Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Роберт Райкс ("Кіші") (14 қыркүйек 1736 – 5 сәуір 1811) – ағылшын филантропы және англикан шіркеуінің миряны. Ол Глостердегі Крипт мектебінде білім алған. Жексенбі мектептерін насихаттаумен белгілі болды.
English philanthropist and Anglican layman
Robert Raikes ("the Younger") (14 September 1736 – 5 April 1811) was an English philanthropist and Anglican layman. He was educated at The Crypt School Gloucester. He was noted for his promotion of Sunday schools.
Отбасы
Рейкс 1736 жылы Глостердегі Ледибелгейт үйінде Мэри Дрю мен газет баспашысы Роберт Рейкстің үлкен баласы ретінде дүниеге келді. Ол 24 қыркүйекте 1736 жылы Глостердегі Сент-Мари де Крипт шіркеуінде крещение рәсімінен өтті. 1767 жылы 23 желтоқсанда ол Энн Триггеге үйленді, олардың үш ұлы мен жеті қызы болды: олардың үлкен ұлы, пастор Роберт Нейпир Райкс – Үндістан армиясының генералы Роберт Нейпир Райкстің әкесі, ал тағы бір ұлы Уильям Хенли Райкс – Колдстрим гвардиясының полковнигі және Наполеон соғыстарында британдықтар үшін күресті. Рейкстің шөбересі Каролина Элис Робертс (1848–1920) – композитор сэр Эдвард Элгарға үйленген көркем әдебиет авторы.
Raikes was born at Ladybellegate House, Gloucester, in 1736, the eldest child of Mary Drew and Robert Raikes, a newspaper publisher. He was baptised on 24 September 1736 at St Mary de Crypt Church in Gloucester. On 23 December 1767 he married Anne Trigge, with whom he had three sons and seven daughters: their oldest son, the Rev. Robert Napier Raikes, was the father of General Robert Napier Raikes of the Indian Army, while another son, William Henley Raikes, was a colonel in the Coldstream Guards and fought for the British in the Napoleonic Wars. Raikes's great granddaughter Caroline Alice Roberts (1848–1920) was a fiction writer who married the composer Sir Edward Elgar.
Жексенбілік мектептер
Роберт жексенбілік мектеп қозғалысының ізашары болды, бірақ бірінші жексенбілік мектепті ол ашқан жоқ. Одан бұрын Ханна Боллдың Хай-Уайкомбта немесе 1751 жылы Нотингемдегі Сент-Мэри шіркеуінде құрылған сияқты мектептер болған, бұл алғашқы құжатталған жағдай. 1757 жылы ол әкесінен мұра еткен баспа бизнесінің иесі болды, Gloucester Journal газетін басқарды. 1758 жылы ол бизнесті Роберт Райкс үйіне көшірді. Қозғалыс кедей аудандардағы балаларға арналған мектептен бастау алды. Райкс түрме реформасына, әсіресе Глостер түрмесіндегі жағдайларға қызығушылық танытты және қылмысқа қарсы күресте алдын алу шараларының тиімділігіне көз жеткізді. Ол білім беруді ең тиімді шара деп санады. Балалардың көпшілігі қалған күндері фабрикаларда жұмыс істейтіндіктен, ең қолайлы уақыт жексенбі күні болды. Ұстаздардың ең қолайлысы – діншіл адамдар еді. Оқулық – Киелі кітап, ал бастапқы оқу бағдарламасы оқуды үйренуден басталып, кейін катехизиспен жалғасты. Райкс газетті мектептерді жариялау үшін пайдаланды және алғашқы жылдары шығындардың көп бөлігін өзі көтерді. Қозғалыс 1780 жылдың шілдесінде миссис Мередиттің үйінде басталды. Мектепке тек ұлдар қабылданып, үлкендердің сабақтарын тыңдап, кішілеріне көмектесті. Кейін қыздар да қатыса бастады. Екі жылдың ішінде Глостерде және оның айналасында бірнеше мектеп ашылды. 1783 жылдың 3 қарашасында ол газетінде жексенбілік мектептер туралы есеп жариялады, ал кейін бұл жұмыс туралы ақпарат "Джентльменс" журналы арқылы, ал 1784 жылы "Арминиян" журналына жазылған хат арқылы тарады. Райкс жазғандай, мектептердегі бастапқы кесте: «Балалар таңғы сағат оннан кейін келіп, он екіге дейін қалады; содан кейін үйге барып, сағат бірде қайта оралады; сабақ оқығаннан кейін оларды шіркеуге алып кетеді. Шіркеуден кейін, бес сағатқа дейін катехизисті жаттап, содан кейін шу жасамай үйлеріне қайтуға ескертіліп, босатылады». Қозғалыстың алғашқы жылдарында пікір қақтығыстары болды. Мектептерді «Райкстің жыртық мектебі» деп қысым көрсетіп айтты. Сыншылар үйдегі діни білімді әлсіретеді, демалыс күнін қорлайды және христиандардың демалыс күні жұмыс істемеуі керек деген пікірлерді айтты. Кейбір жетекші дін қызметкерлері, оның ішінде епископ Сэмюэл Хорсли, оларға қарсы болды, себебі олар саяси үгіт-насихат мақсатына бағынышты болуы мүмкін екенін ойлады. 1790 жылдардағы «Саббатшылық даулар» көптеген жексенбілік мектептерді жазуды үйретуді тоқтатуға мәжбүр етті. Осының бәріне қарамастан, Адам Смит қозғалысты жоғары бағалады: «Апостолдар заманынан бері әдептілікті осылай жеңіл және қарапайым түрде өзгертуге ешқандай жоспар ұсынылмаған». Осы пікір таласына қарамастан, жексенбілік мектептер өте қарқынды өсті. 1788 жылы жергілікті жексенбілік мектептерде 300 мың бала оқыды. 1831 жылы Ұлыбританиядағы жексенбілік мектептерде апта сайын 1,250,000 бала оқытылды, бұл халықтың шамамен 25 пайызын құрады. 1910 жылы Ұлыбританиядағы жексенбілік мектептерде 5,500,000-нан астам бала оқыды. Бұл мектептер жалпы білім беруге мемлекеттік қаржыландырудың алғашқы кезеңінен бұрын ашылғандықтан, олар қазіргі ағылшын мектеп жүйесінің алға басушысы ретінде қарастырылады.
Robert was a pioneer of the Sunday school movement, although he did not start the first Sunday School. Some already existed such as that founded by Hannah Ball in High Wycombe, or the one founded in 1751 in St. Mary's Church, Nottingham which is the first documented known case. He inherited a publishing business from his father, becoming proprietor of the Gloucester Journal in 1757. He then moved the business into Robert Raikes' House in 1758. The movement started with a school for boys in the slums. Raikes had become interested in prison reform, specifically with the conditions in Gloucester gaol and saw that vice would be better prevented than cured. He saw schooling as the best intervention. The best available time was Sunday as the boys were often working in the factories the other six days. The best available teachers were lay people. The textbook was the Bible, and the originally intended curriculum started with learning to read and then progressed to the catechism. Raikes used the paper to publicise the schools and bore most of the cost in the early years. The movement began in July 1780 in the home of a Mrs Meredith. Only boys attended, and she heard the lessons of the older boys who coached the younger. Later, girls also attended. Within two years, several schools opened in and around Gloucester. He published an account on 3 November 1783 of Sunday schools in his paper, and later word of the work spread through the Gentleman's Magazine, and in 1784, a letter to the Arminian Magazine. The original schedule for the schools, as written by Raikes was "The children were to come after ten in the morning, and stay till twelve; they were then to go home and return at one; and after reading a lesson, they were to be conducted to Church. After Church, they were to be employed in repeating the catechism till after five, and then dismissed, with an injunction to go home without making a noise." There were disputes about the movement in the early years. The schools were derisively called "Raikes' Ragged School". Criticisms raised included that it would weaken home based religious education, that it might be a desecration of the Sabbath, and that Christians should not be employed on the Sabbath. Some leading ecclesiastics—among them Bishop Samuel Horsley—opposed them on the grounds that they might become subservient to purposes of political propagandism. "Sabbatarian disputes" in the 1790s led many Sunday schools to cease their teaching of writing. Notwithstanding all this, Adam Smith gave the movement his strongest commendation: "No plan has promised to effect a change of manners with equal ease and simplicity since the days of the Apostles." Despite the controversy, the Sunday Schools grew at a phenomenal rate. By 1788 there were 300,000 children attached to local Sunday Schools. By 1831, Sunday schools in Great Britain were teaching weekly 1,250,000 children, approximately 25 percent of the population. By 1910 there were over 5,500,000 in Sunday Schools throughout the UK. As these schools preceded the first state funding of schools for the general public, they are seen as the forerunners of the current English school system.