Кіріспе

1847 және 1848 жылдары Мексиканың 18-ші президенті (1789–1850)

Хосе Мануэль де ла Пенья и Пенья (10 наурыз 1789 – 2 қаңтар 1850) – мексикалық заңгер және судья, Мексика-Америка соғысы кезінде Мексика президенті қызметін екі рет, бірақ қатарынан емес, жақын уақытта атқарған. XIX ғасырдың көптеген мексикалық президенттерінен өзгеше, ол әскери қызметте болған емес, оның орнына көрнекті заңгерлік білімімен көзге түскен. Ол сыртқы істер министрі және Хосе Хоакин Эррера президенттігі кезінде шиеленіс күшейген кезде АҚШ-пен соғыстан қашуға тырысқан бейбітшілік партиясының мүшесі болды. Соғысқа қатысушылар Эррераны құлатып, Мексика үшін апатты салдарға әкелген соғыс басталғаннан кейін, ол соғыстың соңғы айларында, бейбіт келіссөздер жүргізіліп жатқанда екі рет президент сайланды. Оның басшылығымен Гваделупе Идальго шарты келісілді және бекітілді.

Ерте өмір

Пена и Пена 1789 жылы 10 наурызда Такуба қаласында кедей отбасында дүниеге келді. Бастауыш білімін аяқтағаннан кейін Триденттік семинарияға түсіп, грамматика, риторика, философия, азаматтық және канондық құқық салаларында жоғары бағалар мен түрлі марапаттар алды. Ол, сондай-ақ, болашақ Мексика архиепископы Мануэль Посада и Гардуньомен бірге стипендия жеңіп алды. Ол құқық саласында өте жақсы білімді болды, ал оның ұстазы Хосе Гонсалес Ретана оған жарқын мансапты болжай білді. 1811 жылы 16 желтоқсанда Мексика Тәуелсіздік соғысы кезінде ол адвокаттыққа қабылданды, екі жылдан кейін Мексика қаласының Аюнтамьентосының бас прокуроры болып тағайындалды. Ол патшалық үкімет үшін осы қызметті өте жақсы атқарды, нәтижесінде 1820 жылы Кито Ауденциясына мүше болып сайланды. Бірақ Пена и Пена Жаңа Испанияда қалуды армандады және Ново-Испания Ауденциясының біріне орын беру үшін үкіметке өтініш жасады. Бұл мәселе шешіліп жатқанда, 1821 жылдың қыркүйегінде Мексика тәуелсіздік алды. 19 мамырда Агустин Итурбиде император болып сайланған Бірінші Мексика империясы құрылды.

Сот мансабы

Пена и Пена Мексиканың Корольдік аудиенциясында азаматтық және қылмыстық істерді қарастыратын орынға тағайындалды және 1822 жылдың 21 қазанына дейін сол лауазымда қызмет етті. Ол мемлекеттік кеңестің мүшесі болған кезде император Итурбиде оны Колумбияға өкілетті министр етіп тағайындады. Сонымен қатар ол Гваделупа орденінің кресімен марапатталды. Бірақ 1823 жылдың басында империя құлағандықтан, ол бұл лауазымды ешқашан иелене алмады. Кейіннен құрылған Жоғарғы атқарушы билік оны қайтадан Ауденцияға орналастырды, алайда Пена и Пена штат заң шығарушы жиналыстарының көпшілігімен Жоғарғы Сотқа сайланды және 1824 жылдың 25 желтоқсанында осы органның мүшесі аталды. Ол өмірінің соңына дейін бұл қызметте үзіліспен жұмыс істеді. Мексиканың орталық республикасы тұсында 1837 жылы президент Анастасио Бустаманте оны Ішкі істер министрі етіп тағайындады, ал келесі жылы ол Жоғарғы модерациялық билікке кірді – бұл кеңес тіпті президенттен де жоғары тұруы тиіс еді. Ол бұл лауазымда әскердің бір бөлігінің қолдауына және халықтың кең қолдауына ие болған федералистердің ықпалына қарсы тұруға тырысты. Ол конституциялық реформа бойынша толыққанды есеп дайындады және тонаушылықты жазалау заңнамасын реформалауға қатысты. Пена и Пена Мексика университетінде мемлекеттік құқықтан дәріс берді және 1841 жылдың соңында оған азаматтық кодекс пен азаматтық процессуалдық кодекс жазу міндеті жүктелді, сондай-ақ ол жаңа конституцияны жазған заңнамалық хунтаның мүшесі болды. 1843 жылы ол мемлекеттік кеңеске тағайындалды, ал 1845 жылдың қараша айында қайтадан сенатқа сайланды, онда ол Сыртқы істер министрі болып тағайындалды, бұл президент Эррераның АҚШ-пен соғыстан қашу мақсатына сай болды. Ол Испаниямен экстрадиция келісімін жасасуға жіберілді, ал 1846 жылдың желтоқсанында Эррера биліктен қуылғаннан кейін Пена и Пена Жоғарғы Соттағы лауазымына қайта оралды.

Бірінші төрағалық

1846 жылы сәуірде Мексика-Америка соғысы басталғанда, ол осы лауазымда болды. Бір жыл өткен соң, американдықтар астанаға жақындаған кезде, президент Санта-Анна, өлтірілу немесе тұтқындалу мүмкіндігін болдырмау үшін, 1847 жылдың 7 қыркүйегінде өзінің ізбасарларын тағайындау туралы жарлық шығарды және оны Жоғарғы Сот төрағасы Пена-и-Пенаға жіберді. 16 қыркүйекте ол соғыс кеңесін өткізді және президенттікке кетіп, енді президенттік билік Жоғарғы Сот төрағасы басқаратын үштікке берілуі керек деп жарлық шығарды. Пена-и-Пена президенттікке келісті, бірақ үштікті конституцияға қайшы деп санады. Ол Толукаға, содан кейін Керетароға барып, қыркүйек айында Луис де ла Роза барлық төрт ведомствоны басқарып, уақытша президент міндетін атқарды. 1847 жылдың 13 қазанында ол манифест жариялады, онда нашар денсаулығы мен жеткіліксіз күштеріне қарамастан, конституциямен белгіленген міндетін орындап жатқанын түсіндірді, және ол билікте қысқа ғана уақыт болады, өз принциптерін, сезімдерін және президенттік қызметін ар-ұжданымен аяқтау үшін жоспарлаған әрекеттерін баяндады. Ол штаттарды орталық үкіметке адал болуға және соғыс үшін қару-жарақ пен қаржы жинауға шақырды. Ол халықтың мүддесін, барлық топтардың құқықтарын қорғауға, католик дініне құрметпен қарауға және оны қорғауға уәде берді. Конгресс осы уақытта Керетароға келді. Президент Пена-и-Пена соғысты жалғастыру үшін жеткіліксіз қаржы болғандықтан мүмкін емес деп сендірді және енді бейбітшілік саясатын ұстануға ниеттенді. Ол барлық американдық тұтқындарды босатып, жемқорлыққа және рұқсатсыз жасақтарға қарсы шаралар қолданды. 9 қарашада Конгресс Педро Мария Анаяны уақытша президент етіп сайлады, оның өкілеттігі 1848 жылдың 8 қаңтарында аяқталады және егер Конгресс сессияда болмаса, президенттік конституциялық тәртіп бойынша келесіге өтуі керек. Президент Пена-и-Пена 1847 жылдың 12 қарашасында қызметтен кетті, бірақ ол Сыртқы істер министрі ретінде үкіметте қалды.

Гваделупе-Идальго келісім-шарты

Кертеродағы конгресс енді басқыншымен бейбіт келісімге қол қоюға, сонымен қатар ел бойынша таралып жатқан сепаратизм мен анархиямен күресуге тиіс болды. Юкатанда касталық соғыс жалғасып, көтерілісшілер ірі қалаларды басып алды. Көптеген штаттар федералды үкіметті жау санап, салық төлеуден бас тартты. Бұл арада, әсіресе Федералды округте, Мексиканың бүкіл елін АҚШ-қа қосуды жақтаған топтар болды. Конгресс көпшілігі үкіметтің бейбітшілік саясатын қолдады, Гваделупе келісімін нашар жүргізілген соғыстың қасіретті салдары ретінде қарастырып, оны ұлттық қажеттілік деп есептеді. Сыртқы істер жөніндегі комиссия конгресс баяндама жасауды тапсырған екі сұраққа оң жауап берді: үкімет Конгресс келісімімен аумақтың бір бөлігін беруге құқылы ма? Ұсынылған шарттар бойынша бейбітшілік орнатуға бола ма? Бірінші мәселе конгресс ұлттық егемендіктің қорғаушысы деген қағидаға негізделіп шешілді. Екінші мәселе Мексика берілуге тиіс аумақтардың көп бөлігіне толық иелік етпегені, ал сол жерлердің көпшілігі қоныстанбаған немесе жауынгерлік қағидалары бар тайпалармен мекенделгені ескерілді. Сондай-ақ, Мексика соғысты жеңіліске ұшырамай және бүкіл елді жоғалту қаупіне бармай жалғастыра алмайтыны да ескерілді. Комиссия өз қорытындыларын баяндағаннан кейін Гваделупе Идальго келісімі конгресс тарапынан мақұлданды, ал президент Пена и Пена басқыншылар кеткеннен кейін астанада тәртіпсіздікті болдырмау және ұлттық гвардия құру үшін жарлықтар дайындады. 1848 жылдың 26 мамырында үкімет келісімді келісу үшін Мексикаға келген комиссарлар Натан Клиффорд пен Амброз Хандли Севьерді қабылдады. Осы уақытта президент ел бойынша америкалық басқыншылар мен мексикалық саудагерлерге қиындық туғызған партизандық соғыспен күресуге мәжбүр болды. Партизандардың мақсаты – Веракруздан астанаға дейінгі американдықтардың жабдықтау тізбегін бұзу еді. Бұл американдықтардың жазалау шараларын күшейтті. Бейбітшілік келісімі жасалып, басқыншылар елден кетуге дайын тұрғанда, конгресс Жозе Хоакин Эррераны республика президенті етіп тағайындады, ал Пена и Пена 1848 жылдың 3 маусымында Жоғарғы Сот төрағасы болу үшін президенттік лауазымнан бас тартты. Үкімет Керетародан шығып, астанаға оралды.

Өлім

Соғыс аяқталғанына екі жылдан да аз уақыт өткен соң, Пена и Пена 1850 жылғы 2 қаңтар күні кешке дүниеден өтті. Оның қосылуы үлкен қоғамдық оқиға болды және ол үш күн бойы Жоғарғы Сот отырыс өткізген залдарда жатты. Діни қызметкерлер, мемлекеттік қайраткерлер мен ғалымдардан құралған көрнекті тұлғалар шеруі табытты Ұлттық кафедральдық соборға алып барды, онда Пена и Пенаға мәңгілік топырақ берілді.