12 ғасырдағы канондық құқық жинағы: Грацианның Декретумы

Кіріспе

12 ғасырдағы канондық құқық антологиясы

Decretum Gratiani, сондай-ақ Concordia discordantium canonum немесе Concordantia discordantium canonum немесе жай ғана Decretum деп аталатын бұл еңбек, 12 ғасырда Gratian атты құқықшының заң оқулығы ретінде жинақталған және жазылған канондық құқықтың жинағы болып табылады. Ол Corpus Juris Canonici деп аталатын алты заңдық мәтіннің бірінші бөлігін құрайды. Рим католик шіркеуінің канонистері оны 1234 жылы папа Григорий IX жариялаған Декреталдар заң күшіне енгенге дейін заңның басты көзі ретінде пайдаланды. Содан кейін ол 1917 жылға дейін қолданыста болған Corpus Juris Canonici-дің негізіне айналды.

Аталған

Декретум айырмашылықтың немесе себеп пен сұрақтың ірі бөлімдеріне сілтеме жасау арқылы келтіріледі, содан кейін нақты канон немесе тұжырым. Нақтылық үшін, екінші бөлімнің 33-айырмашылығының 3-сұрағы De penitentia (немесе De pen.) деп, ал үшінші бөлімнің айырмашылықтары De consecratione (немесе De cons.) деп аталады. Бөлім әдетте көрсетілмейді, себебі әрқайсысы үшін цитаталау нысаны өзгеше. Декретумға сілтеме жасау стилі уақыт өте келе өзгеріп, қазіргі, ескірген және қолданыстан шыққан түрлерге бөлінеді.

Ескірген түрі

XVII ғасыр мен XX ғасырдың басы аралығында кеңінен қолданылған бұл формат әдетте араб сандарымен ең кіші бірлікке сілтеме жасаудан басталады, одан кейін рим санымен айырмашылық немесе себебі, және (қажет болған жағдайда) араб санымен сұрақ келеді, мысалы, "c. 5, C.3 q.1".

Автор

Грациан – Этруриялық канондық заңгер, ол бұрынғы феодалдық Тоскана Матильда мемлекетінде (негізінен Тоскана және Эмилия аймақтарында), сондай-ақ Реймсте (1131), Римде, Болоньяда, Венецияда (1143) және Киузиде қызмет еткен. Ол XII ғасырдың екінші ширегінде өркендеді. 12 ғасырдың ортасында Тосканадағы Киузи епископы ретінде 10 тамызда қайтыс болды. Ол туралы көп мәлімет белгілі емес. Кейде оны Франциск Грациан, Иоганн Грациан немесе Джованни Грациано деп те атайды. Ұзақ уақыт бойы ол 1100 жылы Фикуледе туған деп есептелді, бұл 14 ғасырдағы атақты адамдардың хроникасына негізделген, ол Фикуледе иелік еткен күшті Колонна отбасының өкіліне жатады. Ол Камалдолиде монах болып, содан кейін Болоньядағы Сент-Феликс монастырында сабақ берді және өмірін теология мен канондық құқықты зерттеуге арнады, бірақ қазіргі ғалымдар бұл дәстүрлерге сенімсіздікпен қарайды. 11 ғасырдан бастап, Италияның орталық-солтүстігіндегі Ареццо, Пиза, Болонья сияқты қалалар Рим құқығын зерттеу орталығы болды, ал Corpus Juris Civilis Еуропаның батысында қайта жаңғырды. 11 ғасырдың екінші жартысында және 12 ғасырдың басында Рим құқығы көбінесе императорлық префектурасы бар қалаларда (епархия орталықтары) ғана зерттелді және қолданылды, онда императорлық және шіркеу заңгерлері (және соттар) бірге өмір сүрді (мысалы, Пиза және Болонья), өзара ықпалдастықпен. Алайда, Декретумның алғашқы редакциялық кезеңдерінен Грацианның Рим құқығын жақсы білмегені және шіркеу орындарында қаралатын дауларды, әсіресе Рим куриясындағы шағымдық істерді терең түсінгені анық көрінеді. Сондықтан кейбір ғалымдар оның Юстинианның Рим құқығын оқымағанын және (карьерасының басында) Рим құқығы жылдар бойы белгілі және қолданылып келген кейбір қалаларда (мысалы, Ареццо, Пиза немесе Болонья) жұмыс істегенін жоққа шығарады. Мүмкін, осы себептен ол тек шіркеу соттарында және канондық құқыққа қатысты істерде қолданылатын заңдық еңбек жасау қажеттігін сезінген, бұл азаматтық және шіркеу юрисдикциясы арасындағы араласуды тоқтатуға бағытталған. Данте Алигиеридің "екі форумға да көмектескенін", яғни канондық юрисдикцияны азаматтықтан бөліп, тәртіпке келтіргенін жазғаны бекер емес. Грацианның еңбегі ертедегі схоластикалық әдіспен, бұрынғы ғасырлардағы көріне бермейтін қарама-қайшылықтарды шешуге жасалған тырастың нәтижесі болды. Ол қасиетті кітаптарға, папалар мен соборлардың заңдарына, шіркеу әулиелеріне, мысалы, Августинге және әлемдік заңдарға сілтеме жасап, канондарды үйлестіруге тырысты. Грациан Дантенің Жұмақ бағында шіркеу әулиелерінің қатарында орын алды: Бұл жалын Грацианның күлімсіреуінен шығады, ол жұмақта құрметке лайық шіркеулік және азаматтық салаларға осындай көмек көрсетті. Ол ұзақ уақыт бойы Canon Juris Pater (лат. "Канондық құқықтың әкесі") деп аталып келді, бұл атақты ол өзінің ізбасары, қасиетті Раймонд Пеняфортпен бөліседі. Грациан өзі ойлап тапқан "scientia nova" – жаңа канондық құқық немесе ius novum – ғылымының негізін қалаушы және алғашқы ұстазы болды. Оның шәкірттерінің көптегені белгілі канонистерге айналды.

Gratian was a canon lawyer from Etruria, probably operating in the former feudal state of Matilda of Tuscany (mainly in Tuscany and Emilia region) as well as in Reims (1131), Rome, Bologna, Venice (1143) and Chiusi. He flourished in the second quarter of the twelfth century. He died on 10 August around the middle of the 12th century as bishop of Chiusi in Tuscany. Little else is known about him. He is sometimes incorrectly referred to as Franciscus Gratianus, Johannes Gratian, or Giovanni Graziano. For a long time he was believed to have been born around 1100, at Ficulle in Umbria, based on a chronicle of illustrious men of the 14th century attributed to an exponent of the powerful Colonna family, who had possessions in Ficulle. He was said to have become a monk at Camaldoli and then taught at the monastery of St. Felix in Bologna and devoted his life to studying theology and canon law, but contemporary scholars do not attach credibility to these traditions. Since the 11th century, some cities of central northern Italy such as Arezzo, Pisa, Bologna had been the centre of the study of Roman law, after the Corpus Juris Civilis was rediscovered in western Europe. In the second half of the 11th century and at the beginning of the 12th century Roman law was generally studied and applied only in the cities (seat of the diocese) in which there was an imperial Prefecture, where imperial and ecclesiastical jurists (and courts) coexisted (such as Pisa and Bologna), with mutual interference. However, from the first editorial stages of the Decretum it is clear that Gratian had little knowledge of Roman law and that he had a great sense of depth in the disputes dealt with in the ecclesiastical seats, especially in the appeal judgments dealt with in the Roman curia. Therefore, some scholars today exclude that he was trained in Justinian Roman law and that (at the beginning of his career) he worked mainly in certain cities (such as Arezzo, Pisa or Bologna) where Roman law was known and applied for years, it being plausible that he came from an episcopal city in which all jurisdiction, both civil and ecclesiastical, was dealt with by the only court present: the ecclesiastical one. Perhaps also for this reason he feels the need to create a legal work to be applied only in ecclesial courts and only for cases relating to canon law, putting an end to the mixture between civil and ecclesiastical jurisdictions. It is no coincidence that Dante Alighieri writes that he helped "one and the other forum", that is, he separated the canonical jurisdiction from the civil one. Gratian's work was an attempt, using early scholastic method, to reconcile seemingly contradictory canons from previous centuries. Gratian quoted a great number of authorities, including the Bible, papal and conciliar legislation, church fathers such as Augustine of Hippo, and secular law in his efforts to reconcile the canons. Gratian found a place in Dante's Paradise among the doctors of the Church:

This next flamelet issues from Gratian's smile, he who gave such help to the ecclesiastical and civil spheres as is acceptable in Paradise. He has long been acclaimed as Pater Juris Canonici (Latin: "Father of Canon Law"), a title he shares with his successor St. Raymond of Penyafort. Gratian was the father and the first teacher of the scientia nova which he himself coined: the new canon law or ius novum. Many of his disciples have become highly renowned canonists.

Мәтіндік тарихы

Грацианның жинағының Вульгата нұсқасы 1139 жылы өткен Екінші Латеран кеңесінен кейін біраз уақыттан кейін аяқталды, оны ол сілтеме жасайды. Андерс Винроттың зерттеулері Грациан мәтінінің негізгі мәтіндік дәстүрден едәуір өзгеше ерте нұсқаларының бірнеше қолжазбалары сақталғанын анықтады. Кейінгі түсіндірмелер мен қосымшалармен бірге бұл еңбек Corpus Juris Canonici құрамына енгізілді. Декретум бүкіл Еуропадағы канондық құқық студенттері үшін стандартты оқулыққа айналды, бірақ ол ешқашан Папалықтың ресми танылуын алмады. Тек 1917 жылғы «cat=no» оны қолданудан шығарды. 1997 жылға дейін ғалымдар оның аяқталу күнін 1140 жыл деп жиі белгіледі, бірақ Андерс Винроттың маңызды зерттеулерінен кейін мұндай дәлдік мүмкін емес. Винроттың зерттеулері Декретумның екі жарияланған редакцияда болғанын көрсетті. Біріншісі 1139 жылдан кейін, ал екіншісі – 1150 жылға дейін дайындалды. Екі редакцияның арасында бірнеше маңызды айырмашылықтар бар: Бірінші редакция – көбірек байланысты және талдамалық жұмыс. Екінші редакция Папаның басымдығы мен билігіне едәуір көбірек мән береді. Екінші редакцияда Corpus Juris Civilis-тен тікелей алынған Рим құқығының үзінділері бар, ал бірінші редакция Рим құқығымен айқын таныс емес. Осы айырмашылықтар Винротты 1140 жылға дейін Рим құқығының бұрынғыдай дамымағаны деген қорытындыға келтірді. Ол сондай-ақ екінші редакцияның бірінші редакцияның түпнұсқа авторына (ол Грациан 1 деп атайды) емес, Рим құқығын жақсы білетін басқа заңгерге байланысты екенін айтты. Алайда, Винроттың екі Грациан туралы тезисі әлі де даулы. Бұл зерттеу саласына компилятордың кім екенін білмеу және мәтіннің қысқартылған нұсқалары немесе Винроттың екі редакциясында көрсетілмеген нұсқалары бар қолжазбалардың болуы кедергі келтіреді. Солардың бірі – St. Gall, Stiftsbibliothek, 673 (=Sg) қолжазбасы, кейбір ғалымдар оның Декретумның ең ерте жобасын (Larrainzar-дың borrador-ын) қамтиды деп санайды, бірақ басқалары оның екінші редакциядан алынған мәтіндермен кеңейтілген бірінші редакцияның қысқартылған нұсқасы екенін айтады.

The vulgate version of Gratian's collection was completed at some point after the Second Council of the Lateran of 1139, which it quotes. Research by Anders Winroth established that some manuscripts of an early version of Gratian's text, which differs considerably from the mainstream textual tradition, have survived. With later commentaries and supplements, the work was incorporated into the Corpus Juris Canonici. The Decretum quickly became the standard textbook for students of canon law throughout Europe, but it never received any formal, official recognition by the papacy. Only the cat=no of 1917 put it out of use. As late as 1997, scholars commonly set the date of completion at 1140, but this accuracy in dating is not possible after Anders Winroth's groundbreaking scholarship. Winroth's research shows that the Decretum existed in two published recensions. The first dates to sometime after 1139, while the second dates to 1150 at the latest. There are several major differences between the two recensions:
The first recension is a more coherent and analytical work. The second recension places a much greater emphasis on papal primacy and power. The second recension includes Roman law extracts taken directly from the Corpus Juris Civilis, whereas the first recension does not demonstrate substantial familiarity with Roman jurisprudence. These differences led Winroth to conclude that Roman law was not as far developed by 1140 as scholars had previously thought. He has also argued that the second recension was due not to the original author of the first recension (whom he calls Gratian 1), but rather another jurist versed in Roman law. However, Winroth's thesis of two Gratians remains controversial. This field of inquiry is hampered by ignorance of the compiler's identity and the existence of manuscripts with abbreviated versions of the text or variant versions not represented by Winroth's two recensions. One of these is the manuscript St. Gall, Stiftsbibliothek, 673 (=Sg), which some have argued contains the earliest known draft (Larrainzar's borrador) of the Decretum, but which other scholars have argued contains an abbreviation of the first recension expanded with texts taken from the second recension.

Ықпал

Грациан өзінің еңбегін Concordia Discordantium Canonum деп атады – «Қайшы келетін канондардың үйлесімі». Бұл атау орынды: Грациан түрлі түсіндірмелерді талқылап, бір істің судьясы ретінде, қарама-қайшы канондарды бір-бірімен үйлестіруге тырысты және шешім қабылдады. Осы диалектикалық тәсіл басқа заң профессорларына «Декретуммен» жұмыс істеуге, өздерінің шешімдері мен түсініктемелерін жасауға мүмкіндік берді. Бұл заңгерлер декретисттер деп белгілі болды. Осы түсініктемелер глосса деп аталды. 15, 16 немесе 17 ғасырларда басылған басылымдарда глоссалар көбінесе мәтінмен бірге жарияланды. Глоссалар жинағы «глосса аппараты» немесе Lectura in Decretum деп аталды (glossator-ға да қараңыз). Жүйелі түсіндірмелер Summae деп аталды. Осы Summae-лердің кейбіреуі тез арада таралып, «Декретум» сияқты үлкен даңққа ие болды. Алғашқы түсіндірмешілердің қатарында Паукапалеа мен Магистр Роландус болды. Ең маңызды түсіндірмешілер, әдетте, Болоньялық Руфин (1192 жылға дейін қайтыс болған) және Хугуччо (1210 жылы қайтыс болған) еді. Симон Бисиньяноның «Декретум» мен «Summa Simonis» туралы глоссалардан тұратын түсініктемесі онша танымал болған жоқ. Питер Ломбард өзінің «Статустары» (шамамен 1150 жыл) еңбегінде қайырымдылық туралы айтқанда «Декретумнан» материалдарды алып, бейімдеді.

Батыс заңдағы маңызы

Қасиетті заңның көзі ретінде ықпалы болғандықтан, Декретум 12 ғасырдың заңгерлеріне батыс құқықтық жүйелерін және олардың дәлелдеу қағидаларын әзірлеуде әсер етті. Канондық құқықта (оның ішінде Декретумда) сынақ пен жекпе-жек арқылы сотталу болған жоқ. Сол автор, Вудс, Декретумды "Батыс тарихындағы және, мүмкін, адамзат тарихындағы алғашқы толыққанды және жүйелі заң трактаты" деп атады. Егер "толыққанды" дегеніміз белгілі бір мемлекеттің барлық заңын қамтуға жасалған тырыс болса, ал "жүйелі" дегеніміз сол заңды біртұтас жүйе ретінде кодификациялауға бағытталған күш-жігер болса, онда барлық бөліктер өзара байланысты және тұтас құрайды. Декретум неке, мүлік және мұрагерлік сияқты салаларда батыс құқығының дамуына тікелей үлес қосты. Нақты ұғымдардың қатарында некеге келісім беру және белгілі бір әрекеттің қылмыс екенін анықтаудағы қасақана ниет болды. Corpus Juris Civilis және Digesta одан бұрын жазылған, толыққанды еңбектер еді, ал "жүйелі" Институттар да болды, бірақ олар тек "жеке құқықты" қамтыды.