19 ғасырдағы британдық қайырымдылық мектептері

Кіріспе

19 ғасырдағы Ұлыбританиядағы қайырымдылық мектептері

Жапсырмалы мектептер – 19 ғасырдағы Ұлыбританиядағы мұқтаж балаларды тегін оқытуға арналған қайырымдылық ұйымдар. Мектептер жұмысшы табының аудандарында құрылған және қоғамның ең кедей жастарына арналған, олар көбінесе сыртқы келбеті мен мінез-құлқының қиындығына байланысты жексенбілік мектеп білімінен шеттетілген. XIX ғасырдың басында жеке реформаторлар мұндай бірнеше мектеп құрғаннан кейін, 1844 жылдың сәуір айында қаладағы ресурстарды біріктіру мақсатында Лондонның жапсырмалы мектептер одағы құрылды. Одақ кедей балаларға тегін білім, тамақ, киім, баспана және басқа да миссионерлік қызметтер көрсетті. Одақ Лондоннан тысқары жерлерге таралмағанымен, оның басылымдары мен памфлеттері 19 ғасырдың соңғы онжылдықтарында мектептердің идеалдарын ел бойынша таратуға көмектесті, олар ақырында жойылды. Ең кедей аудандарда жұмыс істейтін мұғалімдер (көбінесе жергілікті жұмысшылар) бастапқыда сыныптары үшін қоралар, шатырлар мен теміржол аркаларын пайдаланды. Мұғалімдердің көпшілігі ерікті болғанмен, шағын бөлігі жұмысқа алынды. Оқу бағдарламасында оқу, жазу, арифметика және Библияны оқуға баса назар аударылды, ал көптеген мектептерде өнеркәсіптік және коммерциялық пәндер де енгізілді. 1844 жыл мен 1881 жыл аралығында Лондонның өзінде 300 мыңға жуық бала жапсырмалы мектептерде оқыды деп есептеледі. 18 ғасырдың соңында Томас Кранфилд Лондондағы кедей балаларға тегін білім берді. Кәсібі бойынша тігінші болғанымен, оның білім беру тарихында Хакнидегі Кингсленд жолындағы жексенбілік мектепте оқу және 1798 жылы Лондон көпірінің жанындағы Кент көшесінде тегін балалар күндізгі мектебін құру кірді. 1838 жылы қайтыс болған кезде ол 19 тегін мектеп құрды, олар күнделікті, түнгі және жексенбі күндері Лондонның төмен табысты аудандарында тұратын балалар мен сәбилерге мүмкіндіктер мен қызметтер ұсынды. Джон Паундс, Портсмут аяқкиімшісі, бұл қозғалысқа да маңызды үлес қосты. 12 жасында әкесі оны кеме жасаушының шәкірті ретінде жұмысқа орналастырды. Үш жылдан кейін ол құрғақ докқа құлап, жамбасын зақымдап, өмір бойы мүгедек болып қалды. Кеме жасаушы ретінде жұмыс істей алмағандықтан, ол аяқкиімші болды және 1803 жылы Портсмут қаласындағы Сент-Мэри көшесінде дүкен ашты. 1818 жылы "мүгедек аяқкиімші" деп танылған Паундс кедей балаларды ақысыз оқыта бастады. Ол оларды өз мектебіне белсенді түрде тартты, Портсмуттың көшелері мен кемежайларында уақыт өткізіп, байланыс жасады және тіпті оларды пісірілген картоппен мектепке келуге ынталандырды. Ол оларға оқу, жазу және есептеуді үйретті, оның мұғалім ретіндегі беделі өсті және көп ұзамай 40-тан астам оқушысы болды. Ол сондай-ақ тамақ пісіру, ағаш өңдеу және аяқкиім жасау бойынша сабақтар өткізді. 1839 жылы қайтыс болған Паундс оқушыларына күніне үш рет тамақтандырып, аяқкиім жасау және баспа сияқты пайдалы кәсіптерге үйретті. 1843 жылы қыздарға арналған мектеп, ал 1845 жылы аралас мектеп ашылды, содан кейін бұл қозғалыс Дандиге және Шотландияның басқа да аймақтарына тарады. 1841 жылдың 7 қарашасында жексенбі күні Лондонның Клеркенвелл қаласында Филд-Лейн жапсырмалы мектебі ашылды. Мектеп хатшысы С. Р. Стари мекемелерге қоғамдық қолдау көрсету үшін "Таймс" газетіне жіберген хабарламасында алғаш рет "жапсырмалы" терминін қолданды. Тарихшылар Англия мен Шотландия арасындағы осы қозғалыстың байланысын талқылады. Е. А. Г. Кларк "Лондон мен Шотландия мектептерінің атынан басқа ортақ ештеңесі жоқ" деп мәлімдеді. Соңғы кезде Лора Мейр әдебиет, философия және құштарлықпен жанып тұрған тұлғалар мектептер арасында бөліскенін көрсетті. Ол "мектептер физикалық қашықтықты ескермейтін қалалар мен елдер арасында маңызды байланыстар құрғанын" жазды. Эдинбургте алғашқы мысал Веннел жапсырмалы мектебі (сондай-ақ Жаңа Грейфриарс мектебі) болды, ол 1846 жылы жақын маңдағы Жаңа Грейфриарс шіркеуінің пасторы Уильям Робертсон құрды, ол Джордж Хериот мектебінің солтүстік-батыс бұрышында орналасқан. Алайда, қарапайым Робертсонды өзін-өзі жарнамалаған Томас Гатри басып өтті, ол 1847 жылдың сәуір айында Кастлхиллдің сыртындағы Моунд-Плейсте параллельді жапсырмалы мектеп құрды. Гатри Шотландиядағы қозғалыстың алдыңғы қатарына шықты, бірақ оның мақсаттары жалғыз емес еді. Оның 1847 жылдың наурыз айында қаладағы мектепке халықтың қолдауын алу үшін жарияланған "Жапсырмалы мектептерге шақыру" атты еңбегінде оның айқын дәлелдері келтірілді, олар өте ықпалды болды. Гатри алғаш рет 1841 жылы Эдинбургтегі Сент-Джон шіркеуінің приходтық пасторы болып қызмет еткенде жапсырмалы мектептермен танысты. Фифтегі Анструтерге барған кезінде ол Портсмуттың Джон Паундсының суретін көріп, аяқкиімшінің жұмысынан шабыттанды және қылықтанады.

Ragged schools were charitable organisations dedicated to the free education of destitute children in 19th century Britain. The schools were developed in working class districts and intended for society's most impoverished youngsters who, it was argued, were often excluded from Sunday School education because of their unkempt appearance and often challenging behaviour. After a few such schools were set up in the early 19th century by individual reformers, the London Ragged School Union was established in April 1844 to combine resources in the city, providing free education, food, clothing, lodging, and other home missionary services for poor children. Although the Union did not extend beyond London, its publications and pamphlets helped spread ragged school ideals across the country before they were phased out by the final decades of the 19th century. Working in the poorest districts, teachers (often local working people) initially utilised stables, lofts, and railway arches for their classes. The majority were voluntary teachers, although a small number were employed. There was an emphasis on reading, writing, arithmetic, and study of the Bible, and the curriculum expanded into industrial and commercial subjects in many schools. It is estimated that between 1844 and 1881, about 300,000 children went through just the ragged schools in London alone. In the late 18th century, Thomas Cranfield offered free education for poor children in London. Although a tailor by trade, his educational background had included studies at a Sunday school on Kingsland Road, Hackney and in 1798, he established a free children's day school on Kent Street near London Bridge. By his death in 1838, he had established 19 free schools offering opportunities and services daily, nightly, and Sundays for children and infants living in the lower income areas of London. John Pounds, a Portsmouth shoemaker, also provided significant inspiration for the movement. When he was 12, his father arranged for him to be apprenticed as a shipwright. Three years later, he fell into a dry dock and was crippled for life after damaging his thigh. Unable to continue as a shipwright, he became a shoemaker and, by 1803, had a shop on St Mary Street, Portsmouth. In 1818, Pounds, known as "the crippled cobbler", began teaching poor children without charging fees. He actively recruited them to his school, spending time on the streets and quays of Portsmouth, making contact, and even bribing them to attend with the offer of baked potatoes. He taught them reading, writing, and arithmetic, and his reputation as a teacher grew; he soon had more than 40 students attending his lessons. He also gave classes in cooking, carpentry, and shoemaking. Pounds, who died in 1839, Three meals a day were provided, and they were taught valuable trades such as shoemaking and printing. A school for girls followed in 1843, and a mixed school in 1845, and from there, the movement spread to Dundee and other parts of Scotland. On Sunday, 7 November 1841, the Field Lane ragged school began in Clerkenwell, London., and it was the secretary of the school, S. R. Starey, who first applied the term 'ragged' to the institutions in an advert he submitted to The Times seeking public support. Historians have debated how connected the movement was between England and Scotland. E. A. G. Clark argued that 'the London and Scottish schools had little in common except their name'. More recently, Laura Mair has demonstrated that literature, philosophy, and passionate individuals were shared between schools. She writes that 'schools forged significant links across cities and countries that disregarded physical distance'. In Edinburgh, the first example was the Vennel Ragged School (aka New Greyfriars School) created by Rev William Robertson, the minister of the nearby New Greyfriars Church, in 1846 on the ground on the north west corner of George Heriot's School. The unassuming Robertson was, however, eclipsed by the self promoting Rev Thomas Guthrie, who created a parallel Ragged School on Mound Place, off Castlehill in April 1847. Guthrie placed himself at the forefront of the movement in Scotland but was certainly not alone in his aims. His 'Plea for Ragged Schools', published in March 1847 to garner the public's support for a school in the city, laid out his indisputable arguments that proved highly influential. Guthrie was first introduced to ragged schools in 1841 while acting as the Parish Minister of St. John's Church in Edinburgh. On a visit to Anstruther in Fife, he saw a picture of John Pounds in Portsmouth and felt inspired and humbled by the cobbler's work.

Лондонның жапсарлас мектептер одағының пайда болуы

1840 жылы Лондон Сити Миссиясы өзінің жылдық есебінде 570 балаға арналған бес мектептің құрылуын сипаттау үшін «жасырап киінген» терминін қолданды. Бұл мектептер тек қана «жасырап киінген» балалар үшін ашылғанын, яғни тозығы жеткен киім киген, көбінесе аяқ киімі жоқ, басқа мектепке баратын киімдері жеткіліксіз балалар үшін ашылғанын айтады. 1844 жылы кедейлер үшін кем дегенде 20 тегін мектеп болды, олар қауымның қайырымдылықтары, жергілікті шіркеулермен жұмыс істейтін еріктілер және Лондон Сити Миссиясының ұйымдық қолдауы арқылы ұсталды. Осы уақыт аралығында ресурстарды бөлісу және ортақ мақсатты ілгерілету үшін ресми ұйым немесе қоғам құру пайдалы болары айтылды. 1844 жылы сәуір айында қаладағы кедей балалар үшін дұға ету үшін төрт адам жиналғанда Лондонның «Жыртық мектептер одағы» құрылды. Филд-Лейн мектебінің хатшысы Стари, Локк, Моутлон және Моррисонмен бірге болды, және олар қоғамдық әлеуметтік қажеттіліктерді шешу үшін басқару комитетін құрды. 1844 жылы 11 сәуірде Лондонның Грейс Инн жолындағы 17 Амптон көшесінде жергілікті қызығушылықты анықтау, зерттеу мүмкіндігін қарастыру және құрылымды белгілеу үшін қоғамдық жиналыс ұйымдастырылды. Осылайша Лондонның Жыртық мектептер одағы дүниеге келді. Бұл оқиға оған «Рождестволық ән» атты шығармасын жазуға шабыттандырды. Бастапқыда ол кедей балалардың жағдайы туралы памфлет жазуды жоспарласа да, драмалық әңгіме күшті әсер ететінін түсінді. Диккенс мектептерді қолдауын жалғастырды, әр түрлі жағдайларда қаржылай көмек көрсетті. Бірде ол «балалар жуынсын және бақылаушы болсын» деп, су құюға арналған ыдыспен бірге ақша да берді! (Филд Лейнге жазылған хаттан). Кейін ол мектеп туралы және оның тәжірибесі туралы «Үй шаруасының сөздері» журналында жазды. 1837 жылы ол өзінің классикалық романы «Оливер Твист» романында Фейгиннің үйі үшін «Филд Лэйн» деп аталатын көшені пайдаланды. Чарльз Сперджон және Метрополитен табернаклы да қолдау көрсетті. 1875 жылдың мамыр айында Сперджонның «Қылыш және құрал» журналында жазылған: «Ричмонд көшесіндегі жыртық және жексенбілік мектептеріне байланысты, 17-ші сәрсенбі күні Метрополитен табернаклының лекция залында өте қызықты және ынталы кездесу өтті. Шарадан кейін шамамен алты жүз адам отырды, Олни мырза төрағалық етті, ал қоғамдық жиналысқа доктор Барнардо, Дж. М. Мерфи және В. Алдерсон, Жыртық мектептер одағының өкілі Кертис және суперинтенданттар, мырзалар Берр және Норткрофт қатысты. Дэнн мырза бұл ізгі істің қалай өркендегенін және қалай алға жылжуын қысқаша баяндады. Достар жаңа мектептер салуға көмек туралы шын жүректен тілек білдірді және 128 фунт 17 шиллинг берді. 23 маусымға дейін тағы 100 фунт жинау жоспарлануда. Осылайша, бірнеше ай ішінде достары 350 фунттан астам жинады, бұл Сперджон мырзаның 150 фунт уәдесімен 500 фунтқа тең. Кем дегенде 300 фунт қажет».

In 1840, the London City Mission used the term "ragged" in its Annual Report to describe its establishment of five schools for 570 children. The report stated that the schools had been formed exclusively for children "raggedly clothed", meaning children in worn out clothes who rarely had shoes and did not own sufficient clothing suitable to attend any other school. By 1844, there were at least 20 free schools for the poor, maintained through the generosity of community philanthropists, the volunteers working with their local churches, and the organisational support of the London City Mission. During this time, it was suggested that it would be beneficial to establish an official organisation or society to share resources and promote their common cause. Then, in April 1844, the London Ragged School Union was founded during a meeting of four men to pray for the city's poor children. Starey, the secretary of Field Lane school, was present along with Locke, Moutlon, and Morrison, and they formed a steering committee to address the social welfare needs of the community. On 11 April 1844, at 17 Ampton Street off London's Grays Inn Road, they facilitated a public meeting to determine local interest, research feasibility, and establish structure. This was the birth of the London Ragged School Union. The experience inspired him to write A Christmas Carol. While he initially intended to write a pamphlet on the plight of poor children, he realised that a dramatic story would have more impact. Dickens continued to support the schools, donating funds on various occasions. He donated funds along with a water trough at one point, stating it was "so the boys may wash and for a supervisor"! (from a letter to Field Lane). He later wrote about the school and his experience in Household Words. In 1837, he used the street called Field Lane as a setting for Fagin's den in his classic novel Oliver Twist. Charles Spurgeon and the Metropolitan Tabernacle were also supporters. In May 1875's Sword and Trowel Spurgeon recorded:

A most interesting and enthusiastic meeting was held in the Lecture Hall of the Metropolitan Tabernacle on Wednesday, the 17th ult., in connection with Richmond Street Ragged and Sunday Schools. After tea, at which about six hundred persons sat down, Mr. Olney took the Chair, and the public meeting was addressed by Dr. Barnardo, J. M. Murphy, and W. Alderson, Mr. Curtis, of the Ragged School Union, and the superintendents, Messrs. Burr and Northcroft. Mr. J. T. Dunn gave a brief sketch of the rise and progress of this good work. The friends heartily responded to an earnest appeal for help to build new schools, and contributed £128 17s. ld. It is proposed to raise another £100 by 23rd of June. The friends have thus raised in a few months over £350, which, with Mr. Spurgeon's promise of £150, makes £500. At least £300 more is required.

Ұйымның өсуі

Мектептердің, мұғалімдердің және оқушылардың саны күрт өсті. 1851 жылға қарай педагогтардың саны шамамен 1600 адамға жетті. 1867 жылға қарай 226 жексенбілік мектеп, 204 күндізгі мектеп және 207 кешкі мектеп шамамен 26 000 оқушыға тегін білім беруде болды. Жапсарлы мектептер қозғалысы құрметке ие болды, тіпті сәнге айналды, көптеген бай қайырымдастардың назарын өзіне тартты. Анжела Бурдет Коутс сияқты бай адамдар Лондонның жапсарлы мектептер одағына үлкен сомада қаржы бөлді. Бұл 1870 жылғы бастауыш білім беру туралы заңның қабылдануына (33 & 34 Vict. c. 75) көмектесті. Eager (1953) түсіндіргендей, "Шафтесбери тек өзінің үлкен және өсіп келе жатқан ықпалын ғана емес, сонымен қатар бұл қозғалысқа конформист емес бастамаға, оның торилік шіркеушілігінің беделін сыйлады – бұл кең ойлы (Англикан) шіркеушілердің конформистердің жақсы ниетін мойындауы керек деп ойлаған кезде маңызды фактор болды, бірақ олармен ынтымақтастық (олармен) қабылданбады".

Қап-қара мектептердің мұрасы

Бұл қиын жағдайдағы мектептердің сәттілігі кедейлікпен күресіп жатқан адамдардың білімге деген қажеттілігін нақты көрсетті. Оған жауап ретінде Англия мен Уэльсте бастауыш мектептерді басқару үшін мектеп кеңестері құрылды. Дегенмен, білім беру әлі де ақысыз болған жоқ. 1870 жылдан бастап, еңбекші халық арасында бастауыш білім беруге мемлекеттік қаржы жұмсала бастады. Мектеп кеңестері – бұл 1870 жылғы «Бастауыш білім беру туралы» заң (33 және 34 Виктория тарауы, 75-бап) бойынша қалалар мен ауылдық округтерде құрылған мемлекеттік органдар еді. Бұл Джордж Диксон, Джозеф Чемберлен және Ұлттық білім беру лигасының ағылшын діни доктринасынан босатылған бастауыш білім беруді талап ету науқанынан кейін болды. Кеңес мүшелері тікелей сайланды, оларды қалалық кеңестер немесе ауылдық округтер тағайындамады. Мектеп кеңестері салынып, қаржыландырылғаннан кейін қиын жағдайдағы мектептерге деген қажеттілік азайды. Мектеп кеңестері 32 жыл бойы қызмет етті. Олар 1902 жылғы «Білім туралы» заңмен ресми түрде таратылды, олардың орнына жергілікті білім беру органдары құрылды.

Жасанды мектеп мұражайы

1990 жылы құрылған Ragged School мұражайы Лондонның Tower Hamlets ауданындағы Copperfield Road көшесіндегі канал жанындағы үш ғимаратты алып жатыр. Бұл ғимараттардың ішінде бұрын Лондондағы ең ірі жалқы мектеп орналасқан. Алдында бұл ғимараттарды доктор Томас Барнардо пайдаланған. Барнардо 1866 жылы Лондонға дәрігерлік білім алу және Қытайда миссионер болу мақсатымен келген. Бірақ Лондонға келген соң, ол ауру-сырқаудың кең таралғанын, кедейлік пен тығыздыққа толы, кедей балалардың білім алу мүмкіндігі жоқ қаламен бетпе-бет келді. Ол шығыс аймағын қампқан холера эпидемиясын күшіне қарамастан тоқтатуға тырысты, нәтижесінде 3000-нан астам лондондық қаза болып, көптеген адамдар мүсірленді. Ол медициналық білімін доғарып, жергілікті миссионерлік қызметке белсенді араласа бастады. 1867 жылы ол балаларға тегін бастауыш білім беретін алғашқы жалқы мектебін ашты. Он жылдан кейін Барнардоның Copperfield Road мектебі балаларға есігін ашты және келесі отыз бір жыл бойы ондаған мың бала білім алды. 1908 жылы мектеп жабылды, осы уақытқа дейін аймақтағы жергілікті отбасылардың қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін жеткілікті мемлекеттік мектептер ашылған болатын. Бастапқыда Regent's Canal арқылы тасымалданатын тауарлардың қоймасы болған ғимараттар, 1980-ші жылдардың басында бұзылу қаупіне тап болды. Оларды сақтап қалу және ерекше мұраларын қайтару үшін жергілікті тұрғындар бірікті. 1990 жылы Ragged School Museum Trust құрылып, мұражай ашылды. Мұражай жалқы мектептердің тарихын және Шығыс Лондоның кең ауқымды әлеуметтік тарихын баршаға түсінікті ету мақсатымен құрылды. Түпнұсқа ғимараттардың ішінде Виктория дәуіріндегі нақты сынып жабдықталды, онда жыл сайын 14000 бала 100 жылдан астам бұрын оқытылғандай мектеп сабағын басынан кешіреді.