Кіріспе
Канадалық педагог және методист пастор (1803–1882)
Адольф Эггертон Райерсон (24 наурыз 1803 – 19 ақпан 1882) – канадалық педагог, автор, редактор және методист пастор, ол Канаданың мемлекеттік мектеп жүйесін жобалауға зор үлес қосты. Керісінше, Райерсон христиандануға ынталы болды, миссионерлік жұмысты қолдады және Онтарио мектептерінен Библияны алып тастауға қарсылық көрсетті. Кредит өзенінің Миссиссаугаларына миссионер болып қызмет еткеннен кейін Райерсон «The Christian Guardian» газетінің тұңғыш редакторы және Виктория колледжінің алғашқы директоры болды. 1844 жылы ол генерал-губернатор сэр Чарльз Меткалфтың тағайынымен Жоғарғы Канаданың Бас білім беру басқармасының басшысы болып тағайындалды, онда ол мектеп кеңестерін құру, оқулықтарды біртектеу және білім беруді тегін ету сияқты реформаларды қолдады. Онтариодағы алғашқы білім беруге сіңірген мол еңбегі үшін оның есімімен мүсіндер орнатылып, Онтариодағы бірнеше мекемелер мен жерлерге ат қойылды. Райерсонның интернат мектептер жүйесіне қатысы туралы күрделі мәселе төмендегі бөлімде талқыланады.
Алғашқы жылдар
Райерсон 1803 жылдың 24 наурызында Жоғарғы Канаданың Шарлоттевилл қалашығында дүниеге келді. Оның әкесі – Жозеф Райерсон (1761–1854), Біріккен Империяның адал қолдаушысы, Нью-Джерси штатының Пасаик округынан шыққан Уэльс принцінің американдық еріктілерінің лейтенанты, ал анасы – Сара Мехтебл Райерсон (қызметтегі аты Стикни) болды. Ол Джордж, Сэмюэл, Уильям, Джон және Эдви атты бес бауырдың бірі еді. Сэмюэл ғана Эгертонның бауырларының арасында методист дініне қызметке енбеген.
Методистік миссионер
Ол 17 жасында методист епископальдық шіркеуге қосылды және англикандық әкесі үйден қуды. Үйден кеткен соң Райерсон Лондонның грамматикалық мектебінде есік күзетіші болып жұмыс істеді, бірақ әкесі оны қайта шақырды. Ол қайтып оралып, қысқа мерзімге шаруашылықпен айналысты, содан кейін тағы да кетіп, Гамильтон қаласына, Гор округінің грамматикалық мектебіне бару үшін аттанды. Гамильтонда ол латын және грек тілдерін оқуға сонша құмарланды ki, қызбаға шалдығып, жартылай өлімге жетті. Осының нәтижесінде ол методист миссионері немесе аудандық саяхатшы болуға мүмкіндік алды. Оның алғашқы қызметі Йонг көшесінің маңындағы Йорк аймағы болды. Аймақты жаяу немесе атпен аралауға төрт апта кетті, себебі жолдардың жағдайы өте нашар болды. Бірақ бұл тәжірибе Райерсонға алғашқы қоныс аударғандардың өмірін өз көзімен көруге мүмкіндік берді. 1826 жылы Райерсон Миссиссауга халқының Кредит өзеніне миссионер болып тағайындалды, әлі де методист миссионері ретінде сынақтан өтуде болғанда. Ол күнделігінде келгендегі сезімдерін жазды: "16 қыркүйек, 1826 жыл — Мен енді үндістер арасындағы қызметіме келдім. Олардың арасында болуға сөзбен жеткізе алмайтын қуаныш сезінемін. Енді мен жаңа тіл үйреніп, жаңа халыққа білім беруім керек". Бір жиынға шақырылғанда, Райерсон оларға қайғы-қасіреттерінің себебін түсіндірді: "Мен жиналған үндістерге олардың кедейлігінің, қайғы-қасіреті мен азап-тозағының себебін, олар оларды жаратқан Құдайды ренжіткендіктен туындағанын түсіндірдім, бірақ Ол оларды соншалықты жақсы көреді ki, оларды құтқару үшін Ұлын жіберді және оларға жаңа жүрек сыйлады, олар жамандықтан бас тартып, адал және еңбекқор болсын; талас-тартыс қылып, бір-бірін жамандамасқа, керісінше, бір-бірін жақсы көруі керек". Райерсон оларға мектеп ретінде де пайдаланылатын шіркеу салуға көмектесті. Ол шаруашылықта тәжірибелі болғандықтан, оларға егін шаруашылығы, егін алмастыру, қоршау салу және т.б. туралы білім берді. Олар ауыл шаруашылығын үйреніп, қоныстанғандары жөн, өйткені аң аулау және балық аулау жерлері ақтардың келуінен азайған еді. 16 желтоқсанда ол былай деп хабарлады: "Мен осы аптада үндістерге олардың құс балық аулауына эксклюзивті құқық алуға тырыстым, бұл заң шығарушы органнан бекітіледі деп үміттенемін". Сол аптада өткен кездесуде оджибвай басшысы оған былай деді: "Бауыр, біз бауыр болғандықтан, саған есім береміз. Менің қайтыс болған бауырымның аты Чейхок еді, сенің атың да Чейхок болсын". Райерсон "оған өз тілінде алғыс айтты және олардың қатарына енді". Заң шығарушы орган Миссиссауганың жер мен балық аулау жерлеріне деген талаптарын қабылдаудан бас тартты. 2015 жылдың мамыр айындағы Канаданың Ақиқат және татуласу комиссиясының есебінде "оның тілдерін үйреніп, қоныстың халқымен бірге далада жұмыс істегені және болашақ басшы Кахкевакуонабидің (Киелі қауырсын), ағылшын тілінде Питер Джонс деп белгілі болған, өмір бойы досы болғаны" айтылды. 1826 жылы Жоғарғы Канададағы Йорк архидиаконы Джон Страханның уағыздары жарияланды, онда Англия шіркеуі заң бойынша Жоғарғы Канаданың ресми шіркеуі екені айтылды. Методистер американдықтар деп есептелді және осылайша адал емес деп айыпталды. Англия шіркеуінің Ұлыбританиямен байланысын сақтау үшін патшадан қаржы сұралды. Райерсон лоялисттің ұлы болғандықтан, бұл оған абсурдті көрінді. Райерсон газетті провинциядағы методистердің құқықтарын қорғау үшін пайдаланды, кейіннен қарапайым методистерді британдық веслеяндармен бірігудің (1833 жылы жүзеге асырылған) олардың мүддесіне жақсы болатынына көндіруге көмектесті. Райерсон сол кездегі реформашы баспасөз тарапынан реформа ісінен бас тартқаны үшін сыналып, кем дегенде олар үшін торишіл болды деп есептелді. Райерсон 1835 жылы редакторлық қызметтен кетіп, 1838 жылдан 1840 жылға дейін ағасы Джонның өтінішімен қайтадан бас редактор болып тағайындалды. 1840 жылы Райерсон өзінің кандидатурасын соңғы рет сайлауға ұсынды, бірақ 50:1 дауысымен жеңіліске ұшырады.
1846 жылғы жалпы мектеп туралы заң
Райерсонның Батыс әлеміндегі білім беру жүйелерін зерттеуі Канададағы білім беруде революция жасаған үш мектеп заңына әкелді. Оның маңызды жаңалықтарына әр мектепте кітапхана ашу, мұғалімдерге арналған білім беру журналы мен кәсіби даму жиындары, канадалық авторлардың еңбектерін басып шығаратын орталық оқулық баспасы және университеттерге жер беру қарастырылды. 1846 жылғы Жалпы мектеп заңы – бірінші жалпы мектеп кеңесін құрған заң. Ол жеті мүшеден тұратын, әрқайсысының өз міндеттері болды. Райерсон міндетті білім берудің негізін қалады, бүгінгідей қалыптасқан осы жүйенің алғашқы дамуына ықпал етті. Оқу бағдарламаларын жасап, оқыту мен оқу материалдарын қамтамасыз етіп, мектептерге жеткізді, нәтижесінде сапалы білім беруге қол жеткізілді. Райерсон ақ және абориген балаларын бірдей мектептерде оқытуға қарсы болды, себебі олардың мәдениеттері мен тәрбиесі әртүрлі болған.
Канаданың батыс мектептерінің инспекторы
Райерсон бұрынғы білім беру заңнамасының, әсіресе 1843 жылғы Жалпы мектеп заңының, мектептердің суперинтендантының өкілеттігі шектеулі болғандықтан тиімсіз болғанын байқады. Суперинтенданттың лауазымын Нью-Йорк штатындағы ұқсас лауазыммен, атап айтқанда "Мемлекеттік суперинтендантпен" салыстыра отырып, ол 1843 жылғы заң суперинтендантқа ережелер мен міндеттемелерді жасауға рұқсат бергенін, бірақ оларды орындауға ешкім міндетті емес екенін атап өтті. Ол заң жобасына Жоғарғы Канаданың суперинтендантының бірнеше міндетін қосты: заң шығарушылық қаражатты жиырма округтік кеңеске бөлу (сол кезде бар болған), сыныптар мен мектеп кітапханаларында қолдануға жарамсыз материалдарды қолданудан аулақ тұру (бірыңғай оқулықтар қалыпты жағдай емес еді), нормативтік мектептерге бағыт беру, мектеп ғимараттары мен кітапханалары үшін ұсынылған жоспарларды дайындау, ақпарат тарату және жылдық есеп беру. Бұл суперинтенданттың рөлін едәуір кеңейтті және осы лауазымға маңызды жауапкершілік жүктеді. Бұдан әрі, ол бірінші Жалпы білім беру кеңесін құрды (1823 жылы құрылған кеңес вице-губернатордың бұйрығымен, заң бойынша емес құрылған). Кеңес суперинтенданттан және генерал-губернатор ұсынған тағы алты мүшеден тұрды.
Тегін мектептер
Канаданың барлық балаларына білім беру мақсатымен Райерсон 1846 жылы тегін мектептер идеясын ілгерілетуді бастады. Нью-Йорк және Массачусетс штаттарындағы білім беру жүйелерін зерттегеннен кейін, онда білім беруге қаржылық қолдау басты шарт еді, оның осы мәселедегі нанымы күшейді. Райерсон Торонто қаласындағы 4450 баланың жартысынан да азы тұрақты түрде мектепке баратынын көрсетті.
1850 жылғы жалпы мектеп туралы заң
Жалпы мектеп туралы заң 1847 жылғы заңнаманы жаңартты, ол Канада Батысында мектеп кеңестерін құрды. Ол муниципалитеттерден жергілікті мектеп кеңесінің белгілеген қаржыландыру қажеттіліктерін орындауды талап етті және мектептерді провинциялық және муниципалдық қаражат есебінен ғана төлеуге мүмкіндік берді, бұл жекелеген кеңестерге мектеп төлемақысын жоюға мүмкіндік берді, бірақ бұл міндетті емес еді. Заң сонымен қатар провинциялық қаржыландырылатын католик мектептеріне және нәсілдік бөлінген мектептерге әкеп соқтыратын жеке мектептер құруға рұқсат берді. Бұл заң Райерсон мектеп директоры қызмет еткен кезде қабылданса да, ол кейде мектептердегі сегрегацияға қарсы болды. Райерсон Жоғарғы Канадалықтардың нәсілшілдік тенденцияларын заңға енгізу "біздің заң шығарушы органына ұят келтіретінін" айтты және қара түсті студенттерді қабылдауға мәжбүрлеу үшін бөлінген мектептер құрған мектеп кеңестерін күшпен әрекет етуге тырысты, олардың отбасыларын сотқа шақырып, талап арыз беруге көндірді.
1871 жылғы мектеп туралы заң
Мектеп заңы бастауыш білім беруді 12 жасқа дейін міндетті және тегін етті. Заң сонымен қатар орта білім берудің екі деңгейін құрды: төменгі деңгейдегі гимназиялар және жоғары деңгейдегі колледждер. "Күнделікті орташа есеппен алпыс бала латын және грек тілдерін кемінде төрт ұстаздың жетекшілігімен оқитын" колледждерге қосымша қаржы қарастырылды.
Райерсон және интернат мектептері
1847 жылы британдық Үндістер ісі жөніндегі көмекші бас инспектор Джордж Вардон Райерсоннан «Жергілікті үнді тайпаларының игілігі үшін өнеркәсіптік мектептерді құру және басқарудың ең жақсы жолы» туралы пікір сұрады. Бұл 1844 жылғы Багот есебінен және 1846 жылғы «Нароуз конференциясынан» кейін болды. Конференция методистер мен оджибвелердің өтініштерінен кейін жергілікті қауымдастықтарды қолмен еңбек ететін күндізгі мектептердің құрылуы туралы хабардар ету мақсатымен өткізілді. Мектептерді басқаруға методистерге жауапкершілік жүктелді. Райерсон «қолмен еңбек ететін мектептер» терминін қабылдамады, ал оның ұсыныстарына тек «қолмен еңбек» үшін ғана қажет емес академиялық оқулар да кірді. Райерсон жергілікті жастарды канадалық және христиандық қоғамға ассимиляциялайтын жүйені болжады. Ол: «Біздің үнді өнеркәсіптік мектептерінің түлектері Канададағы ең ірі шаруашылықтардың кейбіріне жетекші болып келсе, одан да қуанышты болар едік, сондай-ақ олар өздері үшін еңбекқор және өнімді шаруалар болып табынса, одан да ләззат аламыз», – деді. Ұсынылған пәндер: оқу, ағылшын тілінің негіздері, арифметика, элементарлы геометрия, география, тарих, табиғат тарихы, ауыл шаруашылығы химиясы, жазу, сурет салу, вокалдық музыка, есепке алу (әсіресе шаруалардың есептері), дін және мораль. Мектептер интернат түрінде болуы керек еді, күніне 8-12 сағат еңбек ету және 2 сағат оқу қарастырылған. Өнеркәсіптік мектептерде 4-12 жас аралығындағы балалар оқытылуы керек, олар ағылшын тілінде оқытылуы керек, христиан діні бойынша білім беруі керек және мемлекеттік бақылаусыз христиан шіркеулерімен басқарылуы керек. (1937, 1947), және үш өмірбаян (Бурваш, 1905; Томас, 1969; және Дамания, 1975). Ол Онтарионың мемлекеттік білім беру жүйесінде тікелей рөл атқарды, бұл тақырыптағы бірнеше ғылыми еңбектерде сипатталған (Путман, 1912; Кертис, 1989 және 1992; Пирс, 2020). Райерсонға қатысты айыптаулар мен Райерсон университетінің және оның атымен аталған басқа да орындардың атауын өзгерту туралы әртүрлі пікірлер бар (Смит, 2017 және 2021; Стагг және Дютил, 2021; Стагг, 2022; Макдональд, 2021 және 2023). Оған қарсылар Райерсонның резерватта уақыт өткізгенін, жергілікті халықтардың қиын жағдайына көңіл бөлгенін және интернат мектептері жүйесі құрылмас бұрын қайтыс болғанын атап көрсетеді. «Эгертон Райерсонның достары» тобы 2021 жылдың қараша айында оның беделін қорғау және мұражайлық орындарды қайта атауға қарсылық көрсету үшін құрылды. Қазіргі таңда оның атын қайта жаңартуға жұмыс істеп жатыр. 2021 жылдың 8 маусымында Онтарионың Оуэн Саунд қаласы Райерсон паркіне орнатылған есім тақтасын алып тастады. Эгертон Райерсонның есімімен аталған парк Оуэн Саундтың 1000 тұрғынының өтініші бойынша қайта аталмақ. Қала әкімдігі тақтаны бүлдірмей, зақымдануына жол бермес үшін алдын ала алып тастады. 1990 жылы Оуэн Саундтағы Райерсон атындағы мектеп жабылды. 1950 жылы Торонтодағы тау-кен компаниясының бас директоры Кит Балфур мүсінді Куинс-паркке көшіруді ұсынды. Бұл ұсынысқа Райерсон технология институтының студенттері қарсылық көрсетті. Жаңа студенттер мүсінді тіс щеткасымен жыл сайын тазалап, оны қабылдау рәсімі ретінде орындады. 2020 жылдың 18 шілдесінде үш адам Джон А. Макдональд және Король Эдуард VII мүсіндеріне қызыл бояу шашыратып тастағаны үшін ұсталды. Black Lives Matter Toronto ұйымы «Торнто қаласы мен Онтарио провинциясы қара нәсілділерге қарсы полиция зорлық-зомбылығына қарсы шаралар қабылдамағаннан кейін бұл әрекет жасалды» деп мәлімдеді. Үш адамның әрқайсысына 5000 долларға дейінгі зиян келтіру және қарапайым қылмыс жасауға сөз байласу бойынша айып тағылды; айыптар келесі жылы алынып тасталды. 2021 жылдың 1 маусымында Камлупс үндістандық тұрғын мектебінде топырақ бұзылыстары анықталғаннан кейін, бұқаралық ақпарат құралдарында 215 белгісіз қабірдің орны деп кеңінен жарияланды, мүсін тағы да қиратылды, бұл жолы қызыл бояумен. 6 маусымда мүсін құлатылып, басы кесіліп, Торонто портына лақтырылды; Райерсон университеті мүсінді қалпына келтірмейтінін және орнын толтырмайтынын мәлімдеді. Кейін мүсіннің басы Онтарионың Каледония қаласына жақын Гранд өзенінің алты ұлтының аумағында шынаға қойылды. Мүсінге қатысты оқиғалардан кейін 2021 жылдың 8 маусымында Онтарионың Оуэн Саунд қаласы Райерсон паркіне орнатылған есім тақтасын алып тастады. Эгертон Райерсонның есімімен аталған парк Оуэн Саундтың 1000 тұрғынының өтініші бойынша қайта аталмақ. Қала әкімдігі тақтаны бүлдірмей, зақымдануына жол бермес үшін алдын ала алып тастады. Мүсіннің орнынан кейін тазартылды.
There are opposing views on the accusations against Ryerson and the decision to rename Ryerson University, and other places named after him (Smith, 2017 and 2021; Stagg and Dutil, 2021; Stagg, 2022; McDonald, 2021 and 2023). Those opposed point out that Ryerson had spent time on a reserve, was sympathetic to the plight of the indigenous peoples, and died before the residential school system was developed. The "Friends of Egerton Ryerson" group was formed in November 2021 to defend his reputation and oppose renaming of legacy sites. It now works for the restoration of his reputation. On 8 June 2021, the town of Owen Sound, Ontario removed the name plaque of Ryerson Park. The park, named for Egerton Ryerson, will be renamed at the request of 1,000 residents of Owen Sound. The town pre emptively removed the plaque to prevent its defacement and damage. A school named for Ryerson in Owen Sound was closed in 1990. In 1950, it was proposed to move the statue to Queen's Park by Keith Balfour, a Toronto mining company executive. The proposed move was opposed by the students of Ryerson Institute of Technology. The statue was cleaned annually by new students with toothbrushes as an initiation exercise. On 18 July 2020, three people were arrested for splattering pink paint on the statue – in addition to two others of John A. Macdonald and King Edward VII at the Ontario Legislature – as part of a demand to tear down the monuments. Black Lives Matter Toronto claimed responsibility for the actions stating that "The action comes after the City of Toronto and the Province of Ontario have failed to take action against police violence against Black people." Three people were each charged with three counts of mischief under $5,000 and conspiracy to commit a summary offence; the charges were dropped the following year. On 1 June 2021, following the discovery of soil disturbances at the Kamloops Indian Residential School, widely reported by the media as sites of 215 unmarked graves, the statue was vandalized again, this time with red paint. On 6 June, the statue was toppled, decapitated and thrown into Toronto Harbour; Ryerson University stated that the statue will not be restored or replaced. The head of the statue was subsequently placed on a pike at the Six Nations of the Grand River near Caledonia, Ontario. After the events around the statue, on 8 June 2021, the town of Owen Sound, Ontario removed the name plaque of Ryerson Park. The park, named for Egerton Ryerson, will be renamed at the request of 1,000 residents of Owen Sound. The town pre emptively removed the plaque to prevent its defacement and damage. The statue's location has since been cleared and cleaned.
Жеке өмір
Райерсон екі рет үйленген және бірнеше баласы болды. 1828 жылы ол Ханна Айкманға үйленді. 1833 жылы Райерсон Мэри Армстронгқа Йорк (Торонто) қаласында үйленді. Оның құрметіне мектептер жабылып, тулар жартылай төмен түсірілді. Оның Метрополитен Веслиан методистік шіркеуіндегі жерлеу рәсіміне Онтарионың вице-губернаторы Джон Беверли Робинсон, Онтарио заң шығарушы жиналысының мүшелері, методистік шіркеудің және Виктория колледжінің өкілдері қатысты. Райерсон қазіргі Дандас көшесінің солтүстігінде, Виктория көшесінің 171 нөміріндегі Нормальдық мектептің жанында тұрды. Ол қайтыс болғаннан кейін ғимаратты ұлының отбасы пайдаланды, кейін сатылды. 1923 жылы ғимаратқа алдыңғы Дундас көшесін қосу және коммерциялық мақсатта пайдалану үшін кеңейтілді. Алғашқы тұрғын үйдің қандай да бір бөлігі сақталған-сақталмағаны белгісіз.
Негізгі дереккөздер
Sissons, C. B., ред. "Менің қымбат Софим: Эгертон Райерсонның қызына жазған хаттары". Торонто: Райерсон баспасы, 1955 ж. Райерсон, Эгертон; Канада. Үнді істері жөніндегі министрлігі. Доктор Райерсонның 1847 жылғы есебі қоса берілген, үнді мектептерінің статистикасы. Оттава: Мемлекеттік баспа бюросы, 1898 ж.