Кіріспе

1473–1836 жылдар аралығында Италия түбегінің солтүстік-батысындағы Тоскана герцогтығы.

Тарих

Масса қаласы 11 ғасырда Обертенги әулетінің басқаруымен Масса және Корсика маркизатының ең гүлденген ортағасырлық дәуірін бастан өткергенімен, мемлекеттің бастапқы ядросы 1473 жылдың 22 ақпанында ресми түрде құрылды. Бұл, Масса лордтығының Фрегозо әулетінің түп атасы Генуя графы Антониотто Филеремодан алған Каррара лордтығын сатып алуы арқасында болды. Бұл мәмілені Маласпина әулетінің маркграфы Жакопо Маласпина басқарды. Осыдан кейін Маласпина әулеті Масса маркграфтары және Каррара иелері атағын алды. Каррара аумағын сатып алғаннан бастап, Жакопо Маласпинаның ордасы, Антонио Альберрико I Маласпинаның ұлдарының бірі, отбасының Фоcдиновода орналасқан тармағының мүшесі, Каррара қаласында болды. Алайда, француз басқыншыларымен жиі болатын қақтығыстарға байланысты, ол және оның ұрпақтары Массаға көшті. Екі буын ішінде Маласпина әулетінің еркек ұрпағы қырылып, Якопоның ең үлкен тірі немересі Риккарда 1520 жылы Генуяның беделді аристократ әулетінің мүшесі Лоренцо Кибоға үйленді. Рим папасы Иннокентий VIII (Лоренцоның атасы) осы әулеттен шыққан еді және олар Медичимен туысқандық байланыста болды (Лоренцоның ағасы, Рим папасы Лев X, Маласпинаның үйленуін және Лоренцоның үлкен ағасы, кардинал Иннокенцо Кибомен бірге ұйымдастырды). Бұл неке өте қиын болды: екі тарап ұзақ уақыт бойы маркизатты басқару мәселесінде дауласты. 1529 жылы Риккарда император Карл V-тен Салик заңына қайшы келіп, өзі үшін және оның еркек ұрпақтары үшін (біріншілік бойынша) немесе олардың болмаған жағдайында әйелдер үшін маркизатты иелену құқығын алды. Риккарда мен Лоренцоның ұлы Альберрико I Кибо Маласпина 1553 жылы анасынан кейін Масса мен Каррара маркграфы болды. Оның 70 жылдық билігінде феод өте жақсы дамыды, сонымен қатар Ренессанс кезеңінің сарайларындағы мәрмәрге үлкен сұраныс болғандықтан, мәрмәр нарығындағы экономикалық жағдай да тиімді болды. Альберрико I өзінің мемлекетінің күшті және ықпалды көршілермен қоршалғандығын білгендіктен, анасының саясатын жалғастырып, 1554 жылы феодты иелену құқығын ресми растаған Габсбургтің Карл V Киелі Рим империясымен әрі қарай келісімге келді. Мәдени және экономикалық жетістіктерінің арқасында Каррара қаласы 1558 жылы маркграфтық дәрежесіне көтерілді. 1568 жылы император Максимилиан II Массаны княздыққа дейін көтерді. 1664 жылы Альберико II билігінде Габсбургтің Леопольд I Масса княздығын герцогтыққа, ал Каррара маркграфтығын княздыққа көтерді. 1741 жылы Маласпина әулетінің соңғы ұрпағы Мария Тереза Кибо Маласпина Модена және Реджио герцогтығының жалғыз еркек мұрагері Эрколь III д'Эстеге үйленді. Олардың жалғыз тірі қалған баласы Мария Беатриче д'Эсте екі әулеттің соңғы ұрпағы болды. 1829 жылы Мария Беатриче қайтыс болғаннан кейін, Масса герцогтығы мен Каррара княздығы оның ұлы Франциск IV Австрия Эсте басқарған Модена және Реджио герцогтығына қосылды. 1860 жылы Франциск V-тің бұрынғы жылы тақтан түсірілуімен Модена және Реджио герцогтығы (Масса және Каррара аумақтарын қоса) Сардиния Корольдігіне қосылды, ол Масса Каррара провинциясын құрды.

Саясат және экономика

Маласпиналар отбасының Кибо отбасымен бірігуі аумақты едәуір сәнді сарай өміріне жеткізді. Сыртқы саясатты жүргізуде Кибо Маласпина Тоскана Ұлы Герцогтығы мен Генуя Республикасы арасында делдалдық рөл атқарды. Альберрико I Каррара мен Масса қалаларында ірі қалалық қайта құрулар жүргізді, негізінен беделділік үшін. Екі қала да әскери емес, көрнекті функциялары бар жаңа қала қабырғаларымен жабдықталды, себебі аумақтың саясаты экспансиялық болған жоқ, сондай-ақ жаңа герцог сарайлары да салынбады. Каррарада мәрмәр өндіру өнеркәсібін реттеу үшін 1564 жылы Мәрмәр кеңсесі құрылды. Масса қаласы, әсіресе, Италия елдерінің астанасына лайық болу үшін жоспары жаңартылды (жаңа жолдар, алаңдар, қиылыстар, төсемелер). Испания мұрагерлік соғысы (1701–1714) герцогтік үшін терең экономикалық дағдарыс кезеңінің бастауы болды. Империя өз аумағында француз әскерлеріне қонақжайлық көрсеткен Кибо Маласпинаны ауыр айыппұлмен жазалады. Альберих III, және әсіресе Альдерамо, көптеген қалалық тауарларды сатуға мәжбүр болды. Альдерамо халықты азық-түлікті қымбатқа сатып алуға мәжбүрледі, ал дворянның сәнді және ысырапшыл өмір салты герцогтіктің экономикасын құлатты. Қаржылық жағдай тек 1741 жылы Мария Тереза мен Эрколь д’Эсте некесі арқылы Маласпина мен Эсте отбасыларының династиялық одағымен жақсарды. Сол кезден бастап Масса және Каррара герцогтігі біртіндеп саяси тәуелсіздігін жоғалтып, Модена қаласының ықпал аймағына жақындады. Эсте билігі кезінде Масса-Каррара герцогтігі стратегиялық жағдайға ие болды, себебі ол ішкі аймақтарға теңізге шығу мүмкіндігін берді және оңай сауда жолын ұсынды. Мария Терезаның кезінде Модена герцогтігі мен Реджионың Масса және Каррарамен байланысы күрт жақсарды. Бұл жол реформаларына 1738 жылы бастау алған Виа Ванделли құрылысы кірді. 1751 жылы Каррара қаласында кемежай қазу және порт салуға алғашқы әрекет жасалды. Порт Эсте саудасы мен әскери іс-қимылдары үшін пайдалы болған, Модена герцогтігінің шағын флотын қауіпсіз жерде орналастырған және мәрмәр экспортын басқа жақын порттарға тәуелділіктен босатқан. Алайда, жағалау лайланып, бірнеше жылдан кейін құрылыс тоқтатылды. 1807 жылы Наполеон инженерлері Масса және Каррара қалаларын ішкі төбелер арқылы байланыстыратын Фочеге дейінгі маңызды пошта жолын салды. Наполеон билігі кезінде жазықтарды мелиорациялау, безгекпен күресу үшін жағалауға қарағай отырғызу және өзен жағалауларын реттеу сияқты басқа да қоғамдық жұмыстар басталды. Бұл жұмыстарды Мария Беатрис және оның ізбасарлары келесі онжылдықтарда жалғастырды. 1821 жылы Эсте жер тіркелімі құрылды, оның міндеті герцогтіктің тұрғындарының меншігін реттеу және тізімдеу болды. Модена герцогтігіне қосылғаннан кейінгі жылдар, тарихи кезеңді сипаттаған көтерілісшілердің көтерілістері мен аймақты ұзақ уақыт бойы қамтып келген экономикалық дағдарыс үшін де қиын болды. Билеушілер сауда көлемін арттыру үшін инфрақұрылым құрылысын дамытуға бірнеше рет тырысты, бірақ ақшаның жетіспеуі көбінесе еңсерілмейтін кедергі болды. 1830 жылы герцог Франциск IV Каррара портын салуға инженер Ашенденге екінші рет тапсырды, бірақ жоба қаржы жетіспеуіне байланысты іске аспады. Каррараның алғашқы нағыз порт ядросы болған док-жүктілік тек 1851 жылы ағылшын инженері және кәсіпкері Уильям Уолтонның арқасында сәтті салынды. 1846 жылы граф Франческо дель Медико герцог Франциск V-ке мәрмәр карьерлерін теңізге қосу және осылайша блоктарды сұрыптау, тиеу және тасымалдау аймақтарына тасымалдауды жеңілдету үшін Каррара мәрмәр теміржолын салуды ұсынды. Бұл жоба да қаржы тапшылығынан тоқтатылды. Мәрмәр теміржолы Италияның бірігуінен кейін (1871–1890) салынды. Герцогтіктің соңғы жылдарында либералдар мен герцогтік үкімет арасында, әсіресе Каррарада қақтығыстар көбейді. Аумақты граф Камилло Бенсо ди Кавур мен Наполеон III Австрияға қарсы халықтық тәртіпсіздіктерді ұйымдастыру және Францияға Италиядағы Пьемонт жағында араласуға мүмкіндік беру үшін таңдады, бұл екінші итальяндық тәуелсіздік соғысына жол ашты.