Ангриварийлер – Рим империясы дәуіріндегі герман тайпасы. Везер өзені маңында қоныстанған, Арминий одағында болып, Тевтобург орман шайқасында римдіктерді жеңген.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Рим дәуіріндегі герман халқы
Germanic people in Roman times
Ангриварийлер (немесе Ангривари) – ертедегі Рим империясының герман халқы, қазіргі Германияның солтүстік-батысында, Везер өзенінің орта ағысында қоныстанған. Оларды римдік авторлар Тацит және Птолемей есімдерімен атаған. Олар Арминий басқарған германдық одақтың құрамында болды және біздің заманымыздың 9-шы жылында Тейтобург орман шайқасында римдіктерді жеңіске жеткізді. Ангриварийлер кейіннен Ангрия (қазіргі неміс тілінде "Энгерн") деп аталған аймақта өмір сүрді, ол Каролингтердің Саксония герцогтығының маңызды бөлігі болды. Екі атаудың да географиялық терминологиядан шыққандығы мүмкін.
The Angrivarii (or Angrivari) were a Germanic people of the early Roman Empire, who lived in what is now northwest Germany near the middle of the Weser river. They were mentioned by the Roman authors Tacitus and Ptolemy. They were part of the Germanic alliance of Arminius and his defeat of the Romans at the Battle of the Teutoburg Forest in the 9th year of the common era. The Angrivarii lived in an area which was later called Angria (Modern German "Engern") in the Middle Ages, which was a major part of the Carolingian Duchy of Saxony. Both names probably derive from geographical terminology.
Орналасқан жері
Тацит өзінің "Германия" еңбегінде Ангриварийлер мен олардың батыс көршілері Чамавилерді "Дулгубини мен Часуарилер және басқа да ошақты емес тайпаларға" қарағанда Рейнге жақын өмір сүргенін, ал Рим империясының ресми шекарасы болған Рейн өзеніне қарай өмір сүрген Фризилердің шығысында өмір сүргенін сипаттады. Шасуарилер, болжам бойынша, Хасе өзені маңында, Ампсиварилер Эмс өзенінде, ал Дульгубинилер Эльбаға қарай қоныстанған. Осы халықтардың солтүстігінде Солтүстік теңіз жағалауына дейін аймағы созылған Шаучилер өмір сүрді. Тацит өзінің жылнамаларында Ангриварийлер туралы толығырақ айта келіп, оларды Арминийдің күшті Черуски халқының көршілері ретінде көрсетеді. Олар шекараны белгілеу үшін бөгет салған, ол Везердің батысында орналасқан. Тацит "Германия" еңбегінде хамавилермен бірге ангриварийлердің оңтүстік-батыстағы Бруктерилердің жеріне шабуыл жасағанын, ал Бруктерилер көрші халықтардың одағымен қуылып, толығымен жойылғанын жазады. Бруктерилер Рейн мен Везер арасындағы Эмс және Липпе өзендері маңында қоныстанған. Бұл Тейтобург орманы шайқасынан кейін болған оқиға.
In his Germania Tacitus described the Angrivarii and their western neighbours the Chamavi living closer to the Rhine than "the Dulgubini and Chasuarii, and other tribes not equally famous" and east of the Frisii who lived towards the Rhine river which was the official border of the Roman Empire. The Chasuarii probably lived near the Hase river and the Ampsivarii who lived on the Ems river, and the Dulgubini probably towards the Elbe. North of all these peoples lived the Chauci, whose territory stretched to the North Sea coast. Among the more detailed mentions of the Angrivarii which Tacitus makes in his Annals, he describes them also as neighbours to the powerful Cherusci people, of Arminius. They had built a dike to mark the boundary and this was west of the Weser. Tacitus also notes in his Germania that together with the Chamavi, the Angrivarii had invaded the lands formerly held by the Bructeri to their southwest, the Bructeri having been expelled and utterly destroyed by an alliance of neighboring peoples The Bructeri had lived near the Ems and Lippe rivers, between the Rhine and Weser. This occurred after the battle of the Teutoburg Forest.
Атауы мен этимологиясы
Атауы ең ертерек Тациттің "Анналы" және "Германия" еңбектерінде "Ангриварий" деп тіркелген. Грек тілінде Птолемей оларды Ангриуаррой (Ἀνγριουάρροι) деп атаған, бұл латын тіліне аударғанда Ангривари болады. Классикалық тарихтан кейінгі дәуірде халықтың аты аталғандардан өзге де әртүрлі жазылымдарда кездеседі. "Ангриварий" атауын "Энгерн жерінің адамдары" деген мағынадағы "Ангри вари" деп бөліп қарастыруға болады, бұл "Эмс жерінің адамдары" дегенді білдіретін "Ампси вари" атауымен салыстырылады. Олардың Энгрен аймағы қазіргі неміс тіліндегі "[[wikt:de:Anger" сөзі сияқты, жазық дала, шабындықтармен байланысты және Германия аймақтарының атауларының құрамына кіреді. Юлиус Покорни бұл атаудың алғашқы бөлігін индоевропалық *ang түбірінен шығарады, яғни "иілу, бүгілу". Осы түбірден неміс тіліндегі Anger, ағылшын диалектісіндегі ing, даниялық eng, шведтік äng, голланд тіліндегі eng/enk және герман тілдеріндегі басқа да көптеген сөздер пайда болған, олардың барлығы "жазық дала, жайылым" деген мағынаны білдіреді. Сондай-ақ, Angeln атауымен салыстырыңыз. Екінші бөлік – varii германдық тайпалардың аттарында жиі кездеседі және әдетте "тұрғындары", "мекендегендері" деген мағынаны білдіреді. Оның нақты этимологиясы әлі анықталмаған, бірақ бұл сөзді *wihxrós ("адам") түбірінен шығаруға болмайды деген пікір қалыптасқан, бұл түбір ағылшын тілінде "werewolf" ("адам-құбыжық") сөзінде сақталған. Олардың географиялық атауы 8-ғасырдағы Ангрия (Ангария, Ангериенсис, Аггерименсис және Энгария) аймағымен байланысты, ол Ескі Саксонияның төрт бөлігінің бірі болған (қалғандары – Вестфалахи, Остфалахи және Нордалбинг). Бұл аймақ қазіргі неміс тілінде Энгерн деп аталады және Ангриварийлердің қоныс тепкен жерімен үлкен дәрежеде сәйкес келеді, Орта Везер өзенінің айналасындағы елді қамтиды, оның ішінде Майден маңындағы жазықтар мен Гольцминдендегі төбелер де бар.
The name appears earliest in the Annales and Germania of Tacitus as Angrivarii. In Greek, Ptolemy called them the Angriouarroi (Ἀνγριουάρροι), which transliterates into Latin Angrivari. In post classical history the name of the people had a number of different spellings in addition to the ones just mentioned. The name Angrivarii can be segmented Angri varii meaning "the men of Engern", parallel to Ampsi varii, "the men of the Ems". Engern, their region, is related to a word for meadows, as in modern German "[[wikt:de:Anger", and appears as a component in placenames around Germany. Julius Pokorny derives the first element from an Indo European root *ang , "to bend, bow." From this root are also derived German Anger, English dialect ing, Danish eng, Swedish äng, Dutch eng/enk, and many other forms in Germanic languages, all meaning "meadow, pasture." Cf. the similar element Angeln. The second element varii is most prolific among Germanic tribal names, commonly taken to mean "inhabitants of", "dwellers in". Its precise etymology remains unclear, but there is a general consensus that it cannot be derived from the PIE root *wihxrós, "man", surviving in English "were wolf". Their geographical based name is associated with the 8th century region called Angria (Angaria, Angeriensis, Aggerimensis and Engaria), which was one of four subdivisions of Old Saxony (the others were Westfalahi and Ostfalahi and Nordalbingia). This region is now referred to in modern German as Engern, and it corresponds reasonably well with the area where the Angrivarii lived, comprising most of the country surrounding the middle Weser, including both flat land, as around Minden, and low hills (Holzminden).
Ежелгі тарих
Ангриварийлер Птолемейдің (2.10) және Тациттің «Германиясы» (33) еңбектерінде қысқаша айтылғанмен, олар негізінен «Анналдар» еңбегінде бірнеше жерде кездеседі. Олар талантты германдық қолбасшы Герман Цезарьдің өзінің араласқан ағасы, Рим императоры Тиберийдің атынан б.з. 9 жылы Тютобург орманы шайқасында үш рим легионын қырғынға ұшыратқандарға қарсы жүргізген соғыстарға белсенді қатыспады. Соғыс Римнің бірінші императоры Августтың өмірінің соңғы жылдары басталды. Август б.з. 14 жылы қарт, бірақ құрметті жасқа жетіп қайтыс болды және оның қазасы зор салтанатпен тойланды. Ол сенатқа оқылып берілуі үшін, империяны Рейннен тысқары жерлерге кеңейтуге тыйым салатын өсиетнама қалдырды. Немістер бұл хабарды қуанышпен қабылдады, өйткені бұл оларға аймақта еркіндік береді деп ойлады. Германский шекараны бекіту қажет деп санады және оны күшпен бағындыру және Риммен одақтасу мүмкіндіктерін ұсыну арқылы іске асырды, яғни «таяқ пен жем». Бұл шабуылдар сонымен қатар Рейннің төменгі ағысындағы әскерді Августтың қайтысынан кейін туған бүлікшіліктен сақтап тұрды, ол тек уступтар мен жазалаулар арқылы басылды. Жазалаушы экспедициялар үшін Герман Эмс өзенін пайдаланды, ол франк тайпалары қоныстанған жердің ортасынан ағып өтеді. Олар әлі де б.з. 9 жылы германдық конфедерацияны жеңіске жеткізген Арминийдің билігінде болды. Арминийдің туған тайпасы – херускилерден өзге, конфедерациядағы басқа тайпалардың адалдығы күмәнді болды. Арминийдің Тютобург орманына қарсы жаңадан бастаған операциялары кезінде Ангриварийлердің көтерілісі немесе сатқындығы (defectio) Германскийдің алдын ала келісімімен болған болуы мүмкін. Егер олай болмаса да, атты әскердің шабуылы Ангриварийлердің капитуляциясына әкелді. Бірақ көп ұзамай олар херускилермен қайтадан одақтасып, римдіктерге қарсы тұрып, херуски шекарасында тұтқынға түсті. Олар атты әскерін орманға жасырып, жаяу әскерін жартастың екінші беткейіне орналастырды. Римдіктер бұл жоспарды бұрыннан білген. Олар шабуылға дейін найза мен сүмбіре тастау арқылы шабуыл жасады. Ангриварийлерді жартастан ығыстырып, олар атты әскерді орманға қуып кетті. Ангриварийлер тағы да толық жеңілді. Херускилермен аяқталғаннан кейін Германский Ангриварийлерге назар аударды. Олар Германский жіберген қолбасшыға шартсыз бағынып, өздерін жалбарынушылар мәртебесіне қойып, мейірімділік сұрады, оған Германский келісті. Бұл Ангриварийлер үшін пайдалы болды, өйткені олар Солтүстік теңіздегі дауылда жоғалған кемелер мен адамдарды қайтаруға көмектесті, бұл рим флотын жау немесе бейтарап герман тайпаларының жағалауына шашыратып жіберді. Соңында, б.з. 17 жылдың 26 мамырында Германский Германияны жеңгені үшін салтанатты шеру өткізді, ал оның араласқан ағасы оны шығысқа жіберді. Арминий қайтыс болды, ал Ангриварийлер, басқа батыс германдықтар және олардың ұрпақтары Риммен достық қарым-қатынасын сақтап, элиталық әскерлермен және қалалық және сарай күзетімен қамтамасыз етті. Ангриварийлер херускилер мен шаттармен бірге Тацит б.з. 17 жылы Германскийдің жеңіске жету жорығы туралы баяндамасында ерекше атап көрсеткен үш тайпаның қатарына жатады.
Although the Angrivarii receive brief mention in Ptolemy (2.10) and the Germania of Tacitus (33), they appear mainly at several locations in Annales. They were involved marginally in the wars fought by the talented Germanicus Caesar on behalf of his uncle Tiberius, emperor of Rome, against the perpetrators of the massacre of three Roman legions in the Battle of the Teutoburg Forest, the year 9. The wars began in the last years of the reign of Augustus, first emperor of Rome. Augustus died an old but respected man in the year 14 and was celebrated with much pomp and splendor. He left a document to be read to the senate posthumously, expressly forbidding extension of the empire beyond the Rhine. News of the will was welcomed by the Germans, thinking it gave them a free hand in the region. Germanicus found it necessary to pacify the border, which he did by a combination of scorched earth raids and offers of alliance with Rome in short, stick and carrot. These raids also kept the army of the lower Rhine distracted from the possibility of mutiny, which had broken out on Augustus's death and only been quelled by concessions and executions. For punitive expeditions Germanicus used the Ems river, which flowed from the heart of the country occupied by the tribes that became the Franks. These were still under Arminius, who had led the German confederation to the victory in 9. Unlike Arminius' native tribe, the Cherusci, the loyalty of the other tribes in the confederation was at best equivocal. The Angrivarii's defection or revolt (defectio) in the middle of Arminius's renewed operations against the Teutoburg Forest must have been secured in advance by Germanicus. Even if it was not, a cavalry attack soon brought the Angrivarii's capitulation. Soon afterwards, however, they are back in alliance with the Cherusci and opposition to the Romans, setting an ambush at the Cheruscan border, which was a high dirt embankment. They hid their cavalry in the woods and stationed their infantry on the reverse slope of the bank. The Romans had intelligence of the plan beforehand. They assaulted the embankment, preceding their assault with volleys from slings and spears thrown by machines. Driving the Angrivarii from the bank, they went on to pursue the cavalry in the woods. Once again the Angrivarii were totally routed. Once the Cherusci had been dealt with, Germanicus turned his attention to the Angrivarii. They, however, surrendered unconditionally to the general sent by Germanicus and placed themselves in the status of suppliants, begging for mercy, which Germanicus granted. This later reaped dividends for the Angrivarii played a major role in securing the return of ships and men lost in a North Sea storm which scattered the Roman fleet upon the shore of hostile or neutral Germanic tribes. Finally, on May 26 of the year 17, Germanicus celebrated a triumph for his victory over lower Germany and his uncle sent him off to the east. Arminius died and the Angrivarii, the other west Germans and their successor tribes continued friendly towards Rome, providing it with elite troops and urban and palace police. Together with the Cherusci and the Chatti, the Angrivari belong to the three tribes that Tacitus particularly emphasizes in his account of the triumphal march of Germanicus in 17 AD: