзамай саясатқа қатысты. Ол Савойя парламентіне сайланды, содан кейін 1860 жылы заң шығарушы органның депутаты болды. Ол 1863 және 1869 жылдары консерватор ретінде екі рет қайта сайланды. Ол "Құрмет легионы" орденімен марапатталды. Екінші империя құлағаннан кейін, ол 1877 жылы сайлауда жеңіліске ұшырады. Ол Люси қаласының мэрі болды. 1895 жылы Буйсон-Рондта қайтыс болды.

Шамберидің қайырымды қызметкері

Өлгеннен кейін Бенуа де Бойн сол кездегі 20 миллион француз франкіне тең мүлік қалдырды. Оның туған қаласына берген қайырымдылықтарының жалпы сомасы шамамен 3 484 850 франкқа жетті. Ол Шамберидегі метрополиттік шіркеуге жыл сайын 6500 фунт тұрақты қор қалдырды, оның ішінде хорға да қаржы бөлді. Ол тағы бір 1250 фунт стерлингтік қорды Compagnie des nobles Chevaliers Tireurs à l'Arc (Асыл атты садақшылар компаниясы) ұйымына берді. Де Бойн қайырымдылыққа көптеген садақалар жасады, соның ішінде ауруханаларға төсек-орын берді. Ол қайырымдылық ауруханасы – "Диу" үйіне үш төсекке 22 400 франк, ал кедей, ауру шетелдік саяхатшыларға, кез келген ұлттан немесе діннен болса да, тағы төрт төсекке 24 000 франк берді. Ол Шамберидегі "Hôtel Dieu" үйінің әртүрлі ғимараттарын салуға 63 000 франк төледі және қайыршылар үйіне 649 150 франк бөлді. Ол қарттар үйін құрды, оған 900 000 франк жұмсады. Сонымен қатар, ол жетімдер үйіндегі орынға 7300 франк төледі, сондай-ақ "Hôtel Dieu" ауруханасына қабылдауға болмайтын жұқпалы аурулармен ауыратын науқастарға арналған қайырымдылық ауруханасында он төсекке ақы төледі. Де Бойн сондай-ақ мұқтаж тұтқындарға әр апта сайын кір жуу және тамақпен көмектесу үшін жылына 1650 фунт, шамамен 33 000 франк тұрақты қор берді. Ол қаладағы кедейлерге үйлеріне барып, үлестіріп беру үшін тағы бір мәңгілік қорға – 1200 фунт немесе 24 000 франк бөлді. Ақырында ол науқастар мен жарақат алғандарға көмек көрсету үшін Шамбери өрт сөндірушілеріне 1200 фунт стерлинг қалдырды. Де Бойн Капуциндер шіркеуін салуға 30 000 франк, театр салуға 60 000 франк берді. Оның көптеген басқа да сыйлықтарының ішінде екісі ерекше маңызға ие болды. Біріншіден, әртүрлі жұмыстар үшін 320 000 франк, сондай-ақ Шатененің мүлкіне иелік ету құқығы. Екінші садақа – каборндерді (тастан жасалған шатырларды) бұзу және қала арқылы кең даңғыл ашу үшін 300 000 франк. Сонымен қатар, ол қалалық әкімдікті жөндеуге 30 000 франк, Барберездің қоңырау мұнарасына 5000 франк берді. Де Бойн білім беру саласына төрт ірі игілік жасады. Ол Шамбери колледжін қайта ұйымдастыру үшін 270 000 франк берді; ол ауыл шаруашылығын, өнерді және әдебиетті ынталандыру үшін Шамбери академиялық корольдік қоғамына жылына 1000 фунт, 20 000 франк қорды берді; ол екі қорды 150 фунттан немесе 3000 франктан берді. Бұл ұйымдардың екеуі де балаларға тегін білім берді, біріншісі кедей балаларға, екіншісі қыздарға.

At his death, Benoît de Boigne left a fortune estimated at 20 million French francs of the time. Altogether, his donations to his native city amounted to about 3,484,850 francs. He left a permanent fund of 6500 pounds yearly to the metropolitan church of Chambéry for, among other things, the choir. He gave a second fund of 1250 pounds to the Compagnie des nobles Chevaliers Tireurs à l'Arc (Company of noble knight archers). De Boigne gave many donations for charity, including giving beds to hospitals. He donated 22,400 francs for three hospital beds at the Hôtel Dieu, a charity hospital, and later gave 24,000 francs for another four beds for poor, sick foreign travelers of any nation or religion. He paid 63,000 francs for the construction of various buildings at the Hôtel Dieu of Chambéry, and gave a beggars' home the sum of 649,150 francs. He founded an old age home, the Maison de Saint Benoît, which cost him 900,000 francs. He also paid for a place in the orphanage for 7300 francs, and ten beds at the charity hospital, for patients with contagious illnesses, who could not be admitted to Hôtel Dieu. De Boigne also gave a trust fund of 1650 pounds a year, about 33,000 francs, to help poor prisoners every week with laundry and food. He gave another perpetual trust of 1200 pounds or 24,000 francs to the poor "shameful" of the city, to be distributed at their homes. Finally, he left a trust fund of 1200 pounds to the firemen of Chambéry to help the sick and wounded. De Boigne gave 30,000 francs to build the church of the Capucins, and 60,000 francs to build a theater. Among his other numerous donations, two were important. One was 320,000 francs for various works, as well as the ownership without usufruct of the property of Châtenay. The second donation was for 300,000 francs to demolish the cabornes [stone huts] and open up a wide avenue across the city. He also gave 30,000 francs for the repair of the city hall and 5000 francs for the bell tower of Barberaz. De Boigne also gave four major donations to education. He gave 270,000 francs to reorganize the collège of Chambéry; he gave a trust fund of 1000 pounds a year, 20,000 francs, to the Société royale académique de Chambéry for the encouragement of agriculture, arts, and letters; he gave two trust funds of 150 pounds apiece, or 3000 francs, to the Frères des Écoles chrétiennes (Brothers of Christian Schools) and to the Sisters of Saint Joseph. Both of these groups gave a free education to children, the first to poor children, the second to girls.