Кіріспе

Мароккодағы саяси партия "Истиқлал" партиясы (حزب الإستقلال; ) – Мароккодағы саяси партия. Ол консервативті және монархистік партия, сондай-ақ Орталық Демократтар Халықаралық қауымдастығы мен Халықаралық Демократтар Одағының мүшесі. "Истиқлал" партиясы 2007 жылдың 19 қыркүйегінен 2011 жылдың 29 қарашасына дейін Аббас Эль Фасси басқаратын коалициялық үкіметке жетекшілік етті. 2013 жылдан 2021 жылға дейін оппозицияда болды. 2021 жылдан бері Азиз Ахануш басқаратын коалициялық үкімет құрамына кіреді. Партия 1937 жылы француз және испан империялық үстемдігіне қарсы отаршылдыққа қарсы күрес кезінде құрылды, бұл оны Мароккодағы ең көне әрекет ететін саяси партияға айналдырды.

Тарихы және профилі

Партия 1937 жылдың сәуір айында құрылды. Истиқлал араб ұлтшылдығының берік көзқарастарын ұстанды және Марокконың тәуелсіздігі үшін күрескен басты саяси күш болды. Олардың манифестінде көрсетілген бастапқы мақсат – конституциялық демократиялық монархия шеңберінде Франциядан тәуелсіздік алу еді. Аль-Истиқлал жетекшілері әртүрлі партиялар мен отаршылдыққа қарсы ұйымдар арасындағы "ұсақ бәсекелестіктерді" жеңіп, ұлтшыл қозғалысты біріктіре алды. Бұл фактор марокколық белсенділердің бүкіл әлемге тараған күресіне үлкен үлес қосып, олардың мәселесіне халықаралық деңгейде танылу мен қолдау табуға көмектесті.

Тәуелсіздікті қолдаудың трансұлттық бағыты

Марокконың тәуелсіздігін шетелде қолдау үшін маңызды байланыстар Танжерде құрылды, себебі ол халықаралық аймақ ретінде белгіленгендіктен, француз және испандық ықпалдан кем болды. Танжерде марокколық ұлтшылдар Мароккода тұратын американдықтармен байланыс жасады, олардың арасында АҚШ-тың барлау байланыстарын қамтамасыз ететіндер де болды. Мароккодан тыс, марокколық тәуелсіздікті қолдау бойынша маңызды оқиғалар Каирде (Мысыр), Біріккен Ұлттар Ұйымында және Парижде (Франция) өтті. Франциядағы қолдау жұмысы негізінен француз қоғамымен байланыс орнатуға, ақпарат тарату және алмасуға, сондай-ақ студенттерді ұйымдастыруға бағытталған.

Тәуелсіздік алғаннан кейін

1956 жылы тәуелсіздік алғаннан кейін партия елдегі басты саяси күш ретінде орныққан монархияға қарсы оппозицияға көшті. Ортақ мақсатына қол жеткізген партияның ыдырауға бейімділігіне байланысты, бірқатар кедергілерді жеңу қажет болды. Истиқлал партиясының ішінде мұсылмандар мен яһудилерді біріктіру мақсадымен әл-Уифақ (الوفاق) атты қозғалыс құрылды. Оның құрамында Арманд Асулин, Дэвид Азулай, Марк Сабаг, Джо О’Хана және Альберт Афлало сияқты белгілі яһуди тұлғалары болды. 1959 жылы Истиқлалдан бөлінген солшыл Ұлттық халық күштері одағы (ҰХКО), кейін Социалистік халық күштері одағы (СХКО)мен бірге Истиқлал патша Хасан II-ге қарсы оппозицияның негізгі күшіне айналды. "Истиқлал" партиясы 1970-жылдардың соңынан 1980-жылдардың ортасына дейін көптеген коалициялық үкіметтерде қатысты. 1998 жылы Кутла құрамындағы СХКО және басқа да шағын партиялармен бірлесіп, "Истиқлал" Араб әлеміндегі алғашқы саяси тәжірибе – Альтернацияны құрды, онда оппозиция сайлау арқылы билікке келді. Партия жетекшісі Аллал Эль-Фасси, "Ұлы Марокко" идеясының жақтаушысы болғандықтан, Марокконың тәуелсіздігі елге бұрын тиесілі болған барлық аумақтар азат етілгенге дейін толыққанды болмайды деп есептеді. 2006 жылдың қаңтарында "Истиқлал" Испания премьер-министрі Хосе Луис Родригес Сапатероның Солтүстік Африка жағалауындағы Сеута және Мелилья қалаларына жасаған сапарын сынады, бұл партияның ұлтшылдық мұрасын көрсетеді. 2007 жылдың 7 қыркүйегінде өткен парламенттік сайлауда "Истиқлал" 325 орынның 52-сін жеңіп алды, бұл кез келген басқа партиядан көп. Содан кейін партия жетекшісі Аббас Эль-Фасси 2007 жылдың 19 қыркүйегінде король Мохаммед VI тарапынан премьер-министр болып тағайындалды. 2011 жылдың қараша айында өткен парламенттік сайлауда партия 325 орынның 60-ын жеңіп, парламентте екінші орынға ие болды. Аббас Эль-Фасси 2011 жылдың 29 қарашасында премьер-министр қызметінен, ал 2011 жылғы сайлауда Әділет және даму партиясының жеңісінен кейін 2012 жылдың 23 қыркүйегінде "Истиқлал" партиясының бас хатшысы қызметінен кетті. 2012 жылдың қыркүйегінде Хамид Шабат партияның бас хатшысы болып сайланды, ол Аббас Эль-Фассиден кейін осы лауазымды иеленді.

2016 жылдан бері дамуы

2016 жылы парламент сайлауында Ыстықжал 14 орын жоғалтып, 46 орынға ие болды. Партия оппозицияға өтті. Ыстықжал Орталық демократтар халықаралық ұйымы мен Халықаралық демократтар одағының мүшесі, сондай-ақ Еуропалық консерваторлар мен реформаторлар альянсының серіктес мүшесі болып табылады. 2017 жылдың 7 қазанында Низар Барака 924 дауыспен, қарсыласы және бұрынғы бас хатшысы Хамид Шабатқа 230 дауыспен салыстырып, Ыстықжал партиясының бас хатшысы болып сайланды. Король Мохаммед VI партияның жаңа басшысын партияның ұлттық кеңесінің мүшелері көрсеткен сенімі үшін құттықтады. Ыстықжал партиясы 2021 жылғы парламент сайлауында 81 орын жеңіп алды, бұл соңғы сайлаудан 35 орынға артық, осылайша елдегі үшінші ірі партия мәртебесін сақтап қалды.

Өкілдер Палатасы

Сайлау дауыстары%Орын саныСтатус19631,000,50630.0Оппозиция1970Оппозиция19771,090,96021.62Оппозиция1984681,08315.33Оппозиция1993760,08212.2Оппозиция1997840,31513.8Үкімет құрамында200214.77Үкімет құрамында2007494,25610.7Аббас әл-Фасси басшылығымен үкіметке жетекшілік етті2011562,72011.92013 жылғы қазанға дейін үкімет құрамында2016620,04110.68Оппозиция2021Үкімет құрамында