Кіріспе
Мобильді бизнес дамыту – мобильді интернет нарықтарында жаңа клиенттерді тартуға бағытталған бизнес дамытудың бір саласы. Инновациялық мобильді АКТ қызметтерін іске қосу үшін үлкен күш-жігер жұмсалуда. Мұндай қызметтердің мысалдары – мобильді туристік және сауда саласындағы анықтамалықтар, олар потенциалды тұтынушыларға арналған. Дамып келе жатқан тренд ретінде, технология және қызмет провайдерлері өздерінің білімі мен ресурстарын біріктіріп, осы қызметтерді жобалайды. Бұл құндылық желісі, құндылық ұсынысы, кіріс моделі және технологиялық архитектура сияқты бірнеше модельдерді жобалауды қамтиды.
Ынтымақтастық инженериясы
Қатысушылардың арасындағы ынтымақтастықты жеңілдету үшін, әдістерді өнімге дейінгі кезеңдегі сәтті инновацияға жетекшілік ету үшін пайдалануға болады. Көптеген әдістер инновациялық прототиптеу әдісіне (3) негізделген, ол әртүрлі көзқарастар арасындағы тепе-теңдікті күшейтуге баса назар аударады. Мобильді бизнес – технологияға негізделген коммуникация процесі, ол әртүрлі орындарда қолданылатын бағдарламалық қамтамасыз ету және электрондық активтерді пайдаланады. Бұл салыстырмалы түрде жаңа индустрия болғанымен, аудио және бейне мүмкіндіктері, сондай-ақ экранда сурет салу мүмкіндіктері сияқты қарқынды технологиялық дамуды бастан кешіруде, олар (қауіпсіз) желілер арқылы беріледі және көп тарапты қатысу мүмкіндігімен нақты уақыт конференцияларын қамтамасыз етеді. Мұндай нақты уақыт конференциялары ұялы, сымсыз және кеңжолақты технологияларды пайдалану арқылы жүзеге асырылады, олар жұмыс орнына тәуелді емес. Мобильді технологияның жетілуі бейнеконференцияларды кеңселер, кеңес бөлмелері, лекция залдары және т.б. шеңберінен шығарып, бизнес пен мобильді байланыс арасындағы нақты ынтымақтастықты дәлелдеді. Мобильді бизнес көптеген элементтерді қамтиды, олар жыл сайын үлкен өзгерістерге ұшырайды және біздің өмірімізді жеңілдету үшін көптеген мүмкіндіктер ұсынады. Осы элементтердің кейбіреулері бұрын айтылған (аудио, бейне, телестрация – экранда сурет салу), сонымен қатар ынтымақтастық құралдары, мобильділік, телеболдыру жүйелері және беру технологиялары да бар. Қазіргі уақытта (әсіресе пандемия кезінде) бейне-мобильдік деректер трафигі екі үшін бір бөлігінен асып түседі. Мобильді бизнестің дамуына ең маңызды ықпал ететін факторлар – қашықтан жұмыс істейтіндер және мобильділік.
Кәсіпкерлік құндылығы
Технологияны бәсекеге қабілетті болу үшін қолдануда, мобильді бейімделу стратегиясы бүгінгі әлемде бизнеске мүлдем жаңа көзқарас ұсынады. Шындығында, мобильді технологияны пайдаланбау, бәсекеге қабілеттіліктің толықтай төмендеуіне әкелуі мүмкін. Мобильді бизнес тек жеке қызметкерлердің тиімділігін арттырып қана қоймай, бүкіл компанияның жұмыс процесін де жақсарта алады. Далалық қызметкерлер үшін мобильді құрылғыларды қызметтік мақсаттарда пайдалану деректерді дереу жинап, бөлісуге мүмкіндік береді. Бизнес-процестер мен жобалар үнемі және толыққанды жаңартылып отыруы мүмкін, бұл жылдам және тегіс процеске ықпал етеді. Мобильді бизнес ынтымақтастығының табысты болуын қамтамасыз ету үшін, ең алдымен, (мобильді) процесті жақсарту корпоративтік мәдениет деңгейінде ешқандай бұзылыссыз мұқият жоспарлануы керек. Бұл мобильді платформаның (бизнес пайдалануға ниеттенген) барлық қызметкерлерге қолдануға оңай болуын білдіреді (олардың техникалық біліктілігі ескерілуі тиіс), сонымен қатар барлық қажетті бизнес қажеттіліктерін қанағаттандыру қабілетіне ие болуы керек. Тағы бір маңызды жайт – мәтіндік бөлікке ғана назар аудармай, бейне және сурет түсіру техникаларын да қолдану. Осыны ескере отырып, ұйым өз деректерін мүшелерімен дереу бөлісе алады, яғни деректер жиналғаннан кейін бірден шаралар қолданылуы мүмкін. Мобильді бизнес ынтымақтастығының үшінші маңызды аспектісі – мобильді платформаны енгізу алдында бизнес ұмтылатын нәтижелерді анықтау. Осылайша, бизнес мобильді енгізудің сәттілігін немесе сәтсіздігін және оның бизнеске қаншалықты үлес қосқанын (ақша және уақыт тұрғысынан) өлшеуге болады. Соңында, құрылғылардың өзара үйлесімділігін қамтамасыз ету қажет. Адамдар iOS немесе Android құрылғыларын пайдаланады, ал мобильді платформа тек осы операциялық жүйелердің бірімен ғана шектеліп қалмауы керек, себебі кең ауқымды бейімделулер көбінесе табысқа жеткізеді. Егер жоғарыда аталған барлық мәселелер ескерілсе, бизнес кедергісіз және қиындықтарсыз мобильді бизнес ынтымақтастығына қол жеткізе алады.
Қызметтердің тұтынушыға арналған құны
Құндылық ұсынысы моделі қызметтің құнын соңғы пайдаланушының (Тұтынушы) көзқарасынан көрсету үшін қолданылады. Бұл модель мобильді АКТ қызметтерін жобалау кезінде көбінесе күрделі болып келеді. Бұл олардың физикалық өнімдерден өзгеше болуына байланысты. SHIP аббревиатурасы мобильді АКТ қызметтерінің төрт маңызды ерекшелігін анықтау үшін қолданылуы мүмкін (3):
Simultaneously produced and consumed. This mean that the end user is part of the production of content, and that the producer is also present during the transaction. Heterogeneous. This means that there is a (almost) unique instance of the service made for each end user. Intangible. Although the service is intangible, they are often coupled to physical products. Perishable. The value of the service disappears after consumption by the end user. A value proposition model incorporates the consequences of these characteristics into the development process. This model can be in the form of a textual/graphic model, or even a demonstration version of the proposed service. The composition of the Value Proposition forces the designers to think about different important characteristics of mobile ICT services, the FBBM method addresses the following issues in this context 10:
Context in which the service will operate, e. g., in a ‘shopping mall’, or at the ‘office’. The proposed target group, e. g., ‘museum visitors’, or ‘travelling business people’. Added value in comparison of existing services, ‘easier to use’, or ‘gives more information’. Estimation of its use, e. g., ‘how often will consumers use it?’, and ‘what does it mean to the user?’. The information about service characteristics that are gathered in this part of the Method is usually sketched in use cases diagrams. This illustrates the part how the proposed services would interact with the end user.
* Бұл қатар өндіріліп, тұтынылады. Яғни, соңғы пайдаланушы контент өндірісіне қатысады, ал өндіруші транзакция кезінде қатысты болады.
* Әртүрлі. Яғни, әрбір соңғы пайдаланушы үшін жасалған қызметтің бірегей нұсқасы бар.
* Материалдық емес. Қызмет материалдық болмаса да, көбінесе физикалық өнімдермен байланысты болады.
* Жұмсақ. Қызметтің құны соңғы пайдаланушы оны қолданғаннан кейін жоғалады.
Simultaneously produced and consumed. This mean that the end user is part of the production of content, and that the producer is also present during the transaction. Heterogeneous. This means that there is a (almost) unique instance of the service made for each end user. Intangible. Although the service is intangible, they are often coupled to physical products. Perishable. The value of the service disappears after consumption by the end user. A value proposition model incorporates the consequences of these characteristics into the development process. This model can be in the form of a textual/graphic model, or even a demonstration version of the proposed service. The composition of the Value Proposition forces the designers to think about different important characteristics of mobile ICT services, the FBBM method addresses the following issues in this context 10:
Context in which the service will operate, e. g., in a ‘shopping mall’, or at the ‘office’. The proposed target group, e. g., ‘museum visitors’, or ‘travelling business people’. Added value in comparison of existing services, ‘easier to use’, or ‘gives more information’. Estimation of its use, e. g., ‘how often will consumers use it?’, and ‘what does it mean to the user?’. The information about service characteristics that are gathered in this part of the Method is usually sketched in use cases diagrams. This illustrates the part how the proposed services would interact with the end user.
Құндылық ұсынысы моделі осы ерекшеліктердің салдарларын даму процесіне енгізеді. Бұл модель мәтіндік/графикалық модель немесе ұсынылған қызметтің демонстрациялық нұсқасы түрінде болуы мүмкін. Құндылық ұсынысын құрастыру дизайнерлерді мобильді АКТ қызметтерінің маңызды ерекшеліктері туралы ойлауға мәжбүр етеді, ал FBBM әдісі осы контексте келесі мәселелерді қарастырады (10):
Simultaneously produced and consumed. This mean that the end user is part of the production of content, and that the producer is also present during the transaction. Heterogeneous. This means that there is a (almost) unique instance of the service made for each end user. Intangible. Although the service is intangible, they are often coupled to physical products. Perishable. The value of the service disappears after consumption by the end user. A value proposition model incorporates the consequences of these characteristics into the development process. This model can be in the form of a textual/graphic model, or even a demonstration version of the proposed service. The composition of the Value Proposition forces the designers to think about different important characteristics of mobile ICT services, the FBBM method addresses the following issues in this context 10:
Context in which the service will operate, e. g., in a ‘shopping mall’, or at the ‘office’. The proposed target group, e. g., ‘museum visitors’, or ‘travelling business people’. Added value in comparison of existing services, ‘easier to use’, or ‘gives more information’. Estimation of its use, e. g., ‘how often will consumers use it?’, and ‘what does it mean to the user?’. The information about service characteristics that are gathered in this part of the Method is usually sketched in use cases diagrams. This illustrates the part how the proposed services would interact with the end user.
* Қызметтің жұмыс істейтін ортасы, мысалы, «сауда орталығында» немесе «офисте».
* Ұсынылған мақсатты топ, мысалы, «музейге келушілер» немесе «іссапармен жүретін адамдар».
* Қолданыстағы қызметтермен салыстырғанда қосымша құндылық, мысалы, «пайдалану оңай» немесе «көп ақпарат береді».
* Қолданылуын бағалау, мысалы, «тұтынушылар оны қаншалықты жиі қолданады?» және «ол пайдаланушы үшін нені білдіреді?».
Simultaneously produced and consumed. This mean that the end user is part of the production of content, and that the producer is also present during the transaction. Heterogeneous. This means that there is a (almost) unique instance of the service made for each end user. Intangible. Although the service is intangible, they are often coupled to physical products. Perishable. The value of the service disappears after consumption by the end user. A value proposition model incorporates the consequences of these characteristics into the development process. This model can be in the form of a textual/graphic model, or even a demonstration version of the proposed service. The composition of the Value Proposition forces the designers to think about different important characteristics of mobile ICT services, the FBBM method addresses the following issues in this context 10:
Context in which the service will operate, e. g., in a ‘shopping mall’, or at the ‘office’. The proposed target group, e. g., ‘museum visitors’, or ‘travelling business people’. Added value in comparison of existing services, ‘easier to use’, or ‘gives more information’. Estimation of its use, e. g., ‘how often will consumers use it?’, and ‘what does it mean to the user?’. The information about service characteristics that are gathered in this part of the Method is usually sketched in use cases diagrams. This illustrates the part how the proposed services would interact with the end user.
Бұл әдістің осы бөлімінде жиналған қызмет ерекшеліктері туралы ақпарат көбінесе қолдану жағдайлары диаграммаларында көрсетіледі. Бұл ұсынылған қызметтердің соңғы пайдаланушымен қалай өзара әрекеттесетінін көрсетеді.
Simultaneously produced and consumed. This mean that the end user is part of the production of content, and that the producer is also present during the transaction. Heterogeneous. This means that there is a (almost) unique instance of the service made for each end user. Intangible. Although the service is intangible, they are often coupled to physical products. Perishable. The value of the service disappears after consumption by the end user. A value proposition model incorporates the consequences of these characteristics into the development process. This model can be in the form of a textual/graphic model, or even a demonstration version of the proposed service. The composition of the Value Proposition forces the designers to think about different important characteristics of mobile ICT services, the FBBM method addresses the following issues in this context 10:
Context in which the service will operate, e. g., in a ‘shopping mall’, or at the ‘office’. The proposed target group, e. g., ‘museum visitors’, or ‘travelling business people’. Added value in comparison of existing services, ‘easier to use’, or ‘gives more information’. Estimation of its use, e. g., ‘how often will consumers use it?’, and ‘what does it mean to the user?’. The information about service characteristics that are gathered in this part of the Method is usually sketched in use cases diagrams. This illustrates the part how the proposed services would interact with the end user.
Қаржылық шаралар
Қызметке қатысты барлық ақша ағындарын анықтау үшін кіріс моделі қолданылады. Бұл экономикалық қызмет нәтижесінде туындайтын барлық шығындар мен кірістер. Сондықтан, әрбір қызметтің құндылығы өнімділік көрсеткіштері арқылы өлшенуі (немесе жуықтауы тиіс). Модельде ақша ағындары бастапқыда сапалық тұрғыдан сипатталуы мүмкін (жоғары, орташа, төмен), ал даму процесінің кейінгі кезеңдерінде толықрақ сипатталуы мүмкін. Модельдегі құндылықты құраушы қызметтер мен модельге енгізілген қатысушылар арасындағы кіріс және шығыс ақша ағындарын көрсететін сызықтар пайдаланылады. Метамодель қызметтің шығындарын және кірісін сипаттау үшін, өнімділік көрсеткіштерін қолданатын қаржылық шарттардан тұрады.
Технологиялық архитектура
Технологиялық архитектура моделі техникалық функциялар мен қызметті қамтамасыз етуге қажетті инфрақұрылым туралы жалпы көрініс беру үшін қолданылады. Ол қолданба архитектурасының қолданба компоненттерін бағдарламалық және аппараттық компоненттерді көрсететін технологиялық компоненттермен байланыстырады. Компоненттер жиналып, кәсіпорынның технологиялық инфрақұрылымын құру үшін конфигурацияланады. Технологиялық архитектура қолданба компоненттерінің қалай іске асырылатыны және орналастырылатыны туралы нақтырақ көзқарас ұсынады. Мысалы, ақпарат қалай сақталады, немесе контент қалай жасалады және таратылады. Технологиялық архитектура, ең алдымен, аппараттық және желілік ресурстардың мөлшерін бағалау немесе серверлер мен сақтаудың резервтік көшірмесін құру арқылы шектеулерге жауаптарды бағалаудың дәл құралын ұсынады. Сондай-ақ, жеткізілген қолданба компоненттерінің бірлесіп жұмыс істеуін қамтамасыз етеді, соның арқасында қажетті бизнес-интеграция қолдауға ие болады.
Мета-модель
Қызметтердің мүмкін немесе қажетті тұтынушы құндылығын, ұйымдастырушылық құрылым моделін, қаржылық келісімдер моделін және технологиялық архитектура моделін зерттегеннен кейін, олар аяқталады. Яғни, бұл модельдер нақты компаниялар мен ұйымдар арқылы толыққанды нысанға енеді. Бұл үлесартқы ұйымдардың құндылық желісіндегі өз орындарын анықтап, модельдер үшін әртүрлі дизайндық шешімдерді таңдау және келісу қажеттігін білдіреді. Тиімді мобильді бизнес дамыту әдісінде метадеректер моделі болуы керек. Нәтижеде, бизнес-модель инновациялық АКТ жобасының жобасын инвесторларға/қатысушыларға жеткізу үшін қолданылуы мүмкін. Ол ұсынылатын құндылық тізбегін егжей-тегжейлі сипаттайды, себебі ол теңгерілген кіші модельдердің (қызметтердің тұтынушы құндылығы, ұйымдастырушылық құрылым, қаржылық келісімдер және технологиялық архитектура) шолуын қамтиды. Инновациялық IT-қызметті дамытудың толық көлемінде бизнес-жоспар қатысушы ұйымдардың шешім қабылдау процесінде өте пайдалы болады.
Мобильді бизнесті дамытудың пайдасы
Қазіргі заманда ұялы құрылғылардың маңызы күннен-күнге артып келеді. Сондықтан мобильді бизнесті дамыту – кез келген бизнес үшін өте тиімді болып табылады. Біріншіден, ұялы құрылғылар үлкен көлемдегі деректерге жылдам қол жеткізуге және оларды кез келген жерде пайдалануға мүмкіндік береді, ал халықтың көп бөлігі оларды күнделікті қолданады. Осы арқылы бизнес әлеуетті тұтынушыларға оңайрақ және жылдам қол жеткізе алады. Мобильді бизнесті дамыту компанияға өзінің танымал атын жаңартуға және жалпы мойнына танылуын арттыруға көмектеседі. Кәсіпорындар клиенттердің адалдығын арттыру үшін де мобильді бизнесті пайдалана алады, себебі бұл өте маңызды. Мобильді қосымшаны пайдалану да тиімді, оны тікелей маркетингтік канал ретінде қолдануға болады. Мобильді қосымшалар көптеген мүмкіндіктерді ұсынады: жалпы ақпарат, бағалар, брондау нысандары, іздеу функциялары, жеке кабинеттер, хабар алмасу құралдары, жаңалықтар және тағы да көптеген қызметтерді қамтиды. Сонымен қатар, мобильді бизнес сіздің мақсатты аудиторияңызға сізбен байланысудың қосымша жолын ұсынады. Ең бастысы, ол клиенттердің қызығушылығын арттырып, жаңа клиенттерді тарта алады, өйткені қызметтеріңіздің кейбір бөліктерін ыңғайлырақ және уақытты үнемдейтіндей етеді. Мысалы, мейрамханаға қоңырау шалып үстел брондаудың орнына, мобильді қосымша арқылы брондау процесін жылдамдатып, пайдаланушылардан аз күш-жігер талап етеді, ал қазіргі адамдар жедел нәтиже алуға ұмтылады.
Сауда орталығы
Барлық ірі сауда орталықтарының дүкен иелері өздерінің сауда орталықтарындағы сауда тәжірибесін жақсарту жоспарын жасап отыр. Олар смартфондар мен жеке цифрлық көмекшілерде (PDA) пайдалануға арналған сымсыз қосымшаны жасағысы келеді, оны кіреберісте жалға алуға болады. Қолданба ақпараттық және ойын-сауық бөлімдерін қамтиды. Осы арқылы дүкен иелері клиенттеріне қосымша құндылық сыйлап, бәсекеге қабілеттілігін арттыруды көздейді. Қолданбаны жасауға көптеген тараптар қатысқандықтан (дүкен иелері, сымсыз желі провайдері, аппараттық қамтамасыз етуші), бизнес-моделі өте күрделі. Тараптар алғашқы тез сараптамада Құндылық ұсынысын, Құндылық желісін, Кіріс моделін және Технологиялық архитектураны өздерінің түсініктері бойынша жасады. Өнімді әзірлеудің алдын ала кезеңінде өткен бірнеше мәжілісте осы жұмыс үлгілері салыстырылып, үйлестірілді. Бұл процесс барлық қатысушылар нәтижелі бизнес-модельге қанағаттанғанша қайталанды. Соңында, мұқият ойластырылған, жұмыс істейтін инновациялық қосымша пайда болды, ол қатысушылардың сатылымын біртіндеп арттыруда.
Мұражай
Қазіргі заманғы өнер мұражайы басқа мұражайлардан шабыттанып, келушілерді мұражай бойынша бағыттау үшін заманауи технологияны пайдалануға кірісті. Мұражай кіреберісінде келушілерге берілетін, мұражайға тиесілі PDA-ларда жұмыс істейтін сымсыз қосымшаны жасауды жоспарлап отыр. Қолданба GPS арқылы келушінің орнын анықтап, бейне және аудио трансляциясы арқылы мұражай гидінің рөлін атқарады. Мұражай басқармасы нақты бизнес-модельді жасауды талап етті. Бұл бизнес-модель жоба бойынша болашақ шешімдерді қабылдауға және мұражай демеушілеріне жобаны түсіндіруге негіз болады. Мұражай жобаға серіктес тапты – сымсыз интернет провайдері (WISP) қосымша үшін желі мен жабдықты қамтамасыз етеді. Қарсылық ретінде WISP мұражайды жарнамалық шаралар үшін пайдалана алады. Олар бірлесіп алғашқы тез сараптамада құндылық ұсынысын, құндылық желісін, кіріс моделін және технологиялық архитектураны жасады. Өнімді әзірлеудің алдын ала кезеңінде өткен бірнеше мәжілістерде осы жұмыс үлгілері салыстырылып, үйлестірілді. Бұл процесс екі тарап та бизнес-модельге қанағаттанғанша қайталанды. Нәтижесінде келушілердің тәжірибесін жақсартатын және WISP-тің болашақ клиенттеріне сымсыз технологияның мүмкіндіктерін көрсететін мультимедиалық қосымша пайда болды.