Кіріспе

Маданг (ежелгі неміс атауы: Friedrich Wilhelmshafen) – Папуа-Жаңа Гвинеяның Маданг провинциясының астанасы және солтүстік жағалауында орналасқан 27 420 тұрғыны бар қала (2005 жылғы мәлімет бойынша). Алғаш рет 19 ғасырда немістермен қоныстандырылған.

Тарих

Николай Миклухо-Маклай, бұл аймаққа келген алғашқы еуропалық болған болу керек. 1871 жылы ол қазіргі Мадангтың оңтүстігіндегі Астролабе шығанағында 15 ай тұрды. Ол жергілікті қауымдармен жақсы қарым-қатынас орнатқан, бірақ безгекке шалдығып, кетіп қалды. 1884 жылдың сәуір айында Отто Финш пен Эдуард Даллман басқарған неміс «Жаңа Гвинея» компаниясының экспедициясы келді және жағалауға түскен жерді «Фридрих Вильгельмсхафен» деп атады; алайда, олар бұл аймақтың қоныс салуға қолайсыз екенін түсінді. 1888 жылы жасалған кезекті зерттеуде топырақтың жақсы екендігі және кофе плантациясын құруға болатындығы айтылды. 1891 жылдың жазында станция салынды, ал 1892 жылдың қыркүйегінде ол провинциялық әкімшіліктің орталығына айналды; бірақ, безгек ауруына байланысты алаңдаушылық туғандықтан, Императорлық үкімет комиссары 23 шақырым қашықтықтағы Стефансортта қалды. «Маданг» атауын олардың туған аралынан кейін неміс әкімшілерін ертіп келген Папуа тайпалары қолданды және ол неміс басқаруының соңына қарай ғана ресми атауға ие болды. Елді мекен 1893-1894 жылдары қоймалармен, ұңғылау фабрикасымен, ауруханамен және басқа да құрылыстармен (соның ішінде Стефансортқа дейін өгіздер тартқан теміржолмен) кеңейтілді, бірақ кофе плантациялары және атап пальмасын өңдеу сияқты түрлі жобалар безгек пен қолайсыз климат салдарынан экономикалық тұрғыдан сәтсіз аяқталды. 1895 және 1896 жылдары бірнеше неміс соғыс кемелері айналасындағы суларды зерттеу үшін осы жерге орналастырылды, осы кезеңде барлығы 295 адам безгекке шалдықты. 1899 жылы «Жаңа Гвинея» компаниясының астанасы Жаңа Померания аралындағы (қазіргі Жаңа Британия) Гербертсхёгеге көшірілді. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін бұл аймақ Ұлттар Лигасының мандатына берілген Жаңа Гвинеяның бір бөлігі ретінде Австралияға өткізілді. 1942 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жапон императорлық армиясы Мадангты қарсылықсыз басып алды. 1943 жылдың қыркүйегінде австралиялық әскерлер Финистерр тауларын және Мадангты қайтару үшін қарқынды науқанға кірісті. Қала 1944 жылдың 24 сәуірінде басылып алынды, бірақ шайқас және оккупация кезінде ол дерлік толығымен қиратылды және кейіннен қайта жаңартылуы керек болды.

Мадангта үкіметтік емес ұйымдардың болуы

Мадангты елдегі көптеген адамдар Лэй және Порт-Морсби қалаларына қарағанда экспаттар үшін қауіпсіз және жағымдырақ деп есептейді. Осы себепті, кейбір халықаралық үкіметтік емес ұйымдар Мадангты елдегі бас кеңселерінің орналасқан жері ретінде таңдады. CUSO (Канадалық халықаралық үкіметтік емес ұйым) және VSO (Британдық халықаралық үкіметтік емес ұйым) екеуінің де бас кеңсесі Мадангта орналасқан. Save the Children, WWF және World Vision да Мадангтағы филиалдары арқылы өкілдік етеді. Осының салдарынан Мадангта оның кішкентай халқына қарағанда жұмыс істеп, тұратын экспаттардың саны көп.

Климат

Папуа-Жаңа Гвинеяның басқа бөліктері сияқты Мадангтың да тропикалық жаңбырлы ормандар климаты бар (Кёппен климаттық жіктелімі Af), жыл бойы мол жауын-шашын жауады және температура жыл бойы жоғары болады. Жылдық орташа ең жоғары температура 30,6 °C (87 °F), ал орташа жылдық ең төменгі температура 23,8 °C (75 °F) құрайды. Температура жыл бойы тұрақты сақталады, бірақ айлар арасында ауытқулар болады. Ақпан айында ең жоғары орташа температура 31,2 °C (88 °F) тіркеледі. Көптеген айларда ең жоғары орташа ең төменгі температура 23,9 °C (75 °F) болады. Шілде және тамыз айларында ең төменгі орташа температура 30,2 °C (86 °F) шамасында болады. Шілде айында ең төменгі орташа ең төменгі температура 23,4 °C (74 °F) құрайды. Мадангта 224 жауын-шашын күнінде жауын жауады, жыл бойы жауын-шашын мол, бірақ ылғалды және құрғақ маусымдар бар. Сәуір айы ең көп жауын-шашын жауатын ай, орташа есеппен 23 жауын-шашын күні тіркеледі. Қыркүйек айында жауын-шашын ең аз болады, орташа есеппен 11 жауын-шашын күні жауады. Мадангта жылына орташа есеппен 2184 сағат күн сәулесі түседі, күн сәулесі жыл бойы біркелкі таралады, бірақ ылғалды айларда айтарлықтай азаяды. Қыркүйек айында ең көп күн сәулесі, ал наурыз айында ең аз күн сәулесі тіркеледі.

Білім

Маданг – "Илаһи Сөз" университеті орналасқан қала. Маданг мұражайы – жергілікті аймақтан және Шығыс Сепик провинциясынан табиғаттану және этнографиялық экспонаттарды ұсынатын шағын мұражай. Ол Маданг туристері мен мәдени бюросымен бір ғимаратта орналасқан.

Өнімдер

Өнеркәсіп және ауыл шаруашылығының маңызы, әсіресе экспорт үшін, үнемі артып келеді. Жағалау бойында кеңінен тараған кокос пальмасы плантациялары бар, ал Мадангта кардамон өсіріледі. Кулили плантациясы – Кар Кар аралының он екі плантациясының арасында екінші ең ірісі, онда мыңнан астам кокос пальмасы мен какао ағаштары бар. Маданг провинциясында өндірілген какаоның 70% және копраның 50% Кар Кардан түседі. Маданг провинциясында 173 аймақтық тілде сөйлейді, олардың кейбіреулері бір-бірінен мүлдем өзгеше.