Плунге: Тарихы мен мәдениеті

Кіріспе

Плунгэ (; Самогит: Plongė; Плунгяни) – Литвадағы 17 252 тұрғыны бар қала. Плунгэ Плунгэ сарайы және оның паркімен әйгілі, сол жерде Самогития өнер мұражайы орналасқан. Огинский сарайының паркінде Perkūnas есігі табиғи ескерткіші тұр. Плунгэдегі Лурд 1905 жылы салынған және бүгінге дейін көптеген келушілерді қызықтырады. Плунгэ қаласының орталығында Литваның тәуелсіздігін қайта алғанының 10 жылдығына арналған монумент және литвалық кітап тасымалдаушы Казис Барздис салған Әулие Флорианның мүсіні орналасқан. Қалада көптеген Еуропа елдеріне экспортталатын краб таяқтарын шығаратын фабрика бар.

Тарих

Плуньга орналасқан аумақта б.з.д. 5-1 ғасырларда адамдар қоныстанған деп саналады. Мельн келісімінен кейін Самогития ормандарында округ орталықтары құрылды. 14 ғасырдан 16 ғасырдың ортасына дейін Плуньга Гандинга округінің құрамында қарапайым елді мекен болды. Кейін Плуньга халқы тез өсе бастады және Гандинга халқын басып өтті. 1567 жылы Плуньга алғаш рет қала ретінде тілге алынды. Ол Польша-Литва одағының құрамындағы Литва Ұлы Княздығының Самогития герцогтығында орналасқан. 1792 жылдың 13 қаңтарында Плуньга Магдебург құқығын алды. 1806 жылдан 1873 жылға дейін Плуньга Платон Зубовқа, ал кейін Огиньский отбасына тиесілі болды, олар 1879 жылы мұнда сарай салды. Ұлы Отан соғысы аралығында 1925 жылы гимназия, ал 1932 жылы теміржол тармағы салынды. 1933 жылы қазіргі католик шіркеуі қасиеттендірілді. 1939 жылы жекеменшік аурухана ашылғаннан бастап қалада босандыру және хирургиялық бөлімдер жұмыс істей бастады. Плуньганың халқының шамамен жартысын литвалық еврейлер құрады және олар қала басқаруында белсенді қатысты. 1941 жылғы маусым көтерілісі мен Барбаросса операциясы аясында неміс әскері 1941 жылдың 25 маусымында Плуньганы басып алды, қала басқаруын және полиция күштерін құрды. Неміс әскері қаланы басып алғаннан кейін, литвалықтардың қызыл әскердің артынан келе жатқан күзетшілері деп айыптаған 60 жас еврейді өлтірді. 1941 жылдың 26 маусымында, немістер Плуньгаға келген күнінен кейін, литвалық күштері қаланың еврейлерін уақытша геттоға көшірді, оларды қинап, азаптап, өлтірді және ауыр жұмысқа мәжбүрледі. 13 немесе 15 шілдеде Плуньга қырғынында литвалық ұлтшылдар еврей ерлер, әйелдер мен балаларды Каусенай ауылының жанындағы орларға тасып, атып өлтірді. 1939 жылы Плуньгада тұрған 1700 еврейдің көпшілігі Холокостқа дейін литвалық кеңестік депортациялардың құрбаны болды және аман қалғандары өте аз болды. 1941 жылғы оқиғаларды еске алу орындары қаланың ішінде және айналасында сақталған. Холокосттан аман қалған еврей мүсіншісі Якоб Бунка соғыстан аман қалған қаланың азаматтарының бірі болды. Литва тәуелсіздік алған жылдары Плуньга экономикасы Kučiskis – Pabedinskiai талшықты зығыр және мақта фабрикасы, еврей кәсіпкерлерінің қызметі және самогит шаруаларының өнімдеріне негізделген. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін және кеңестік оккупациядан кейін Плуньга жылдам дамуға көшті – 1950 жылы қалада 7400 адам тұрса, 1990 жылы 23300 адамға жетті. Кеңес оккупациясы жылдары литвалықтар қала тұрғындарының көпшілігін құрады. 1963 жылғы Үкімет қаулысына сәйкес Плуньга дамыған өнеркәсіптік аймақтық орталыққа айналуы тиіс еді. Алайда, қалада жеткілікті су ресурстары болмағандықтан бұл жоспарлар іске аспады, бірақ Плуньгада әртүрлі салаларды қамтитын маңызды компаниялар құрылды. Бірақ Литва тәуелсіздігі жарияланғаннан кейін олардың көпшілігі банкротқа ұшырады. Плуньга қаласының гербі 1997 жылдың 6 маусымында Президент жарлығымен бекітілді. 2009 жылы Плуньга Литваның Мәдениет астанасы болып сайланды. Бүгінде Плуньга Литваның 22287 тұрғыны бар он алтыншы ірі қаласы.

It is thought that the territory in which Plungė is situated was inhabited in 5th–1st centuries BC. After the Treaty of Melno, county seats were established in the forests of Samogitia. From the 14th century to the middle of the 16th century, Plungė was part of the Gandinga district as an ordinary settlement. Later, the population of Plungė started to grow faster and surpassed the population of Gandinga. In 1567 Plungė was first mentioned as a town. It was located in the Duchy of Samogitia in the Grand Duchy of Lithuania within the Polish–Lithuanian Commonwealth. On January 13, 1792, Plungė was granted Magdeburg rights. From 1806 to 1873 Plungė belonged to Platon Zubov, and later – to the Ogiński family, who built a palace here in 1879. During the interwar period a gymnasium was established in 1925, and a railway branch line was built in 1932. In 1933, the current Catholic Church was consecrated. Since the private hospital was founded in 1939, maternity and surgical sections started operations in the city. Lithuanian Jews were active in the town's government and comprised around half of Plungė's inhabitants leading up to The Holocaust in Lithuania. During the 1941 June Uprising in Lithuania and the German invasion as part of Operation Barbarossa, Plungė was captured by German forces on 25 June 1941. seized control and formed a town administration and police force. German forces killed 60 young Jewish men, accused by the Lithuanians of being a rear guard for the Red Army, shortly after the town's capture. On 26 June 1941, the day after the Germans' arrival in Plungė, Lithuanian forces moved the town's Jews into a makeshift ghetto, while carrying out beatings, torture, murders and forcing Jews to perform heavy labor. On 13 or 15 July in the Plungė massacre, the Lithuanian nationalists transported Jewish men, women and children to ditches near the village of Kausenai where they were shot. Of the 1,700 Jews living in Plungė in 1939, very few survived and often those who were victims of the Soviet deportations from Lithuania prior to the Holocaust. Remembrance sites for the events of 1941 exist in and around the town. The Jewish holocaust survivor and sculptor Jacob Bunka was one of the town's few Jews to survive the war. During the years of the independence of Lithuania Plungė's economic was based on the factory of fibre flax and cotton Kučiskis – Pabedinskiai and also on the activities of Jewish businessmen and agricultural products made by Samogitian farmers. After World War II and the Soviet occupation, Plungė started to grow rapidly – if the city had 7,400 inhabitants in 1950, and by 1990 it had amassed around 23,300 inhabitants. During the years of Soviet occupation, Lithuanians became the majority of the city's inhabitants. According to the Government's Resolution of 1963, Plungė was to become a regional centre with a strong industry. However, these plans didn't come to fruition as it became obvious that the city didn't have enough water resources, although some important companies representing various industry sectors were established in Plungė. However, most of these companies bankrupted after the Independence of Lithuania was announced. The coat of arms of Plungė was affirmed by the decree of the President on June 6, 1997. In 2009 Plungė was elected Lithuanian Capital of Culture. Nowadays Plungė is the sixteenth largest city of Lithuania having 22,287 inhabitants.

Атауы

Плуньга атауының шығу тегі толыққанды анық емес. Ең сенімді теория бойынша, атауы қаладан өтетін Паплунга өзенінен келген. Қаланың поляк тіліндегі атауы – Плунгяни, самогит тілінде – Плонге, ал идиш тілінде – Плунгян (פלונגיאן). Бұрын орыс тілінде Плунгяны (Плунгяны) деп те аталған.

Спорт

"FK Babrungas Plungė" футбол клубы Литва футбол федерациясының 2-ші лигасының Батыс аймағында ойнайды. Команда Плунгенің Орталық стадионында өнер көрсетеді. "Олимпас Плунг" баскетбол клубы Ұлттық баскетбол лигасында ойнайды. Команда 1989 жылы құрылған. 1997 жылы "Олимпас" баскетбол клубы Литва баскетбол лигасының финалына шықты, бірақ "Žalgiris Kaunas" баскетбол клубына есе жіберді. Содан кейін команда 2011 жылға дейін ұлттық жарыстарда қатыспады. "Олимпас Плунг" 2012 жылы Аймақтық баскетбол лигасында ойнай бастады және алтын медаль жеңіп, Ұлттық баскетбол лигасына ілікті. 2012-2013 жылғы Ұлттық баскетбол лигасының тұрақты маусымында команда 18 команданың арасында 3-орынды алды, бірақ 1/4 финалда "Žalgiris Kaunas 2" баскетбол клубына 2:0 есебімен жеңілді. Команда 200 адамдық сыйымдылығы бар "SS Žemaitijos Suvenyras" аренасында ойнайды.