Кіріспе
ХХІ ғасырдың басында Хорватияда лесбияндық, гейлік, бисексуалдық және трансгендерлік (ЛГБТ) құқықтары кеңейді, әсіресе 2010 және 2020 жылдары. Алайда, ЛГБТ адамдары әлі де ЛГБТ емес тұрғындарда кездеспейтін кейбір құқықтық қиындықтарға тап болады. Бір жынысты қатынастар 2003 жылы никеге тұрмаған бірге тұру туралы заң бойынша ресми түрде танылды. 2013 жылғы референдум нәтижесінде Хорватия Конституциясы некені әйел мен еркектің арасындағы одақ ретінде анықтады, бұл бір жынысты некеге тиімді тыйым салады. 2014 жылы «Өмірлік серіктестік туралы» заң қабылданғаннан бері бір жынысты жұптар асырап алудан басқа, гетеросексуалды жұбайлармен салыстырылатын құқықтардың басым бөлігіне ие. 2022 жылы сот шешімімен бір жынысты жұптарға (кезекті және бірлескен асырап алуды қоса) бала асырап алуға, әлдемелі жұбайлармен бірдей шарттарда рұқсат берілді. Хорватиядағы бір жынысты жұптар 2020 жылдан бері балаларды тәрбиелеуге өтініш бере алады. Хорватия заңнамасы барлық азаматтық және мемлекеттік мәселелерде сексуалдық бағдар, гендерлік идентичность және гендерлік өрнек бойынша кез келген кемсітушілікке тыйым салады; мұндай идентичность жеке мәселе саналады және кез келген мақсатта осы ақпаратты жинауға тыйым салынады. Орталық-солшыл, орталық, либералдық және «жасыл» саяси партиялар ЛГБТ құқықтарын ілгерілетудің негізгі жақтаушылары болды, ал оңшыл, орталық-оңшыл және Рим-католик шіркеуімен байланысы бар христиан-демократиялық партиялар мен қозғалыстар құқықтарды кеңейтуге қарсы болды немесе оны баяулатты. 2015 жылы Халықаралық лесбияндық, гейлік, бисексуалдық, трансгендерлік және интерсексуалдық қауымдастығы (ILGA) Хорватияны 49 еуропалық елдің ішінде ЛГБТ құқықтары бойынша бесінші орынға қойды, бұл өткен жылғы он екінші орынмен салыстырғанда жақсаруды білдірді. Хорватия Біріккен Ұлттар Ұйымында зорлық-зомбылық пен кемсітушілікке қарсы күрестегі ЛГБТ негізгі тобының 11 мүшесінің бірі болып табылады. 2023 жылы оппозиция, атап айтқанда «Біз жасай аламыз!» партиясы және олардың одақтастары ЛГБТ құқықтарын бекітетін және кеңейтетін бірнеше заң жобаларын ұсынды. Оларға бір жынысты некелерді толыққанды мойындау, балаларды тәрбиелеуге өтініш беру құқығы, балаларды асырап алуға өтініш беру құқығы, көбірек мүмкіндіктермен ЭКО қолжетімділігі, заңды жыныс өзгерту процесін жеңілдету, жек көрушілік қылмыстарының құрбандарына көмек көрсету, ЛГБТ+ адамдарға жақсы құқықтық қорғау және бір жынысты жұптар асыраған балалардың ата-аналық құқықтарын заңды түрде мойындау кірді. 2024 жылдың қаңтарына дейін ұсынылған заң жобаларының ешқайсысы қабылданбады.
Lesbian, gay, bisexual, and transgender (LGBT) rights in Croatia have expanded since the turn of the 21st century, especially in the 2010s and 2020s. However, LGBT people still face some legal challenges not experienced by non LGBT residents. The status of same sex relationships was first formally recognized in 2003 under a law dealing with unregistered cohabitations. As a result of a 2013 referendum, the Constitution of Croatia defines marriage solely as a union between a woman and man, effectively prohibiting same sex marriage. Since the introduction of the Life Partnership Act in 2014, same sex couples have effectively enjoyed rights equal to heterosexual married couples in almost all of its aspects, except adoption. In 2022, a final court judgement allowed same sex adoption (both stepchild and joint adoptions) under the same conditions as for mixed sex couples. Same sex couples in Croatia can also apply for foster care since 2020. Croatian law forbids all discrimination on the grounds of sexual orientation, gender identity, and gender expression in all civil and state matters; any such identity is considered a private matter, and such information gathering for any purpose is forbidden as well. Centre left, centre, liberal and green political parties have generally been the main proponents of LGBT rights promulgation, while right wing, centre right and Christian democratic political parties and movements with ties to the Roman Catholic Church have been in opposition to or moderation of the extension of rights. In 2015, the International Lesbian, Gay, Bisexual, Trans and Intersex Association (ILGA) ranked Croatia fifth in terms of LGBT rights out of 49 observed European countries, which represented an improvement compared to the previous year's position of twelfth place. Croatia is among 11 member countries that make up an LGBT Core Group at the United Nations on Ending Violence and Discrimination. Several LGBT+ related bills that codify and expand on existing rights were introduced in 2023 by the opposition, notably the We can! party and their allies. These included the legal recognition of same sex marriage in all but name, the right to apply for foster care, the right to apply to adopt children, more inclusive IVF access, easier legal gender change, help for hate crime victims, better legal protection for LGBT+ people and legal recognition of parenthood for children adopted by same sex couples. None of the proposed bills has passed legislation as of January 2024.
Хорватиядағы ЛГБТ тарихы
Адриатикалық Рагуза республикасы 1474 жылы содомия үшін өлім жазасын енгізді, себебі аймақтағы Османдық шапқыншылықтары гомосексуализмнің таралуына алып келеді деген қалыптасқан қорқыныштарға ден қойылды.
19 және 20 ғасырлар
1852 жылғы 27 мамырда Габсбург Корольдігінің Хорватиясында құрылған Қылмыстық кодекс (хорватия тіліндегі алғашқы заманауи кодекс) гомосексуализмді қылмыс деп қарастырмады. 1879 жылғы Хорватия-Славония Корольдігі үшін жаңа Қылмыстық кодекстің келесі жобасында еркектер арасындағы гомосексуалдық қатынастар бес жылға дейін түрме жазасымен жазалануы ұсынылды, бірақ бұл жоба ресми түрде қабылданбады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде гомосексуалистер түрлі фашистік режимдерде қудаланды, бірақ фашистік Тәуелсіз Хорватия мемлекетінде гомосексуалистерді ұйымдасқан түрде қудалау туралы ешқандай мәлімет жоқ, сонымен қатар оның заңдарында оларға қарсы бағытталған ережелер де болған жоқ. Алайда, коммунистік Югослав партизандары кем дегенде бір гомосексуалиске, Иосип Мардешичке, өлім жазасын берді. Мардешич 1944 жылдың басына дейін Хорватия партизандарының байланыс желісіне жетекшілік еткен, бірақ ол ер адамдармен қарым-қатынаста болғаны анықталғаннан кейін жазаланды. Мардешичтің жыныстық серіктестері өлім жазасына кесілмеді, олар тек Коммунистік партиядан шығарылып, сөгіс алды.
Хорватия Социалистік Республикасы
Хорватия Социалистік Федеративтік Югославия Республикасының құрамында болған кезеңде еркектер арасындағы гомосексуалдық қатынастар заңсыз деп танылды және 1951 жылғы 9 наурыздағы Қылмыстық кодекс бойынша екі жылға дейін бас бостандығынан айырумен жазаланды. Алайда, Югославияда гомосексуалистерді қуғын-сүргін соғыс аяқталғаннан кейін бірден басталды. Коммунистер "жүйеге жатқызылған жаулар" деп атаған гомосексуалистерге Югославия Коммунистік партиясына қосылуға тыйым салынды. Бұл жағдай Хорватия мен басқа республикалар өздерінің заң шығару құқығына көбірек бақылау алған кезде өзгерді. 1974 жылы Югославиядағы конституциялық реформалар федералды Қылмыстық кодексті жойды, бұл әр республикаға өзінің кодексін жасауға мүмкіндік берді. Хорватия Социалистік Республикасы 1977 жылы өзінің кодексін жасады және гомосексуалдық қатынастарды қылмыстық қылмыс деп таныды. Хорват медициналық палатасы 1973 жылы гомосексуализмді психикалық аурулар тізімінен алып тастады – жаңа Қылмыстық кодекс қабылданғанға дейін төрт жыл бұрын және Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы осыны жасағанға дейін он жеті жыл бұрын. 1980 жылдары ЛГБТ адамдарының көрінуіне мүмкіндік берді. 1985 жылы Тони Марошевич ашық гей медиа тұлғасы болды және Omladinski радиостанциясында әлеуметтік-саяси мәселелерге арналған радио бағдарламасын қысқа ғана уақытқа жүргізді. Кейін ол Хорватия Коммунистер лигасының бірнеше рет ЛГБТ фракциясын құруды сұрағанын айтты. Хорватиядағы алғашқы лесбияндық қауымдастық, "Лила бастамасы" 1989 жылы құрылды, бірақ бір жылдан кейін таратылды (кейде ағылшын тілінде Лесбиянкалар мен Гейлер қауымдастығы деп аталады). Бұл 1997 жылға дейін жалғасты, сол кездегі әлеуметтік-саяси ахуал гей құқықтарының дамуына қарсы болды. 1990 жылдардағы ең маңызды оқиға – 1998 жылы гетеросексуалдық және гомосексуалдық қатынастарға қатысты келісім жасының теңестірілуі болды. 2000 жылға дейін жағдай тұрақтанды, содан кейін Ивица Рачан басқаратын және негізінен орталық-солшыл партиялардан тұратын жаңа үкіметтік коалиция он жылдық үкімділіктен кейін HDZ-дан билікті иеленді. 2000 жылдар Хорватиядағы ЛГБТ тарихында бірнеше ЛГБТ қауымдастықтарының құрылуымен (Риекада орналасқан LORI ұйымы 2000 жылы және ISKORAK 2002 жылы алғашқылардың бірі болды); тіркелмеген бірге тұрудың енгізілуімен; барлық ЛГБТ-ға қарсы кемсітушіліктің тыйымдалуымен (сексуалдық бағдар мен гендерлік идентификацияға негізделген жеккөрушілік қылмыстарын мойындауды қоса алғанда); және 2002 жылы Загребте өткен алғашқы гей-парадта экстремистердің шерушілерге шабуыл жасауымен ерекшеленді. Соған қарамастан, кейінгі шерулерге мыңдаған адам қатысты және олар оқиғасыз өтті. Сол кездегі биліктегі HDZ партиясының депутаты Люция Чикес бұл ұсынысты қарауды тоқтатуға шақырды, өйткені "барлық ғалам атомнан бастап, ең кішкентай бөлшекке дейін, шыбыннан пілге дейін гетеросексуалдық". HDZ-дің тағы бір депутаты "халықтың 85%-ы өзін католик деп санайды және шіркеу гетеросексуалдық және гомосексуалдық теңдікке қарсы" деген негізде қарсылық білдірді. Алайда, медицина және физика салалары, сондай-ақ жалпы бұқаралық ақпарат құралдары бұл мәлімдемелерге қарсы шығып, Sabor-дың барлық мүшелері сексуалдық бағдарға қатысты кемсітушілікке тыйым салатын Конституцияға сәйкес дауыс беруге міндетті екенін ескертті. 2009 жылы Хорватия Демократиялық Одағы (HDZ) партиясы экстракорпоралды ұрықтандыруға (ЭКО) тек некеде тұрған жұптар мен кем дегенде үш жыл бірге тұрған гетеросексуалдық жұптардың ғана қол жеткізуін шектеу туралы заң қабылдады. HDZ бастапқыда ЭКО-ға тек некедегі жұптардың ғана қол жеткізуін шектеу туралы заң қабылдауға тырысты, бірақ халықтың қысымына байланысты HDZ заңға өзгертулер енгізіп, некеде тұрмаған гетеросексуалдық жұптарға да ЭКО-ға қол жеткізуге мүмкіндік берді. Католик шіркеуі алғашқы заң жобасын белсенді түрде қолдап, ЭКО тек некеде тұрған жұптарға ғана рұқсат етілуі керек деп мәлімдеді. HDZ өзін христиандық-демократиялық партия деп жариялағандықтан, сол кездегі Денсаулық сақтау және әлеуметтік қамқорлық министрі Дарко Милинович үкімет шіркеудің бұл мәселеге қатысты ұстанымын маңызды деп есептегенін көрсетті. 2009 жылы Еуропалық әлеуметтік құқық комитеті Хорватия мектептерінде міндетті түрде оқытылатын биология оқулығында кемсітушілік мәлімдемелер бар екенін анықтады. Сот бұл мәлімдемелердің Еуропалық әлеуметтік харта бойынша Хорватияның міндеттемелерін бұзғанын мәлімдеді. 2010 жылдар Хорватиядағы екінші жылдық гей-парадты Сплит қаласында, үшіншісін Осиекте өткізумен және 2011 жылы консервативті коалицияның сегіз жылдық үкімділігінен кейін гей құқықтарына жақындығымен ерекшеленді. Хорватия үкіметі сондай-ақ өмірлік серікке қатысты заңды қабылдады, бұл бір жынысты жұптарды некедегі жұптармен бірдей етеді, толық асырап алу құқығын қоспағанда. 2010 жылдың қараша айында Еуропалық комиссияның Хорватияның ЕО-ға үміткерлігі туралы жылдық прогресс есебі Хорватиядағы гомофобиялық оқиғалардың саны алаңдатушы екенін және жеккөрушілік қылмыстармен күресу үшін қосымша күш-жігер жұмсалуы қажет екенін көрсетті. 2010 жылғы Еуропалық парламенттің резолюциясы "Хорватиядағы ЛГБТ азшылығына қатысты наразылыққа алаңдаушылық білдірді, соңғы кезде Загребтегі ЛГБТ мақтан-шеруіне жасалған гомофобиялық шабуылдармен дәлелденді; Хорватия билігіне кез келген азшылыққа қатысты саяси жеккөрушілік пен зорлық-зомбылықты айыптауға және қудалауға шақыруда; және Хорватия үкіметіне Дискриминацияға қарсы заңды жүзеге асыруға және күшіне енгізуге шақыруда". 2011 жылдың желтоқсанында жаңадан сайланған Кукурику коалициялық үкіметі ЭКО заңын жаңартуды өзінің бірінші басымдықтарының бірі деп жариялады. Заңға ұсынылған өзгертулер сәтті емделмеген сүйексіздігі бар жалғыз әйелдерге ЭКО-ға қол жеткізуге мүмкіндік беретін болды. Сонымен қатар, эмбриондарды сақтау және жұмыртқаларды ұрықтандыруға қатысты басқа өзгертулер де ұсынылды. Католик шіркеуі дереу бұл өзгертулерге қарсылық білдірді, олар талқылауға жеткілікті қатыстырылмағанын мәлімдеді. Шіркеу кейіннен заңға қарсы петиция бастады, бірақ Денсаулық министрі Райко Остоич заң ешқандай компромиссіз қабылданатынын мәлімдеді. Лесбиян жұптардың ЭКО-ға қол жеткізуіне қатысты пікірін сұрағанда Остоич: "Гейлерге рұқсат етілді!" деді. 2012 жылдың 13 шілдесінде жаңа заң күшіне енді, 88 депутат мақұлдады, 45 қарсы дауыс берді және 2 қалыс қалды. Үкіметтік коалицияның мүшелері болып табылатын HNS депутаттарының бірқатары лесбиян жұптардың да заңдық өзгертуге енгізілуін қалады және олардың түзетулері қабылданбағанын көріп көңіл көшірді. Жаңа заң тек үйленген немесе жалғыз және сүйексіз әйелдерге ЭКО-ға қол жеткізуге мүмкіндік бергендіктен, лесбиян жұптар заңнан шығарылды. Алайда, үкімет бұл шешімді заңдық өзгертулердің мақсаты тек сүйексіздік мәселесін шешу болғанымен түсіндірді. 2012 жылдың шілдесінде Вараждиндегі қалалық сот Загреб университетінің Ұйымдастыру және ақпараттық факультетінің профессорына қатысты сексуалдық бағдарға негізделген кемсітушілік және мазақтау ісін қарады. Бұл жағдай Дискриминацияға қарсы заңға сәйкес сексуалдық бағдарға негізделген кемсітушіліктің алғашқы хабарламасы болды. Сот құрбандыға жұмыс орнында кемсітушілік және мазақтау жасалғанын анықтады және факультет құрбанның кәсіби дамуына кедеріс келтіруіне тыйым салды. 2013 жылы құрылған "Отбасы атынан" лобби тобы Хорватияның конституциясын өзгертуге шақырды, осылайша неке тек ер және әйел арасындағы одақ ретінде анықталады. Рим-католик шіркеуі бұл саяси науқанда маңызды рөл атқарды, ал Загребтің кардиналы Йосип Бозанич шіркеулерде оқылатын хатты жариялады, онда "Неке - бұл көбеюге мүмкіндік беретін жалғыз одақ" деп еске салды. Содан кейін 2013 жылдың 1 желтоқсанында ұлттық референдум өтті, онда дауыс берушілер өзгертуді мақұлдады. Гей құқықтарының белсендісі Франко Дота...
Бір жынысты жыныстық қатынастың заңдылығы
1977 жылы бір жынысты жыныстық қатынас заңдастырылды, гомосексуалдар үшін келісім жасы 18-ге, ал гетеросексуалдар үшін 14-ке белгіленді. 1998 жылы Хорватияның қылмыстық кодексімен келісім жасы барлығы үшін 14-ке теңестірілді, кейіннен 2013 жылдың 1 қаңтарында жаңа қылмыстық кодекс енгізілген кезде 15-ке көтерілді. Егер серіктердің жас айырмашылығы үш жыл немесе одан аз болса, бұл ережеге ерекшелік жасалады.
Бір жынысты адамдардың арасындағы қатынастарды тану
2003 жылдан бері бір жынысты қатынастар заңмен мойындалды, осыған орай бір жынысты қауым туралы заң қабылданды. Заңға сәйкес, кем дегенде үш жыл бірге тұрған бір жынысты серіктестер мұрагерлік және қаржылық қолдау құқығына ие болды, бұл құқықтар некеде тұрмаған, әртүрлі жынысты серіктестерге берілетін құқықтармен теңестірілді. Дегенмен, бала асырап алу құқығы, сондай-ақ отбасылық құқықта көзделген басқа да құқықтар берілмеді. Оның орнына, осы мәселені реттеу үшін жеке заңнама әзірленді. Сонымен қатар, мұндай бір жынысты қатынастарды ресми тіркеуге, салық, ортақ мүлік, медициналық сақтандыру, зейнетақы сияқты мәселелер бойынша қосымша құқықтар талап етуге рұқсат берілмеді. 2013 жылғы конституциялық референдумнан кейін бір жынысты некелерге тыйым салынған болатын, бірақ Хорватияның он екінші үкіметі 2014 жылы «Өмірлік серіктестік туралы» заңды қабылдады. Бұл заң бір жынысты серіктестерге бала асырап алу құқығын қоспағанда, гетеросексуалды некедегі жұбайларға берілетін құқықтар мен міндеттерді берді. 2022 жылдан бастап бір жынысты серіктестер сот шешімімен бала асырап алуға (асырап алу және бірлескен асырап алу) мүмкіндік алды. Өмірлік серіктестікке кіру үшін бірнеше шарттар орындалуы тиіс: Аталған министрлік сот шешіміне шағымдану туралы шешім қабылдады. 2022 жылдың 26 мамырында Жоғарғы әкімшілік соты шағымды қабылдамады, және бұл шешім түпкілікті күшіне енді. Әкімшілік соттың шешіміне қарамастан, Хорватияда бір жынысты асырап алуды реттейтін ұлттық заң әлі де жоқ. Бір жынысты асырап алуды қорғау Парламент пен Үкіметтен емес, тек соттардан келіп отыр. «Медициналық көмекпен ұрықтандыру» заңы ЭКО процедурасына тек некеде тұрған гетеросексуалды жұбайлар мен сәтті емделмеген аналығының сүексіздігінен зардап шеккен жалғыз әйелдердің қатысуына ғана рұқсат береді, бұл бір жынысты жұптарды тиімді түрде алып тастайды. Керісінше, «Өмірлік серіктестік туралы» заңның 68-бабы өмірлік серіктестерге гетеросексуалды некедегі жұбайларға берілетін денсаулық сақтану және медициналық қызметтерге қатысты бірдей құқықтарды (және міндеттерді) береді және осы салаларда «өмірлік серіктестікке қатысты жағымсыз қарауға» тыйым салады. «Серіктес қамқоршылығы» – бұл «Өмірлік серіктестік туралы» заңмен құрылған механизм, ол биологиялық ата-анасы емес өмірлік серіктеске тұрақты ата-аналық құқық алуға мүмкіндік береді, бұл өгей бала асырап алуға ұқсас. Ата-анасы емес өмірлік серіктес пен бала арасындағы мұндай қарым-қатынас, егер ата-аналық серіктес қайтыс болса (басқа ата-ана да қайтыс болған жағдайда), белгісіз болып саналса немесе балаға қатысты зұлымдыққа байланысты ата-аналық жауапкершілігінен айырылса, жалғастырылуы мүмкін. Алайда, ата-анасы жоқ өмірлік серіктес, егер екінші ата-анасы белгісіз болып саналса немесе балаға қатысты зұлымдыққа байланысты ата-аналық жауапкершілігінен айырылса, ата-аналық серіктес тірі кезде де серіктес қамқоршылығын орнатуды сұрай алады. Серіктес қамқоршысы бала асырап алған кездегідей толық ата-аналық жауапкершілікті иеленеді және баланың туу туралы куәлігінде серіктес қамқоршы ретінде тіркеледі. Серіктес қамқоршылығы – бұл ата-ана мен балаға қатысты барлық құқықтарға, міндеттерге және заңды мәртебеге ие тұрақты туыстық қарым-қатынас. Серіктес қамқоршылығы туралы алғашқы жағдай 2015 жылдың шілдесінде хабарланды.
Бала асырап алу
2018 жылдың желтоқсан айында Хорватия Парламенті 72 дауыспен қолдау туралы заңды қабылдады, 4 қарсы және 6 қалыс қалды. Хорватиялық ЛГБТ+ құқық қорғаушылары бір жынысты жұптардың асыраушы ата-ана болуына кедергі келтіретін жаңа заңды сынады, бірақ дауыс беру алдында 200-ден астам көрнекті хорват психологтары мен әлеуметтанушылары заң шығарушылардың "алдын ала пікірлер мен стереотиптерге" ермеуін және балаларды жыныстық бағдарына қарамастан асыраушы ата-аналармен жұптастыру мүмкіндігінен айырмауын үміттенедінін білдірді. Активистер бұл мәселемен елдің жоғарғы сотында күресуге уәде берді. Кейін асыраушы ата-ана болуға ниеттенген гей-жұп Младен Кожич пен Иво Шегота үкіметке ашық хат жазып, "өмірлік серіктестердің отбасыларын заңға енгізуден бас тарту арқылы сіздер стигманы күшейтіп, оған заңдық негіз бердіңіздер" деді. Заң 2019 жылдың 1 қаңтарынан бастап күшіне енді. 2019 жылдың 20 желтоқсанында аталған жұптың асыраушы ата-ана болуға мүмкіндік берген сот шайқасында жеңіске жеткені хабарланды. Загреб әкімшілік соты әлеуметтік қамсыздандыру орталығы мен министрліктің бас тартуларын қоса алғанда, бұрынғы шешімдерді жоққа шығарды. Сот шешімі түпкілікті және оған шағымдануға болмайды. Олардың адвокаты Санья Безбрадица Джелавич: "Сот шешімі міндетті, апелляцияға шағымдануға болмайды, сондықтан бұл шешім түпкілікті. Жазбаша шешім әлі келіп жетпеген, бірақ сот мәлімдемесі кезінде айтылғандай, сот біздің Хорватия ережелері мен Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық конвенцияға негізделген талаптарымызды қабылдады. Нәтижесінде сот тиісті мемлекеттік органдарға жаңа шешімді сот үкіміне сәйкес жүзеге асыруды тапсырды. Біз агенттіктер сот шешімін құрметтейді деп санаймыз" деді. Алайда, осы шешімге қарамастан, әлеуметтік қамқорлық орталығы олардың өтінішін екінші рет қабылдамады. Іс Хорватия Конституциялық сотына жіберілді және 2020 жылдың 7 ақпанында бір жынысты жұптардың асыраушы ата-ана болуға құқығы бар деген шешім қабылданды. Хорватия Конституциялық соты өз қорытындысында: "Конституциялық сот белгілі бір әлеуметтік топты алып тастаған (сүңгіген) даулы заң ережелері ресми және бейресми өмірлік серіктестікте тұратын бір жынысты адамдарға қатысты жалпы дискриминациялық салдарларды тудырады, бұл конституциялық тұрғыдан қабылданбайды" деді. Хорватия Конституциялық сотының төрағасы Мирослав Шепарович: "Бұл шешімнің мәні – ықтимал асыраушы ата-аналардың жыныстық бағдарына қарамастан, барлығына бірдей жағдайларда асыраушы бала асырау қызметін ұсыну мүмкіндігі болуы керек. Бұл оларға артықшылық беретін емес, бірақ егер олар заң талаптарына сай болса, асырауына рұқсат етілуі керек" деді. Конституциялық сот даулы заң ережелерін жойған жоқ, бұл заңдық саңылау тудырады деп мәлімдеді, бірақ бір жынысты жұптарды асыраудан шығарудың кемсітушілік және конституциялық емес екенін нақты айтты және соттарға, әлеуметтік қамқорлық орталықтарына және басқа да шешім қабылдау органдарына осы мәселелер бойынша нақты нұсқаулар берді, олар өтініш берушілерді өмірлік серіктестік мәртебесіне байланысты алып тастамауы керек екенін көрсетті. Конституциялық судьялар заң мәтініне араласпағанына қарамастан, "азаматтардың жеке құқықтары мен міндеттерін тікелей шешетін соттар немесе басқа да құзыретті органдар заңдарды олардың мағынасы мен заңды мақсатына сәйкес түсіндіруге және қолдануға, конституция, заңдар, халықаралық шарттар мен басқа да заң көздері негізінде шешім қабылдауға міндетті" деп атап өтті. Тоғыз судья бұл шешімді қолдады, төрт судья қарсы дауыс берді. Осы төрт судьяның екеуі Sabor-ға қазіргі асырау туралы заңды өзгертуге рұқсат беру керек деп ойлады, ал қалған екеуі заң бір жынысты жұптарды кемсітпейді деп санды.
Гендерлік сәйкестік және өзін-өзі көрсету
Хорватияда жыныс өзгерту заңды, және туу туралы куәліктерді оны мойындау үшін заң жүзінде өзгертуге болады. 2013 жылдың маусымына дейін әрбір адамның туу туралы куәлігінде жыныс өзгертуі міндетті түрде көрсетілуі керек еді. Бірақ 2012 жылдың 29 мамырында үкімет транссексуалдар мен трансгендерлерді қорғау үшін қосымша қадамдар жасайтынын хабарлады. Жаңа ережелерге сәйкес, жыныс өзгерту операциясы жасалғаны туралы ақпарат жеке тұлғаның туу туралы куәлігінде көрсетілмейді, осылайша бұл мәліметтің құпиялылығы сақталады. Бұл, сондай-ақ, жыныс өзгерту операциясынан өтпеген, бірақ гормондық терапиядан өткен адамдарға да қатысты. Заңға өзгерістерді 2010 жылы оппозицияда болған «Кукурику» коалициясы ұсынған, бірақ сол кездегі биліктегі оңшыл HDZ партиясы оны қабылдаудан бас тартқан. Жаңа заң 2013 жылдың 29 маусымында күшіне енді.
Жек көрушілік қылмыстары туралы заңнама
2006 жылдан бері елде сексуалдық бағдарламаға қатысты қылмыстарды қудалауға арналған заң қолданылып келеді. Бұл заң алғаш рет 2007 жылы қолданылды, сол кезде Загреб мақтаныш шеруіне Молотов коктейлі лақтырған адам 14 айға сотталды. 2013 жылдың 1 қаңтарында жаңа Қылмыстық кодекс енгізіліп, гендерлік идентитіге негізделген жеккөрушілік қылмыс ретінде танылды.
Қан тапсыру
Хорватиялық трансфузия институтының (Hrvatski zavod za transfuzijsku medicinu) ережелері іс жүзінде гомосексуал және бисексуал ерлердің қан тапсыру мүмкіндігін белгісіз мерзімге шектейді. 1998 жылғы қан компоненттері туралы қағидада бір жынысты адамдармен сексуалдық қатынас жасайтындарға қан тапсыруға тікелей тыйым салынған, бірақ бұл қағида 2006 жылы жаңа Қан туралы заң күшке енгеннен кейін жойылды. 2007 жылғы қан өнімдері туралы қағидада аллогендік донорларды тұрақты түрде қабылдамау критерийлерінің ішінде "сексуалдық мінез-құлқы қан арқылы жұқпалы ауруларға шалдығу қаупі жоғары адамдар" деген жалпылама санат бар. Сөйтіп, 2021 жылдан бастап институттың ерлермен сексуалдық қатынас жасайтын ерлерге қатысты қан тапсыру шектеулері "қан арқылы жұқпалы ауруларға шалдығу қаупіне ұшырататын мінез-құлық немесе әрекеттер" санатына жатады.
Әскери қызмет
ЛГБТ адамдары әскери қызметке қатысудан алыс емес. Қорғаныс министрлігінің ЛГБТ тұлғаларына қатысты ішкі ережелері жоқ, бірақ ол жыныстық бағдары негізінде кемсітуге тыйым салатын мемлекеттік деңгейдегі регламенттерді сақтайды. Кейбір БАҚ хабарларында әскери қызметтегі көптеген гей ер адамдар әдетте өздерінің жыныстық бағдарын жасырып жүретіні айтылған, бірақ Хорватия Қарулы Күштері кемсітуге өте қатысты қарап, құрамында гомофобияға жол бермейтіні туралы да хабарлар бар.
Дискриминация жағдайлары
Хорватия армиясындағы кемсітушілікке қатысты белгілі жалғыз жағдай – 1998 жылғы Риека қаласынан шақырылған рекрут Алдин Петричтің ісі. 1998 жылдың шілдесінде Петрич шақыруға жауап беріп, Пула қаласындағы казармаға келді. Ол жеке сұхбатта жоғары офицеріне өзінің гей екенін айтты; алайда, бұл ақпарат казармада жылдам тарап, Петрич әріптес сарбаздары мен басқа офицерлердің зорлық-зомбылығына ұшырады. Петрич бірнеше рет басқа казармаға ауыстыруды сұрады, бірақ оның өтініштері қабылданбады. 22 шілдеде Петрич "сексуалдық бағдардың нақтыланбаған бұзылуы" (Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының 1992 жылғы ICD 10 психикалық және мінез-құлық бұзылыстарының жіктемесінен F65.9 коды, бірақ гомосексуализм психологиялық ауру ретінде нақты көрсетілмеген) деген сылтаумен әскерден босатылды. Петричтің әскерден босатылуынан кейін ата-анасы оның гомосексуализмін біліп, үйден қуды. Содан кейін Петрич Қорғаныс министрлігіне "дискриминациялық саясат, жасалған зорлық-зомбылыққа жазасыздық және психологиялық жарақат" деп шағымданып, өтемақы талап етіп сотқа жүгінді. 1998 жылдың қазанында Министрлік Петричті әскери қызметін аяқтау үшін қайта шақырды, бірақ ол өміріне қауіптенгендіктен бас тартты. Кейін Петрич Канадада саяси баспана алды. ЛГБТ адамдарына жасалған басқа да шабуылдар болды, соңғысы 2021 жылы тіркелді. Сплит қаласында ЛГБТ қоғамдық ұйымының өкілі теңізге жүзуге белсенген кезде ұрып-сапалап жарақаттады. Екі адам оған шабуыл жасап, қашып кетті. Сплит қаласының мэрі де бұл шабуылды қатаң айыптап, мәлімдеме жасады.
Қоғамдық пікір
2010 жылғы Еуропалық әлеуметтік сауалнамада хорваттардың 38%-ы «гейлер мен лесбиянкалар өз өмірлерін өздері қалағандай өмір сүруге ерікті болуы керек» деген мәлімдемемен келіскен. 2011 жылдың маусым айында жүргізілген сауалнама көрсеткендей, азаматтардың 38,3%-ы гей-парадтар өткізуді қолдаған, ал 53,5%-ы қарсы болған. Дегенмен, көпшілік (51,3%) мұндай шараларды тыйым салудың дұрыс емес екенін айтса, 41,2%-ы тыйым салу керек деп санайды. 2013 жылдың маусым айындағы сауалнама бойынша, 55,3% адамдар неке институтын конституциялық деңгейде әйел мен ер адамның одағы ретінде бекітуге арналған референдумда «иә» деп дауыс беретінін білдірді, ал 31,1%-ы «жоқ» деп дауыс беретінін мәлімдеді. Алайда, референдумға ұлттық халықтың шамамен 40%-ы қатыспады. 2013 жылдың қараша айында жүргізілген сауалнама көрсеткендей, хорваттардың 59%-ы неке институтын конституциялық деңгейде әйел мен ер адамның одағы ретінде бекіту қажет деп санайды, ал 31%-ы осы идеямен келіспейді. 2014 жылы «Тұрмыс серіктестігі туралы» заң қабылданғаннан кейін, оппозиция және ЛГБТ құқықтарына қарсы топтар көптеген тіркеушілердің тұрмыс серіктестігін тіркеуден бас тартуға ниеттенетінін, ал гүл дүкендері, нан пісірушілер немесе той ұйымдастырушылар сияқты жеке кәсіпорындар гей және лесбиянкалар жұптарына қызмет көрсетуге мәжбүр болады деп мәлімдеді. Загреб қалалық әкімшіліктің басшысының орынбасары Драгица Ковачич тіркеушілердің бас тартуға ниеттенетіні туралы ешқандай мәлімдеме болмағанын хабарлады. Загреб қаласында неке және тұрмыс серіктестігін тіркеуге жауапты 30 тіркеуші бар, ал тіркеушілердің отырысында бұл мәселе көтерілген жоқ. Сонымен қатар, жеке кәсіпорындарға телефон арқылы қосылып, гей және лесбиянкалар жұптарына қызмет көрсетуден бас тартатындары туралы сұрақтар қойылды. Сауалнамаға қатысқан барлық кәсіпорын өздерінің қызметтерін осындай жұптарға ұсынатындарын мәлімдеді. 2014 жылы 1000 адамның арасында жүргізілген сауалнама көрсеткендей, респонденттердің 45,4%-ы бір жынысты некелерді заңдастыруға қарсы, ал 15,5%-ы оған күдікпен қарады. 10,1%-ы толық қолдады, 6,9%-ы көбінесе қолдады, ал 21,2%-ы бейтарап қалды. 2014 жылдың желтоқсанында Večernji list газеті жүргізген президенттік науқаны барысындағы сауалнама көрсеткендей, адамдардың 50,4%-ы болашақ президент Хорватиядағы ЛГБТ құқықтарының қазіргі деңгейін қолдауы керек деп ойлады, ал 49,6%-ы олай істемеуі керек деп санайды. 2015 жылғы «Еуробарометрдің» «Еуропадағы кемсітушілік» есебінде Хорватиядағы адамдардың 48%-ы гейлердің, лесбиянкалардың және бисексуалдардың гетеросексуалдармен бірдей құқықтарға ие болуы керек деп санайды, ал олардың 37%-ы Еуропа бойынша бір жынысты некелерге рұқсат беру керек деп санайды. Гей, лесбиянка немесе бисексуал адамның ең жоғары сайланған саяси лауазымға орналасуы туралы сұралғанда, нәтижелер келесідей болды: респонденттердің 40%-ы осы идеяға келіседі, 13%-ы орташа деңгейде келіседі, 6%-ы бейжай, 38%-ы келіспейді, ал 3%-ы білмейді. Трансгендерлік немесе транссексуалдық адам туралы сұраққа жауаптар келесідей болды: 33%-ы идеяға келіседі, 15%-ы орташа деңгейде келіседі, 40%-ы келіспейді, 6%-ы бейжай, 5%-ы білмейді. Сонымен қатар, жұмыстағы әріптестерінің бірі гей, лесбиянка немесе бисексуал болса, қандай сезімге бөленеріңіз деген сұраққа нәтижелер келесідей болды: 48% респонденттер бұл идеяға келіседі, 11%-ы орташа деңгейде келіседі, 31%-ы келіспейді, 5%-ы бейжай, 4%-ы жағдайға байланысты дейді, ал 1%-ы білмейді. Трансгендерлік немесе транссексуалдық адаммен жұмыс істеуге келгенде, нәтижелер мынадай болды: 44%-ы идеяға келіседі, 12%-ы орташа деңгейде келіседі, 31%-ы келіспейді, 6%-ы бейжай, 3%-ы жағдайға байланысты, ал 4%-ы білмейді. Транссексуал немесе транссексуал адамның азаматтық құжаттарын ішкі жыныстық сәйкестігіне сәйкес өзгертуге мүмкіндігі болуы 44%-ға ұнайды, 39%-ы ұнамайды, ал 17%-ы білмейді. Респонденттердің 64%-ы мектептегі сабақтар мен материалдарда жыныстық бағдарлама бойынша әртүрлілік туралы ақпарат болуы керек деп келіседі, ал 63%-ы гендерлік сәйкестік туралы да осылай деп келіседі. 2016 жылдың мамыр айында ILGA 53 БҰҰ мүше мемлекетінде (олардың 12-сі Еуропа елдері, соның ішінде Хорватия) ЛГБТ адамдарға қатысты көзқарастар туралы сауалнама жариялады. Гомосексуализмді қылмыс деп санау керек пе деген сұраққа, Хорватиядағы адамдардың 68%-ы осымен толыққанды келіспейді (Нидерландыдан кейін ең жоғары көрсеткіш, онда 70% адамдар толыққанды келіспейді), 4%-ы орташа деңгейде келіспейді, 19%-ы бейтарап, 4%-ы орташа деңгейде келіседі, ал 5%-ы толыққанды келіседі (сауалнамаға енгізілген Еуропа елдері арасында толыққанды келіскендердің ең төменгі көрсеткіші). Сонымен қатар, ЛГБТ көршіңіздің болуынан алаңдайтыныңыз ба деген сұраққа, 75% адам алаңдамайтынын, 15%-ы орташа деңгейде алаңдайтынын, ал 10%-ы қатты алаңдайтынын мәлімдеді. 2017 жылдың мамырында Pew Research Center жүргізген сауалнама көрсеткендей, хорваттардың 31%-ы бір жынысты некелерді қолдайды, ал 64%-ы осы идеяға қарсы. Діни көзқарастары жоқ адамдар арасында қолдау деңгейі (61%) католиктер арасындағыдан (29%) жоғары. Жас адамдар бір жынысты некелерді заңдастыруды үлкендерге қарағанда көбірек қолдайды (33% қарағанда 30%). 2023 жылғы «Еуробарометр» көрсеткендей, хорваттардың 42%-ы бір жынысты некелерге Еуропа бойынша рұқсат беру керек деп санайды, ал 39%-ы «екі бір жынысты адам арасындағы сексуалдық қатынаста ешқандай бұрыш жоқ» деген мәлімдемемен келіседі. Сонымен қатар, респонденттердің 35%-ы «лесбиянкалардың, гейлердің және бисексуалдардың гетеросексуалдармен бірдей құқықтарына (неке, бала асырау, ата-аналық құқықтар) ие болуы керек» деген мәлімдемемен келіседі, ал 60%-ы осыған қарсы.
Тұрғын үй жағдайы
Елорда Загреб гей қауымы үшін ең ірі орталық болып табылады, онда гей клубтары мен барлары, сондай-ақ гейлерге қолайлы деп жарнамаланатын көптеген басқа да орындар бар. Загребте Хорватиядағы алғашқы ЛГБТ орталығы және "Queer Zagreb" ұйымы орналасқан, ол көптеген іс-шаралардың ішінде "Queer Zagreb" фестивалі арқылы теңдікті насихаттайды, сондай-ақ ЛГБТ киносына арналған ай сайынғы кинобағдарламасы – "Queer MoMenti"-ді ұйымдастырады. Хорватияның екінші ЛГБТ орталығы 2014 жылдың 24 мамырында Сплит қаласында ресми түрде ашылды, ал үшіншісі 2014 жылдың 16 қазанында Риекада "LGBTIQ+ Druga Rijeka" деген атпен ашылды. ЛГБТ кештерін өткізетін және гейлерге қолайлы орындарға – барларға, клубтарға және жағажайларға толы Риека, Осиек, Хвар, Раб, Ровинж, Дубровник сияқты қалалар да бар.
Загреб мақтанышы
Хорватиядағы алғашқы мақтаныш шеруі 2002 жылдың 29 маусымында астана Загреб қаласында өтті. Халықтың қолдауы артып келеді және қатысушылар саны да жыл сайын тез өсуде, бірақ шерулерге қарсы зорлық көрсету де болды. 2006 жылы шеру аймақтық сипатқа ие болды, мақсаты – мұндай шаралар билік тарапынан тыйым салынған елдерден келгендерді қолдау болды. 2011 жылғы шара Хорватиядағы сол кездегі ең ірі мақтаныш шеруі болды және ешқандай зорлық оқиғасы тіркелмеді. Сондай-ақ, шарада қауіпсіздікті қамтамасыз етуге жұмылдырылған полицейлердің саны бұрынғы жылдарға қарағанда азайды. 2019 жылдың жазына қарай, 2013 жылғы шара 15 000 қатысушысымен ең ірісі болып табылды.
Тәккірегі бөлінген
Сплиттегі алғашқы ЛГБТ-парады 2011 жылдың 11 маусымында өтті. Бірақ, шеру қиындықтарға толы болды, себебі ресми күзет күштері қауіпті жағдайлардың алдын алуға жеткіліксіз болды. Соның салдарынан ЛГБТ қатысушыларын қауіпті жерден шығаруға тура келді. Бірнеше жүз гомофобиялық наразылар ұсталды, ал шара ақырында тоқтатылды. Шарадан кейін ұлттық БАҚ ЛГБТ қатысушыларын қолдап, баршаны "алдағы Загреб парадына" қатысуға шақырды. 2012 жылдың 9 маусымында бірнеше жүз қатысушы Хорватияның үшінші ірі қаласы Риекада шеруге шықты. Шеру Сплит парадын қолдау мақсатында ұйымдастырылды. 2012 жылы шараны өткізуге жасалған екінші әрекет хорват БАҚ, ұлттық атақты тұлғалар және саясаткерлердің қолдауынан кейін сәтті аяқталды. Үкіметтен бес министр және басқа да қоғамдық қайраткерлер қатысты. 2013 жылы шеру бірде-бір оқиғасыз өтті, және бұл Хорватияда алғаш рет қала әкімі қатысқан шара болды.
Осиек мақтанышы
Осиектегі алғашқы ЛГБТ-парады 2014 жылдың 6 қыркүйегінде өтті. Оны Осиек қаласының ЛГБТ бірлестігі LiberOs ұйымдастырды. Ешқандай оқиға болған жоқ және 300-ден астам адам қатысты. Экономика министрі, сондай-ақ серб және грек ЛГБТ белсенділері де келді.
Басқа маршалар
2013 жылдың 27 мамырында шамамен 1500 қатысушы Загребте тең неке құқығын қолдап, Зриньевац саябағынан Хорватия үкіметінің, Хорватия парламентінің және Хорватия Конституциялық сотының орналасқан жері – Санкт-Марк алаңына дейін шеру тартты. 2013 жылдың 30 қарашасында, референдум өткізілуге бір күн қалғанда, Загреб қаласында шамамен мың адам тең неке құқығын қолдап шеруге қатысты. Пула, Сплит және Риека қалаларында да қолдау шерулері өтіп, онда жүздеген адамдар жиналды.
Балқан транс-интер маршы
Балқандағы алғашқы Trans Inter шеруі 2019 жылдың 30 наурызында Загреб қаласында өтті. Шамамен 300 адам Загреб көшелерімен интерсекс балаларды жақсырақ қорғау және дискриминацияны тоқтату талаптарымен жүрді. Словения, Сербия, Румыния, Германия, Ұлыбритания, Швейцария және Босния мен Герцеговинадан келген қонақтар шеруге қатысты. Оны Trans Aid, Trans Network Balkans және Spektra ұйымдастырды. Шеру кез келген оқиғасыз аяқталды.
ЛГБТ құқықтары жақтаушылары
Хорватияның бұрынғы президенті Иво Йосипович ЛГБТ құқықтарын, сондай-ақ бірқатар танымал тұлғалар мен ХДС, ХНС, ХСЛ, ОРАХ және Еңбек партиясы сияқты орталық-солшыл саяси партияларды қызу қолдады. Йосипович сайланғаннан кейін ЛГБТ бірлестіктерінің өкілдерімен бірнеше рет кездесті. 2012 жылдың 1 маусымында ол 2012 жылғы Сплит Прайдын және ЛГБТ құқықтарын одан әрі кеңейтуді қолдайтын бейнеүндеме жариялады. Ол сондай-ақ 2011 жылғы Сплит Прайдындағы зорлық-зомбылықты айыптап, оны қабылдауға болмайтын жағдай деп атады және келесі Сплит Прайдында осындай оқиға қайталанбауы тиіс екенін мәлімдеді. 2013 жылдың қазан айында Президенттік сарайда өткен қабылдау кезінде ол Хорватияға жаңадан тағайындалған Финляндия елшісі мен оның өмірлік серігін құттықтады. ХНС мүшесі Весна Пусич Хорватия ЛГБТ қауымдастығында өте беделді тұлға. Ол бірнеше үкімет құрамында жұмыс істеген кезде ЛГБТ құқықтарын жақсартуға белсенді түрде атсалысты. Бұрынғы ХДС мүшесі, қазіргі ORaH президенті және Кукурику коалициясының бұрынғы Қоршаған орта және табиғатты қорғау министрі Мирела Холи де ЛГБТ құқықтарының тұрақты қолдаушысы болды және барлық ЛГБТ Прайд шараларына қатысты. Хорватиядағы ЛГБТ құқықтарын қолдайтындардың қатарында: Раде Шербеджия, Игорь Зидич, Славенка Дракулич, Винко Брешан, Северина Вучкович, Наташа Янжич, Иосипа Лисач, Невена Рендели, Шиме Лучин, Иво Банач, Фурио Радин, Даринко Косор, Ива Прпич, Дюрдя Адлешич, Драго Пилсел, Лидия Баюк, Марио Ковач, Нина Виолич, бұрынғы премьер-министр Ивица Рачанның жесірі Дияна Плештина, Мая Вучич, Гордана Лукач Коритник, E. N. I. тобы және т.б. Еңбек партиясының мүшесі Дамир Хршак, өзінің сексуалдық бағдары туралы ашық айтқан және жылдар бойы ЛГБТ қозғалысына қатысқан саясаткер, Хорватияда 2013 жылдың сәуірінде өткен Еуропалық парламент сайлауына түскен алғашқы ашық гей саясаткері болды. Ол қазіргі коалициялық үкіметті ЛГБТ қауымдастығы үшін жеткілікті жұмыс істемегені үшін сынады және оның партиясы ешқандай жеңілдіктерге бармайтынын, сондай-ақ бір жынысты некеге қолдау көрсететінін мәлімдеді. Ружа Томашич сияқты консерваторлар да бір жынысты жұптардың кейбір заңдық құқықтары болуы керек екенін айтты. Хорватия президенті Колинда Грабар Китарович бір жынысты некеге қарсы болғанымен, Өмірлік серіктестік туралы заңға қолдау білдіріп, оны жақсы компромисс деп бағалады. Ол өзінің инаугурациялық сөзінде сексуалдық азшылықтарды да атап өтті және егер оның ұлы гей болса, оны қолдайтынын айтты. Референдум кезінде бұрынғы премьер-министр Ядранка Косор мәселені Конституциялық сотқа ұсынуды және Конституцияға ұсынылған өзгеріске қарсы дауыс беруді қолдады. Бұл оның гомосексуализм және бір жынысты некеге қатысты бұрынғы ұстанымынан өзгеше болды, онда ол ЛГБТ құқықтарының кеңеюіне қарсы екендігімен танымал болды және нәтижесінде 2010 жылы "Gay.hr" сайтының келушілері оны "Жылдың гомофобы" деп таныды, себебі ол гомосексуализмнің табиғи еместігін және бір жынысты некелердің ешқашан заңдастырылмауы керек екенін мәлімдеген. Ол сондай-ақ Өмірлік серіктестік туралы заңды қолдады. 2011 жылдың 16 маусымында Загреб заң факультетінің 73 профессоры мен оқытушысы профессор Михайло Дика бастамасымен жасалған мәлімдемеге қол қойды, онда олар 2011 жылғы Загреб Прайдын толық қолдауын білдірді, сондай-ақ хорват азаматтарының теңдігі мен негізгі құқықтары мен бостандықтарына қауіп төндіретін әрекеттерді алдын алу және жазалау үшін билік органдарына қолдау көрсетті. Олар сондай-ақ 2011 жылғы Сплит Прайдына қатысушыларға шабуыл жасаған хулигандарды айыптады. 2019 жылдың ақпанында жергілікті жасыл және солшыл қозғалыстар мен бастамалардан құрылған жаңа солшыл және жасыл саяси партия "Біз жасай аламыз!" – Саяси платформа ретінде саяси аренаға енді. Партия ЛГБТ құқықтарын толық қолдайтынын мәлімдеді. 2020 жылы партия Саборда орын алды, ал 2021 жылғы Загребтегі жергілікті сайлаудан кейін олар Загреб Ассамблеясындағы ең үлкен саяси партияға айналды, барлығы 23 орын жеңіп алды. Олардың мэрлік үміткері Томислав Томашевич 31 мамырда үлкен жеңіске жетті. Ол бұрын Загреб Прайдқа қатысқан, бірақ 2021 жылы алғаш рет мэр ретінде қатысты, бұл сонымен қатар Загреб мэрінің алғаш рет Прайдқа қатысқан жағдайы болды.
ЛГБТ құқықтарына қарсыластар
"Әр балаға ана мен әке керек! "Дауыс беруге шақыратын үгіт-насихат плакаты "Қарсы". Келесі болып қалуды қаламайсыз. Қарсы дауыс беріңіздер!" Хорватияның ең ірі консервативті партиясы – Хорватия демократиялық одағы (HDZ) ЛГБТ құқықтарына қарсы тұрады. HDZ депутаттары тіркелмеген бірге тұру туралы заңға және Өмірлік серіктестік туралы заңға қарсы дауыс берді. Хорватия тәуелсіздігін алғаннан бері HDZ 8 парламенттік сайлаудың 6-сында (1992, 1995, 2003, 2007, 2015, 2016) Sabor-де көпшілікті құра алды. Дегенмен, партия бірнеше заңдарды қабылдады, олар Хорватияның Еуропалық Одаққа қосылуына дейінгі келіссөздер процесінің бөлігі ретінде жыныстық бағдарлылығы мен гендерлік сәйкестік негізінде кемсітушілікке тыйым салады. 2006 жылы құрылған ХДСББ – Славония мен Баранжаның Хорват демократиялық альянсы – ЛГБТ құқықтарына қарсы. Өмірлік серіктестік туралы заңға қатысты парламенттік талқылау кезінде HDSSB депутаты Динко Бурич заңға қарсы екенін мәлімдеді: "Біз үшін гомосексуализм дұрыс емес!" Ол сондай-ақ бұл оның партиясының ЛГБТ құқықтары туралы ресми ұстанымы екенін айтты. HDSSB депутаттары 2013 жылғы референдумды қолдап, парламенттегі ноутбуктерінің үстінде "ҚАРСЫ" деген сөзді орналастырды. HDSSB президенті Драган Вулин 2016 жылғы парламент сайлауы кезінде асырап алудан басқа барлық жағынан бір жынысты жұптардың тең құқықтарын қолдады. Хорватия консервативтік партиясының жетекшісі Ружа Томашич Хорватия көпшілігі католик ел болғандықтан, бір жынысты некеге қарсы екенін білдірді, бірақ сонымен бірге бір жынысты жұптардың асырап алудан басқа барлық жағынан некеде тұрған жұптарға тең құқықты алуын қолдағанын білдірді. Оның HSP-ден бұрынғы орынбасары доктор Анте Старчевич, Пэро Ковачевич, партияның есімі берілген 19-ғасырлық хорват саясаткері Анте Старчевич ЛГБТ құқықтарына қарсы болмас еді және бір жынысты некелерді қолдайтын еді деді. Бұл партияның жастар қанатының гомосексуалдарға қарсы наразылық акциясын ұйымдастырғанына жауап ретінде айтылды. Кейіннен топ ресми хат жариялап, Ковачевичтің наразылығына наразылығын білдірді. Хорватиядағы Рим-католик шіркеуі де елдегі ЛГБТ құқықтарының кеңейтуіне ықпалды және дауысты қарсылық білдірді. 2011 жылы Сплиттегі алғашқы ЛГБТ-парадтан кейін кейбір католик дінбасылары тіпті Прайд шеруі кезінде орын алған зорлық-зомбылықты түсіндіруге және ақтауға тырысты. Доктор Адалберт Ребич жарақат алған шерушілер "өздері сұраған нәрсені алды" деп дәлелдеді. Сонымен қатар, Католиктік теология колледжінің профессоры Анте Мательян ЛГБТ шерушілерін линчелеуге ашық шақырды. Католик шіркеуі саяси деңгейде де белсенділік танытты, атап айтқанда 2013 жылы Хорватияда некеге анықтама беру туралы референдумға қоғамдық және дауысты қолдау көрсетті (солай етіп, бір жынысты екі адамның некеге тұруына тыйым салуды тиімді түрде күшейтті). Ол конституциялық өзгерістерді енгізу туралы петицияға қол жинауға белсене атсалысты. Кардинал Йосип Бозанич барлық шіркеулерде оқылып берілген хатында конституциялық түзетуді қолдауға шақырды, онда гетеросексуалдық некелерді биологиялық жолмен бала тудыруға қабілетті жалғыз одақ ретінде атап өтті, сондықтан оларды мойындауға лайық. 2013 жылы құрылған "Отбасы атынан" консервативті тобы 2013 жылғы референдумның бастамашысы болды. Топ бір жынысты некеге және бір жынысты одақтарды танудың кез келген түріне қарсы. Топтың ең көрнекті мүшесі Željka Markić өмірлік серіктестік туралы заңға қарсы шығып, оны басқа есіммен бір жынысты неке деп атап, Конституцияны бұзады. Ол серіктес қорғаншылық институтының заң бойынша ең проблемалық екенін дәлелдеді. Әкімшілік министрі Арсен Баук үкіметтің бұл мәселе бойынша заңға өзгеріс енгізбейтінін айтып, Конституциялық соттың некеге еркек пен әйелдің арасындағы одақ ретінде конституцияда некеге қатысты заңның болашақтағы бір жынысты қатынастарды (егер некеге қатысты емес) тануға ешқандай кері әсерін тигізбеу керектігін нақтылап отырғанын еске салды.
ЛГБТ туризмі
Хорватия – маңызды туристік орталық. Жыл сайын шамамен 200 000 ЛГБТ туристі Хорватияға келеді. Дубровник, Хвар, Раб, Крк, Ровинь, Риека және Загреб сияқты қалалар гейлерге қолайлы деп жарнамаланады. Раб қаласы 1980-жылдардан бері гей туристер арасында танымал болған, ал 2011 жылы Хорватияда өзін гейлерге қолайлы деп ресми түрде жарнамалаған алғашқы қала атанды. Раб туристік кеңесінің директоры Неджелько Микелич: «Біздің ұранымыз – «Бақытты арал», ал біздің мақсатымыз – бақыт пен қол ұстасу. Сондықтан, сіздер бір жынысты жұп, әртүрлі жынысты жұп, ана мен қызы немесе ғашықтар болсаңыз да, қол ұстасуға болады. Осы аралда сіздерге ешқандай жамандық болмайды, сіздер бақытты боласыздар» деді. 2012 жылдың маусым айында Хорватияның туризм министрі Велько Остожич барлық гей туристерді Хорватияға шақырып, Сплит Прайдын қолдады. Гей Еуропалық Туризм Ассоциациясының (GETA) сайтында Хорватияда 50-ден астам гей және гейлерге қолайлы қонақ үйлер мен бағыттар тізімделген.