Ресей грек-католик шіркеуі: тарихы мен қазіргі жағдайы

Кіріспе

Католик шіркеуімен толық қарым-қатынастағы Шығыс католик шіркеуі

Ресей грек католик шіркеуі немесе Ресей византиялық католик шіркеуі – бүкіл әлемдік католик шіркеуінің sui iuris Византиялық обрядты Шығыс католик шіркеуі. Тарихи тұрғыдан алғанда, ол мемлекеттік биліктен шіркеуді босату және Ресей православие шіркеуін католик шіркеуімен қайта біріктіруге бағытталған қозғалысты көрсетеді. Шығыс шіркеулерінің канондарының кодексінде белгіленген Рим Папасының билігіне толық бағынады. Ресей католиктері тарихи түрде Ресей католик апостолдық экзархаты және Қытайдың Харбин қаласындағы Ресей католик апостолдық экзархатында өздерінің епископтық иерархиясына ие болды. Алайда, бұл лауазымдар қазіргі уақытта бос. Олардың аз ғана приходтарына басқа Шығыс католик шіркеулерінде диплом алған дін қызметкерлері, бұрынғы православие дін қызметкерлері және екі обрядты білетін Латын шіркеуінің католик дін қызметкерлері қызмет етеді. Қазіргі уақытта Ресей грек-католик шіркеуін епископ Жозеф Верт басқарады. 2019 жылы The Catholic Herald журналында жарияланған мақаласында Джон Андерсон: «Шығыс католик шіркеулері арасындағы жаңа шекара – шамамен 3000 мүшесі бар Ресей грек-католик шіркеуі. 1917 жылы экзархат құрылғанмен, кеңестік репрессиялар салдарынан Шығыс католиктері жасырын өмір сүрді. Олардың көрнекті өкілі – Ана Екатерина Абрикосова, Сталиннің саяси қуғынына ұшырап, 1936 жылы қайтыс болғанға дейін 10 жылдан астам жалғыз камерада отырды. Ресейдегі Шығыс католиктерінің жағдайы – Латын шіркеуіндегі поляктар мен литвалықтарға қарағанда – әлі де тұрақсыз, ұйымдастырылу деңгейі төмен. Олардың болуы Рим мен Ресей православиесі арасындағы қарым-қатынастағы шиеленісті мәселе болып қала береді, себебі Ресей православиесі Ресейдегі католик қызметіне күдіспен қарайды».

Өмірбаян

Әкесі айтқандай, Кристофер Лоуренс Цуггер, 988 жылы Киев Русының Киевтің Ұлы князі Ұлы Владимирдің бұйрығымен Мәсіхші әлемге кіргені, сол кезде әлі біртұтас болған дінге қадам басқандығын көрсетеді. 1054 жылғы Ұлы жарылыстан кейінгі ғасырларда ғана Рим Папасына қарсы және католиктік сенімдер Рустағы шіркеудің Константинопольдің Экуменикалық Патриархатымен одағын нығайту нәтижесінде өркендеді. Алайда, 1441 жылы Мәскеудің Ұлы князі Василий II Киев митрополиті Исидорды Флоренция кеңесінің қайта қосылу туралы қаулыларын іске асыруға тырысқаны үшін түрмеге қамап, оның орнына Митрополит Ионаны тағайындап, цезаропапизмді қабылдады. Содан ғана Русь шіркеуі толыққанды жарылысқа ұшырап, католиктік емес дінге айналды. 1588 жылы Мәскеу митрополиясының Экуменикалық патриарх тарапынан патриархат деңгейіне көтерілуі жарылысты одан әрі тереңдетті. Осы кезде екі шіркеу де бір-бірін дінсіз деп айыптады. Шығыс православие шіркеулерінің арасында Макс Вебер кейінірек «цезаропапизм» деп атаған құбылыс Ресей патшалығында ең жоғары деңгейге жетті, бұл 1547 жылы Иван IV Қорқынышты патша атағын қабылдап, Ресей православие шіркеуінің мемлекеттік бақылаудан тәуелсіздігін жойған кезде басталды. 1959 жылы Санкт-Прокопий одағында сөйлеген сөзінде, әке Джон Дворник былай деді: «Барлық православиелік шіркеулердің мемлекетке, әсіресе орыс шіркеуінің қатысы ерте христиандық саяси философиядан бастау алатын өте көне дәстүрмен анықталады. Христиан императоры христиандық қауымдастықта Құдайдың өкілі ретінде қарастырылды, оның міндеті тек материалдық емес, сонымен қатар оның христиандық азаматтарының рухани әл-ауқатын қорғау болды. Сондықтан ол шіркеу ісіне араласуды өз міндеті деп санады». Алайда, Ресей православие шіркеуінің мемлекеттік бақылауы әрқашан сынсыз немесе қарсылықсыз қабылданды деуге болмайды. Патшаның абсолютті билігіне қарсылық танытып, Соловецкий монастырының бұрынғы старцы және игумені, сондай-ақ Мәскеу митрополиті епископ Филипп Иван Қорқынышты патшаның қатысуымен, нағыз және ойдан шығарылған сатқындарға қарсы мемлекеттік террорді айыптайтын уағыздар оқыды. Митрополит Филипп сонымен қатар діни қызмет кезінде патшадан дәстүрлі бата алудан бас тартты. Жауап ретінде патша шіркеу кеңесін шақырды, оның епископтары митрополит Филиппті моральдық құқық бұзушылықтар туралы жалған айыппен қызметтен шеттетуге мойынсұнып, оны монастырға қамады. Бұрынғы митрополит 1570 жылы Новгородтағы қырғынға қатысты патшаның жоспарына бата беруден бас тартқан кезде, Иван патша Малюта Скуратовты бұрынғы епископты камерасында тұтқындауға жіберді. Митрополит Филипп 1636 жылы қасиетті деп жарияланды және ол әлі күнге дейін православие шіркеуінде «православтықтың тірегі, шындық үшін күрескен, отары үшін өмірін құрбан еткен бағушы» ретінде еске алынады. Ресейдің грек-католик шіркеуінде XX ғасырдағы Ресей экзархы, Б. Леонид Федоровтың Мәскеу митрополиті қасиетті Филиппке деген терең құрметі болғаны белгілі. Келесі ғасырларда Шығыс католик шіркеулерінің мүшелерінің саны Хмельницкий көтерілісі, Ұлы Солтүстік соғысы және Польшаның бөлінуі нәтижесінде Романовтар әулетінің билігіне түскенде, олар да осындай түрде күшейген және қатыгез діни қуғын-сүргінді бастан кешті. Мысалы, Ұлы Петр патшаның католиктікке қарсылығы мен Ресей шіркеуін бақылауы 1700 жылы 30 наурызда Соловецкий монастырында грек-католик Диакон Петр Артемиевтің шейіт болуына себеп болды. 1705 жылы 11 шілдеде Полоцк қаласындағы базилиан монастырының шіркеуінде Шығыс католик старцы, епископ және шейіт Иосафат Кунцевичтің иконаларын көргенде, патша бірден Евхаристияны қорлап, оны алуға тырысқан бірнеше діни қызметкерді жеке өзі өлтірді. 1721 жылы сол патша мен Теофан Прокопович шіркеу реформаларының бір бөлігі ретінде Мәскеу патриархының орнын Обер Прокуратор басқаратын мемлекеттік қызмет бөліміне ауыстырды және шіркеу иерархиясын тағайындау мен орнынан түсуді бақылаған ең қасиетті Синодты құрды. Бұл арада Армения католик шіркеуін қоспағанда, Шығыс католик шіркеулері Ресей империясында 1839 жылы епископ Иосиф Семашконың Полоцк Витебск архиепархиясын мәжбүрлеп түрлендіруінен бастап, 1874-1875 жылдардағы Хельм епархиясын түрлендіруден және 1874 жылы 24 қаңтарда Бяла Подляска маңындағы Пратулин ауылында Императорлық Ресей армиясы қарусыз 13 ер адам мен балаға азап шеккеннен кейін, заңсыз деп саналды. Осы оқиғаларды ескере отырып, Леонид Федоров, болашақ Ресей мен Беларусь Греко-католик экзархы, Ананьидегі бір католик семинарисінің студентіне Романовтар әулеті құлағаннан он жылдан астам бұрын былай деп болжады: «Ресей өз шейіттерінің қаны мен апостолдарының көптеген азаптары арқылы Қызыл теңізді басып өтіп, тәубе етпес».

According to Fr. Christopher Lawrence Zugger, the conversion of Kievan Rus in 988 at the orders of the Grand Prince of Kiev St. Vladimir the Great was an entry into a still unified Christendom. It was only over the centuries following the Great Schism in 1054 that anti Papal and anti Catholic beliefs grew as a result of the Church in Rus strengthening its alliance with the Ecumenical Patriarchate of Constantinople. In 1441, however, Grand Prince Vasily II of Moscow embraced Caesaropapism by ordering the imprisonment of Isidore of Kiev, the Metropolitan of Kiev and all Rus', for attempting to implement the reunion decrees of the Council of Florence, and his replacement by Metropolitan Jonah. It was only then that the Church in Rus' became definitively schismatic and non Catholic. The schism was further cemented in 1588, when the Metropolitan See of Moscow was raised to a patriarchate by the Ecumenical Patriarch. By this time, the separation had become so complete that both churches accused each other of being heretics. Out of all Eastern Orthodox Churches, what Max Weber was later to dub Caesaropapism reached its greatest extreme in the Tsardom of Russia, beginning when Ivan IV the Terrible assumed the title Czar in 1547 and gutted the independence of the Russian Orthodox Church from control by the State. During a speech at the St. Procopius Unionistic Congress in 1959, Fr. John Dvornik explained, " the attitude of all Orthodox Churches toward the State, especially the Russian Church is dictated by a very old tradition which has its roots in early Christian political philosophy the Christian Emperor was regarded as the representative of God in the Christian commonwealth, whose duty was to watch not only over the material, but also the spiritual welfare of his Christian subjects. Because of that, his interference in Church affairs was regarded as his duty." This is not so say, however, that State control over the Russian Orthodox Church was always accepted without criticism or opposition. In defiance of the Tsar's absolute power, St. Philip, the former Starets and Hegumen of the Solovetsky Monastery, located above the Arctic Circle, and Metropolitan bishop of Moscow, preached sermons in Tsar Ivan the Terrible's presence that condemned the indiscriminate use of state terror against real and imagined traitors and their entire families by the Oprichnina. Metropolitan Philip also withheld the traditional blessing from the Tsar during the Divine Liturgy. In response, the Tsar convened a Church Council, whose bishops obediently declared Metropolitan Philip deposed on false charges of moral offenses and imprisoned him in a monastery. When the former Metropolitan refused a request from the Tsar to bless his plans for the 1570 Massacre of Novgorod, Tsar Ivan allegedly sent Malyuta Skuratov to smother the former Bishop inside his cell. Metropolitan Philip was canonized in 1636 and is still commemorated within the Orthodox Church as a, "pillar of orthodoxy, fighter for the truth, shepherd who laid down his life for his flock." Within the Russian Greek Catholic Church, Blessed Leonid Feodorov, the 20th century Exarch of Russia, is known to have had a very deep devotion to Metropolitan St. Philip of Moscow. Over the centuries that followed, as growing numbers of members of the Eastern Catholic Churches fell under the rule of the House of Romanov as a result of the Khmelnytsky Uprising, the Great Northern War, and the Partitions of Poland, they similarly experienced escalating and brutal religious persecution. For example, Tsar Peter the Great, whose anti Catholicism and control over the Russian Church had already caused the martyrdom of Greek Catholic Deacon Peter Artemiev at Solovetsky Monastery on March 30, 1700, was so enraged on 11 July 1705 to see icons of Eastern Catholic Starets, bishop, and martyr St. Josaphat Kuntsevych inside the Basilian monastery church in Polotsk, that the Tsar immediately desecrated the Eucharist and then personally murdered several priests who attempted to retrieve it. In 1721, the same Tsar and Theophan Prokopovich, as part of their Church reforms, replaced the Patriarch of Moscow with a department of the civil service headed by an Ober Procurator and called the Most Holy Synod, which oversaw the appointment and deposition of the Church Hierarchy, as a further extension of the Tsar's Government. Meanwhile, with the grudging exception of the Armenian Catholic Church, the Eastern Catholic Churches were increasingly treated as illegal in the Russian Empire beginning with the forced conversion of the Archeparchy of Polotsk Vitebsk by Bishop Joseph Semashko in 1839 and continuing with the 1874–1875 Conversion of Chelm Eparchy and the martyrdom of 13 unarmed men and boys by the Imperial Russian Army in the village of Pratulin, near Biała Podlaska on January 24, 1874. It was almost certainly with these events in mind that Leonid Feodorov, the future Greek Catholic Exarch of Russia and Belarus, predicted at Anagni to a fellow Catholic seminarian more than a decade before the fall of the House of Romanov, "Russia will not repent without travelling the Red Sea of the blood of her martyrs and numerous sufferings of her apostles."

Интеллектуалдық бастамашылар

Қазіргі орыс католик шіркеуі көп қарызын ақын және философ Владимир Сергеевич Соловьевке (1853–1900) береді, ол Дантеге еліктеп, әлемге патшаның жалпы монарх ретінде қажеттігін айтқандай, шіркеуге де Рим папасының жалпы шіркеулік иерарх ретінде қажеттігін жеткізді. Соловьев, алайда, орыс православие шіркеуінің «де-факто ғана Римнен бөлінгенін, сондықтан католик доктринасының толықтығын мойындап, орыс православие шіркеуінде қалуға болатынын» айтты. 1894 жылдың 9 тамызында орыс православие дінінің священнигі және Соловьевтің шәкірті, әке Николай Толстой, Мәскеудегі Сен-Луи де Франсуа шіркеуінде епископ Феликс Джулиен Ксавье Жордан де ла Пассардиердің алдында имандылыққа мойындау арқылы Киелі Тақпен толық қарым-қатынасқа түсті. Ант берген кезде әке Николай католик доктринасына қайшы келетіннің бәрінен бас тартып, Флоренция соборы мен Бірінші Ватикан соборының қаулыларын қабылдады. Әке Николайдың тілегі бойынша оның дінге өтуіне қатысты барлық құжаттар Папа XIII Леоға жеткізілді, ол оларды «Папаны ерекше қызықтырған мәселелерге қатысты» жеке мұрағатымен бірге сақтады. Дегенмен, орыс грек-католик шіркеуін құруға ең жауапты болған – украин грек-католик шіркеуінің митрополиті Андрей Шептицкий болды. Оның өмірбаяуын жазған әке Кирилл Королевскийдің айтуынша, Шептицкийдің ресей халқын Киелі Тақпен қайта біріктіру туралы өмір бойғы құштарлығы кемінде 1887 жылы ол алғаш рет Римге сапар жасаған кезден басталады. Содан кейін Шептицкий 1887 жылдың қазан және қараша айлары аралығында «кейбір ойларды жазды» және «он бесінші ғасырда Ресейде түпкілікті бекінген Ұлы Скизма – жаман ағаш екеніне және бұтақтарды кесіп тастаудың түбірін жоймайынша еш пайдасы жоқ екеніне» сенім білдірді, себебі бұтақтар қайтадан өсіп шығады. 1901 жылы император Франц Иосифтің талабымен Львов және Галич митрополиті болып тағайындалғаннан кейін митрополит Андрейдің ресей халқына деген қызығушылығы жалғасты. 1907 жылы ол украиндық заңгер болып танылып, Ресей империясына құпия сапар жасады, оны Ресей православие және Ескі Нанымды дінбасыларымен кездесу және оларды дінге көндіру үшін пайдаланды.

The modern Russian Catholic Church owes much to the inspiration of poet and philosopher Vladimir Sergeyevich Solovyov (1853–1900), who urged, following Dante, that, just as the world needed the Tsar as a universal monarch, the Church needed the Pope of Rome as a universal ecclesiastical hierarch. Solovyov further argued, however, that the Russian Orthodox Church, "is only separated from Rome de facto, so that one can profess the totality of Catholic doctrine while continuing to belong to the Russian Orthodox Church." On August 9, 1894, a Russian Orthodox priest and protegé of Solovyov, Fr. Nicholas Tolstoy, entered into full communion with the Holy See by making profession of faith before Bishop Félix Julien Xavier Jourdain de la Passardière at the Church of St. Louis des Français in Moscow. Under oath, Fr. Nicholas renounced all contrary to Catholic doctrine and accepted both the Council of Florence and the First Vatican Council. At Fr. Nicholas's request, all documents relating to his conversion were conveyed to Pope Leo XIII, who kept them along with a personal archive of papers having, "to do with matters in which the Pope was particularly interested." The person most responsible for the creation of the Russian Greek Catholic Church, however, was Metropolitan bishop Andrey Sheptytsky of the Ukrainian Greek Catholic Church. According to his biographer Fr. Cyril Korolevsky, Sheptytsky's lifelong obsession with reuniting the Russian people with the Holy See goes back at least to his first trip there in 1887. Afterwards, Sheptytsky "wrote some reflections" between October and November of 1887, and expressed his belief, "that the Great Schism, which became definitive in Russia in the fifteenth century, was a bad tree, and it was useless to keep cutting the branches without uprooting the trunk itself, because the branches would always grow back." Following his elevation to Metropolitan bishop of Lviv and Halych at the insistence of Emperor Franz Joseph in 1901, Metropolitan Andrey's interest in the Russian people continued. Posing as a Ukrainian lawyer on a pleasure trip, he made a secret visit to the Russian Empire in 1907, which he used as a cover for meeting and attempting to convert senior Russian Orthodox and Old Believer clergy.

Ресейдің Апостолдық экзархаты

Ол 1951 жылдан бері бос тұр, және осы уақыт ішінде тек екі адам қызмет еткен, екеуі де Украина Студит монахтарының қатарынан (М.С.У., Византиялық обрядты Украина грек-католик шіркеуінің монахтар ордені):
Құдіретті Леонтий Леонид Федоров, М.С.У. (1917.05.28 – 1935.03.07)
Құдіретті Климентий Шептицкий, М.С.У. (1939.09.17 – 1951.05.01); сонымен қатар, Украина Студит монахтарының алғашқы Гегумені (1919 – 1944.11), кейін Украина Студит монахтарының Архимандриті (1944.11 – 1951.05.01) болған.

Харбиндің апостолдық экзархаты

Атауы Мерзім Тапсырыс жазбалары Сілтемелер Фабиян Абранович 20 мамыр 1928 – 1939 Мариан Аталары 1928 жылдың қыркүйегінде Харбинге келді. 1933 жылы Римге қайта шақырылды. 1946 жылы қайтыс болды. 1933–1936 ж. иезуиттер Апостольдық әкімші, толық тақпен Анджей Чикото 20 қазан 1939 – 13 ақпан 1952 ж. Мариан Аталары 1933–1939 ж. Римдегі Мариан Аталарының бас бастығы. Кейіннен архимандрит болды. Қызмет барысында түрмеде қайтыс болды.

Танымал мәдениетте

Кеңес диссиденті Александр Солженицын зерттеу жұмысы барысында Мәскеуде тірі қалған орыс грек-католик доминикандық қарындасы Нора Рубашовамен сұхбаттасқан. Осы себепті, Ана Екатерина Абрикосова және оның монахтар қауымының, сондай-ақ олардың ресейлік католиктерінің Кеңес үкіметі тарапынан қуғынға ұшырауы Солженицынның 1973 жылғы құжаттық "ГУЛАГ архипелагы" атты еңбегінің бірінші томында айтылады. 1980 жылғы "Қара мәрмәр" романтикалық комедиясының бастапқы көрінісі Калифорния штатының Эль-Сегундо қаласындағы Санкт-Андрей орыс грек-католик шіркеуінің ішінде түсірілді.