Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Солтүстік Италиядағы бұрынғы герцогтік (1530–1708)
Former duchy in Northern Italy (1530–1708)
Мантуя герцогтығы () – Солтүстік Италиядағы Ломбардиядағы герцогтік. Оның алғашқы герцогы 1328 жылдан бері Мантуяны билеген Гонзага әулетінің мүшесі Федерико II Гонзага болды. Келесі жылы герцогтік Гонзага мен Монферраттың маркизасы Маргарет Палеологаның некесі арқасында Монферрат маркасын да иеленді. Гонзага әулетінің тарихи күші мен ықпалы герцогтікті Солтүстік Италияның және жалпы елдің маңызды өнер, мәдени және әсіресе музыкалық орталықтарының біріне айналдырды. Мантуя XV, XVI және XVII ғасырдың басында Италия мен Еуропаның ең сәнді сарайларының біріне ие болды. 1708 жылы Гонзага әулетінің соңғы мұрагері Фердинандо Карло Гонзаганың қайтысынан кейін герцогтік өз өміршеңдігін жойды. Оның иеліктері Монферраттың қалған бөлігін алған Савойя әулеті және Мантуя қаласын алған Габсбург әулеті арасында бөлісті.
The Duchy of Mantua (; ) was a duchy in Lombardy, northern Italy. Its first duke was Federico II Gonzaga, member of the House of Gonzaga that ruled Mantua since 1328. The following year, the Duchy also acquired the March of Montferrat, thanks to the marriage between Gonzaga and Margaret Paleologa, Marchioness of Montferrat. The Duchy's historic power and influence under the Gonzaga family has made it one of the main artistic, cultural, and especially musical hubs of Northern Italy and the country as a whole. Mantua also had one of the most splendid courts of Italy and Europe in the fifteenth, sixteenth, and early seventeenth centuries. In 1708, after the death of Ferdinando Carlo Gonzaga, the last heir of the Gonzaga family, the Duchy ceased its existence. Their domains were divided between the House of Savoy, that obtained the remaining half of Montferrat, and the House of Habsburg, that obtained the city of Mantua itself.
Өмірбаян
Батыс Рим империясы құлағаннан кейін Мантуя византиялықтар, ломбардтар және франктардың шабуылына ұшырады. 11 ғасырда ол Тоскана графы Каноссалық Бонифацийдің иелігіне өтті. Әулеттің соңғы билеушісі Каносса графинясы Матильда (1115 жылы қайтыс болды) болды, ол, аңыз бойынша, құнды Ротонда ди Сан-Лоренцо (1082) құрылысын тапсырды. Матильда Каноссаның қайтысынан кейін Мантуя еркін коммунаға айналып, 12-13 ғасырларда Киелі Рим империясынан қарсы тұрып, өзін қорғады. Инвеституралық дау кезінде Пинамонте Бонакольси 1273 жылы халықтың генерал-капитаны болып, қалыптасқан хаостық жағдайды пайдаланып билікті басып алды. Бонакольсилер Мантуяны келесі ғасыр бойы басқарып, оны гүлдендіріп, көркемдік тұрғыдан әдемі етті. 16 тамыз 1328 жылы соңғы Бонакольси Ринальдо Гонзага әулетінің, атап айтқанда 60 жастағы Людовико және оның ұлдары Гвидо, Филиппино және Фельтрино қолдауымен жасалған көтерілісте құлатылды. 1318 жылы қаланың подставы болған Людовико, «халық капитаны» (capitano del popolo) болып сайланды. Гонзагалар 14 ғасырда бес қақпасы бар жаңа қабырғалар салып, қаланың архитектурасын жаңартты, бірақ Людовико II туыстарын жойып, 1370 жылы билікті өзіне алғанға дейін қаладағы саяси жағдай тұрақтанбады. 1433 жылы 120 000 алтын флорин төлегені үшін Жанфранческо император Зигмундтан Мантуя графы болып тағайындалды, ол Бранденбургтен келген Барбараға үйленді. 1459 жылы Папа Пий II түркілерге қарсы крест жорығын жариялау үшін Мантуяда кеңес өткізді, ол Мантуя кеңесі деп белгілі болды.
After the fall of the Western Roman Empire, Mantua was invaded by Byzantines, Lombards and Franks. In the 11th century it became a possession of Boniface of Canossa, marquis of Toscana. The last ruler of the family was the countess Matilde of Canossa (died 1115), who, according to legend, ordered the construction of the precious Rotonda di San Lorenzo (1082). After the death of Matilde of Canossa, Mantua became a free commune and strenuously defended itself from the Holy Roman Empire in the 12th and 13th centuries. During the Investiture Controversy, Pinamonte Bonacolsi took advantage of the chaotic situation to seize power, as Captain General of the People, in 1273. His family, the Bonacolsi, ruled Mantua for the next century, making it more prosperous and artistically beautiful. On 16 August 1328, the last Bonacolsi, Rinaldo, was overthrown in a revolt backed by the House of Gonzaga, a family of officials, namely the 60 year old Ludovico and his sons Guido, Filippino and Feltrino. Ludovico, who had been podestà of the city in 1318, was elected capitano del popolo ("people's captain"). The Gonzaga built new walls with five gates and renovated the architecture of the city in the 14th century, but the political situation in the city did not settle until Ludovico II eliminated his relatives, seizing power for himself in 1370. Through a payment of 120,000 golden florins in 1433, Gianfrancesco was appointed marquis of Mantua by Emperor Sigismund, whose niece Barbara of Brandenburg he married. In 1459 Pope Pius II held a diet in Mantua to proclaim a crusade against the Turks, which was known as the Council of Mantua.
Герцогтік
Мантуяның алғашқы герцогы Федерико II болды, ол 1530 жылы Киелі Рим императоры Карл V-тен титул алды. Келесі жылы отбасы неке арқылы Монферрат маркизатын иеленді. Федерико Джулио Романоға қаланың шетіндегі атақты Палаццо Теді салуды тапсырды және қаланың қала құрылысы жайын жақсартты. 1624 жылы Фердинандо Гонзага герцогтік резиденцияны Порто Мантуванодағы архитектор Николо Себрегонд жобалаған Вилла Ла Фаворитаға көшірді. Он жетінші ғасырдың басында Гонзаганың демеушілігімен сегіз жүздей адам – жазушылар, суретшілер, музыканттар және тіпті комедия делла-арте актерлері болды. Сол кезде Гонзагалар фламанд суретшісі Питер Пауль Рубенстің демеушілері болды. Герцогтік операның дамуында маңызды рөл атқарды; Клаудио Монтеверди шамамен 1590 жылдан 1612 жылға дейін осы жерде өмір сүрді, ал оның «Орфео» (1607) және басқа да шығармалары алғаш рет осы қалада көрсетілді. Герцог Фердинанд Карл, тек қана кештер мен театрлық қойылымдар ұйымдастыруды мақсат еткен, тиімсіз билеуші, Испания мұрагерлік соғысында Франциямен одақтасты. Соңғысы жеңілгеннен кейін, ол император Иосиф I тарапынан тақтан алынған деп жарияланды және өзімен бірге мың суретті алып, Венецияға қашты. 1708 жылы оның қайтысымен, оның отбасы Мантуяны Австрияның Габсбургтарына мәңгілікке жоғалтты. Монферрат территориялары Савой герцогына берілді, ал император Гонзага әулетінің әйел желісінен шыққан Лоррейн герцогіне Монферратты жоғалтқаны үшін Тешен герцогтігін сыйлады. Гуасталла герцогтігінің Гонзагалары ең күшті талапкер болғанымен, олар толығымен назардан тыс қалды және 1746 жылы өліп, Гонзага әулетінің соңына сызық салды. Мантуя 1786 жылдың 26 қыркүйегінде император Жозеф II-нің жарлығымен Милан герцогтігімен қысқа мерзімге біріктірілді, бірақ кейіннен 1791 жылдың 24 қаңтарында император Леопольд II оның жеке басқаруын қалпына келтірді. 1796 жылы Мантуя Наполеонның француз әскерімен қоршалды, ал 1797 жылы жаулап алынды. Кампо-Формио шартымен Мантуя Цизальпин Республикасына қосылып, Минцио департаментіне айналды.
The first Duke of Mantua was Federico II, who acquired the title from Charles V, Holy Roman Emperor in 1530. The following year, the family acquired the Marquisate of Montferrat through marriage. Federico commissioned Giulio Romano to build the famous Palazzo Te, in the periphery of the city, and profoundly improved the urbanistic assets of the city. In 1624, Ferdinando Gonzaga moved the ducal seat to a new residence, the Villa La Favorita, designed by the architect Nicolò Sebregond, in Porto Mantovano. As many as eight hundred persons, including writers, artists, musicians, and even a troop of commedia dell'arte actors, enjoyed Gonzaga patronage in the early seventeenth century. In that time, the Gonzagas were patrons of the Flemish artist Peter Paul Rubens. The duchy also played a key role in the development of opera; Claudio Monteverdi lived there from about 1590 to 1612, and his Orfeo (1607) and other works were first presented there. Duke Ferdinand Charles, an inept ruler whose only aim was to hold parties and theatrical representations, allied with France in the War of the Spanish Succession. After the latter's defeat, he was declared deposed by Emperor Joseph I and took refuge in Venice, carrying with him a thousand pictures. At his death, in 1708 his family lost Mantua forever to the Habsburgs of Austria. Montferrat's territories were ceded to the Duke of Savoy, and the emperor compensated the Duke of Lorraine, heir in female line of the Gonzaga, for the loss of Montferrat by ceding him the Duchy of Teschen. The Gonzagas of the Duchy of Guastalla were passed over entirely despite having the strongest claim, themselves dying out in 1746, marking the end of the Gonzaga family. Mantua was briefly united with the Duchy of Milan by an edict of Emperor Joseph II on 26 September 1786 but later restored in its separated administration by Emperor Leopold II on 24 January 1791. Mantua was besieged by Napoleon's French army in 1796, before falling in 1797. With the Treaty of Campo Formio, Mantua was annexed to the Cisalpine Republic becoming the Department of Mincio.