Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шотланд таулы аймақтарының кландарының шайқас тактикасы – Шотланд таулы аймақтарының кландары қолданған, қару-жарақтарды да қамтитын, жауды шашыратқысы келген шайқас алаңындағы тактика болды.
Battle tactic of Scottish Highland clans
The Highland charge was a battlefield shock tactic used by the clans of the Scottish Highlands which incorporated the use of firearms.
Тарихи дамуы
17 ғасырға дейін таулы аймақтың тұрғындары қатаң қаруланған жауынгерлік элитаның басшылығымен тығыз қатарлармен шайқасты, олар ауыр шайқас балғалары немесе клейморлар (есімдері шотландтық гэль тілінен шыққан екі қолды қылыштар) алып жүрді. Бірақ, мылтық пен зеңбіректер пайда болғаннан кейін, мұндай қатарлар осал бола бастады. Осының салдарынан, 17 ғасырда таулы аймақтың жауынгерлері қолды қорғайтын, бір қолға ұсталатын, себет сапталған кең қылыш жасады. Ол көбінесе әлсіз қолға байланған қалқан немесе таргемен және екінші қолында дирк немесе биотаг ("ұзын пышақ") ұстап қолданылды. Шотланд және ирланд жауынгері Аласдейр Мак-Колла кейде Үш патшалық соғысы кезінде майданның нақты қиындықтарын еңсеру үшін таулы шабуылды ойлап тапқан деп есептеледі. Бұл бастапқыда Аласдейр Мак-Колланың Корольшіл әскери шабуылының ирландтық бөлігіне байланысты ирландтық шабуыл деп аталды. Шабуылдың қолданылуы ескі кельттік шайқас стиліне ұқсас, онда бір тарап шайқас желісін бұзуға тырысып, қарсыластарына шабуылдайтын.
Prior to the 17th century, Highlanders fought in tight formations, led by a heavily armed warrior elite who carried heavy battle axes or claymores (two handed swords whose name comes from the Scottish Gaelic claidheamh mòr, meaning "great sword"). However, with the introduction of muskets and cannon, such formations became vulnerable. As a result, in the 17th century, Highlander warriors developed a lighter, one handed, basket hilted broadsword that protected the hand. This was generally used with a shield or targe strapped to the weak arm and a dirk or biotag ("long knife") held in the other hand. The Scottish and Irish warrior Alasdair Mac Colla is sometimes credited with inventing the Highland charge during the Wars of the Three Kingdoms to meet a particular set of battlefield challenges. It was initially known as the Irish charge, due to the Irish component of Alasdair Mac Colla's Royalist military invasion of Covenanter Scotland. The use of the charge greatly resembled older Celtic fighting styles of battle in which one side would rush at the other in an attempt to break the line of battle.
Қиямет
Бұл шабуылға жоғары деңгейдегі міндеттемелік қажет болды, себебі әскерлер мылтық ату қашықтығына асығып, кем дегенде бір оқтан зардап шегуі мүмкін еді. Жылдамдық маңызды болғандықтан, таулы жандар төбеден төмен және берік жерде шабуылдауды қалаған; олар осы себепті денелерінің төменгі жағынан киімдерін шешіп тастаған. Олар оннан астам адамнан (көбінесе туысқандар) топтап алға жүгіріп, үлкен, үшбұрыш пішіндес құрылым жасады. Оқ атуға қабілеттілер мылтық ату қашықтығына (60 метр) жеткенде атып, осы жаппай атудан шыққан түтін жаудың көруін қиындатып, таулы жандар қарсыластың күтілетін жауап атынан қорғану үшін атудан бірден төменге бүгілді. Содан кейін оқ жарақтары тасталып, суырылған қарулар қолға алынып, әскерлер гаэль тіліндегі соғыс айғайымен жау шебіне соңғы шабуыл жасады. Жақын қашықтыққа жеткенде таулы жандар қарсыластың қылышын немесе штығын өз қалқанына (targe) ұстап алып, төмен иіліп, жаудың денесіне жоғары бағытталған соққы беруге тырысты.
The charge required a high degree of commitment as the men were rushing into musket range and would suffer casualties from at least one volley. Speed was essential, so the Highlanders preferred to employ the charge downhill and over firm ground; they removed clothing from their lower body for the same reason. They ran forward in clusters of a dozen (often blood relatives), which formed a larger, wedge shaped formation. Once in effective musket range (60 yards), those with firearms would shoot; gun smoke from this mass discharge having obscured enemies' aim, the Highlanders obtained further protection from the expected return volley from the opposing force by crouching low to the ground immediately after firing. Then, firearms were dropped and edged weapons drawn, whereupon the men made the final rush on the enemy line with a Gaelic battle cry. Upon reaching striking distance, the Highlander would attempt to take the opponent's sword or bayonet point on his targe while lunging in low to deliver an upward thrust to his enemy's torso.
Байонет технологиясы және айыппұл
Таулықтардың қозғалысы соншалықты жылдам болған, егер батальон оларды (соққыға) жеткізу үшін атуын тоқтатпаса, олар біздің әскерлеріміз екінші қорғанысқа, яғни мылтықтың аузына байонет орнатуға үлкермес бұрын оларға жететін. Байнеттерге сақиналы бекіткіштер енгізілгенге дейін, бекіткіш мылтықтың аузына салынатын бұрғыдан тұратын, бұл мылтықпен оқ атуға немесе байонет орнатылғанда қайта зарядтауға мүмкіндік бермейтін. Шабуылдары кезінде таулықтар қарсылас күштерге жылдам жақындасқандықтан, атыс қаруларынан бірден қылыштарға ауысып кетті. Дұрысқандар (кейбіреулері найза ұстаған) жау әскерлері, қылыштарымен шабуылдап, соғыс шақыруларын айқайлаған таулықтардың психологиялық қысымы астында байонет орнатуға аз ғана уақыттары болды. 1689 жылғы Килликранки шайқасында шотландтық кәсіби әскерлер, Голландия Республикасының шотландтар бригадасының қарттары, Камерон кланының таулық якобиттерінен жеңілді; таулықтар 800 таулықтың қаза болуымен 2000 қызыл көйлекті өлтіргендігі үшін толық жеңіске жетті. Сақиналы байонет таулықтардың шабуылының тиімділігін азайтты, бірақ бұл шок тактикасының мысалы болып қала берді, мұндағы басты фактор психологиялық болды; жаудың қатаң шегін бұзуға тырысу емес, шабуыл қарсыластың қатарындағы кейбір әскерлердің қатардан шығуына, соның арқасында қалғандарын «қоршауға» мүмкіндік беретін ашық орындарды қалдыруға бағытталған. Бұл 1644 жылғы Типпермюр шайқасында және 1745 жылғы Фолкирк Мюр шайқасында орын алды.
The Highlanders are of such a quick motion that if a battalion keep up his fire to be sure of (hitting) them, they are upon it before our men can come to the second defense, which is the bayonet in the muzzle of the musket. Before the adoption of ring attachments for bayonets, the attachment consisted of a plug inserted into the barrel, which meant a musket could not be fired or reloaded with a fixed bayonet. During their charge Highlanders made a relatively instant transition from firearms to swords as they swiftly closed with the opposing force. Those enemy soldiers with plug attachments (some carried a pike) had only moments to fix bayonets while under psychological pressure from the onrushing Highlanders brandishing swords and roaring their war cries. At the 1689 Battle of Killiecrankie Scottish professional soldiers, veterans of the Dutch Republic's Scots Brigade, were overwhelmed by the Highland Jacobites of Clan Cameron; the Highlanders secured a complete victory by a charge which killed 2000 redcoats for the loss of 800 Highlanders. The ring bayonet reduced the effectiveness of the Highland charge, but it remained an example of shock tactics, with the key factor being psychological; rather than being an attempt to cut through a solid enemy line, the charge aimed at causing some enemy troops in the opposing line to break ranks before contact, thereby leaving openings which could be exploited to 'roll up' the rest. This happened at the 1644 Battle of Tippermuir and the 1745 Battle of Falkirk Muir.
Куллоден
Таулы жерлердегі шабуылдың сәтті қолданылған аз ғана мысалдарының бірі 1746 жылы 1745 жылғы Якобит көтерілісінің соңғы қақтығысы – Куллоден шайқасы болды. Бұл шайқаста король Чарльз Эдуард Стюарттың Якобит әскерлері британ үкіметіне адал Камберленд герцогы, принц Уильям басқарған әскерге қарсы тұрды. Азықтанбай, жалақы алмай жүрген Якобит әскері, жақсы жаттығудан өткен, шабуыл жасағанда тәртіпті сақтай білген регулярлы әскерлерге қарағанда сан жағынан да, қару-жарақ жағынан да кемістікке тап болды. Әскери кеңесшілерінің кеңесіне қарамастан, Чарльз Эдуард Стюарт Камберлендтің қуғыншыл әскеріне қарсы Куллоденнің ашық даласында тұруға талап етті, оның мақсаты қорғанысқа қалып, күшін сақтап қалу болатын. Көптеген тарихшылар бұл шешімді үкіметтік күштердің қолына тигендей бағалайды. Якобиттер жаудың артиллериясын орналастырып, шабуылға дайын тұрғанға дейін шабуыл жасау мүмкіндігін пайдаланбады. Камберлендтің артиллериясы тұрған орнынан қозғалмай, әскерінің көрініс аясында қалған Якобит әскерін бомбалады, нәтижесінде Чарльздың үштен біріне жуық әскері шашырап кетті немесе жарақат алды (соның ішінде Чарльз Эдуардтың атын ұстап тұрған бір адамның басы кесіліп тасталды). Осы сәтте – және Якобит басшылығынан ешқандай бұйрықсыз – Якобит желісінің ортасындағы Маккинтош кланы шабуылға көшті. Лохилдің Дональд Камероны Камерон кланын оларға қосылуға бастады, ал басқа да кландар спонтанды түрде шабуылға қатысты, олардың көпшілігі өздерінің атыс қаруларын қолданбады. Гранаталық оқтар мен залптарға қарамастан, шабуыл үкіметтік әскердің алдыңғы қатарына жетті және кейбір жерлерде бұзып өтті (бірақ көптеген таулы жерлерде штыктан қорғайтын қалқандары болмады). Алайда, терең эшелонмен орналасқан үкіметтік күштердің Кохорн минометтерінен жасаған оқ жаңбыры мен құлдираушы мылтық атысы үзіліске жеткендерді өлтірді, ал қалғандары ауыр зиян келгеннен кейін жеңіліспен шегінді.
One of the less successful uses of the Highland charge was in 1746 during the final confrontation of the Jacobite rising of 1745, the Battle of Culloden. The battle pitted the Jacobite forces of Charles Edward Stuart against an army commanded by Prince William, Duke of Cumberland loyal to the British government. The under nourished and unpaid Jacobite force was badly outnumbered and outgunned by well trained regular troops who maintained discipline when charged. Against the advice of his military advisors, Charles Edward Stuart insisted on making a stand against the pursuing army of Cumberland on the open moorland of Culloden with the intention of fighting defensively, a decision that most historians have seen as playing into the hands of the government forces. The Jacobites failed to take advantage of the opportunity of attacking before the enemy had positioned their artillery and were ready for action. Cumberland's artillery bombarded the Jacobite army, which was stationary and exposed, until up to a third of Charles's men were dispersed or made casualties (including a groom decapitated while holding Charles Edward's horse). At this point – and without orders from the Jacobite command – Clan Mackintosh in the centre of the Jacobite line began to charge. Donald Cameron of Lochiel led the Camerons to join them and some other clans followed in a spontaneous charge in which many failed to use their firearms. Despite canister shot and volleys, the charge reached – and in places broke through – the Government front line (though many Highlanders were without targes to protect from bayonets). However, Coehorn mortar shelling and devastating enfilade musket fire from the deeply echeloned government forces killed those who had made a breakthrough, while the others, after suffering heavy casualties, fell back in a retreat that quickly became a rout.