Гонконг әрекет фильмінің тарихы мен эволюциясы

Гонконг әрекет фильмдері: тарихы, мәдени бастаулары, жанр эволюциясы (ушу, кунг-фу). Голливудқа әсері. Қазақша мақала.

17 мин оқу

100%

Дереккөз: Hong Kong action cinema — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Фильм жанры

Гонконгтың экшн киносы – Гонконг киноиндустриясының әлемдік даңқының басты көзі. Гонконгтың экшн фильмдерінің тамыры қытай және Гонконг мәдениеттерінде, оның ішінде қытай операсы, әңгіме айту және эстетикалық дәстүрлерде жатыр. Гонконг кинорежиссерлері Голливуд пен жапон киносының элементтерін, жаңа экшн хореографиясы мен кино түсіру техникасын қолданып, мәдени ерекшеліктері бар стильді жасады, ол кейін әлемдік деңгейде кең танылды. Өз кезегінде, 1970 жылдардан бастап Голливудтың экшн фильмдері Гонконг жанрлық ерекшеліктерінен күшті ықпал көрді. Гонконгтың алғашқы экшн фильмдері уся стилін бағалап, мистика мен қылышпен шайқасуға баса назар аударды, бірақ бұл бағыт 1930 жылдары саяси қысымға ұшырап, оның орнына көбінесе халық батыры Вонг Фэй Хунг сияқты кейіпкерлерді бейнелейтін, көбірек реалистік қол соғысы фильмдері пайда болды. Соғыстан кейінгі мәдени өзгерістер уся фильмдерінің екінші толқынына, олардың өте акробатикалық зорлық-зомбылыққа толы болуына әкелді, содан кейін Шоу ағайындылары студиясы танымал болған кунг-фу фильмдері пайда болды. Гонконг экшн киносы 1970-90 жылдар аралығында өркендеді. 1970 жылдары Брюс Лидің өркендеуі мен қайғылы қазасы кезінде кунг-фу фильмдеріне қызығушылық қайта жанданды. 1980 жылдары оның орнын Джеки Чан басты, ол экшн фильмдерінде комедияны, қауіпті трюктерді және қазіргі заманғы қалалық ортаны кеңінен пайдаланды, ал Джет Ли шығыс және батыс көрермендеріне ұнаған нағыз ушу шеберлігімен танылды. Цуй Харк және Джон Ву сияқты режиссерлер мен продюсерлердің инновациялық жұмыстары қаһармандық қантөгіс пен гн-фу фильмдері сияқты жаңа жанрларды, сондай-ақ триадалар мен мистикалық тақырыптарды енгізді. Дегенмен, 1990 жылдары көптеген белгілі тұлғалардың Голливудқа көшуі индустрияның төмендеуімен бірге болды.

Ертедегі жекпе-жек өнерлері фильмдері (20 ғасырдың басы)

Қытай тілінде сөйлейтін әлемнің экшн киносына ең маңызды үлесі – жекпе-жек өнері фильмдері, олардың ең танымалдары Гонконгта дамыды. Бұл жанр алғашқыда қытай халық әдебиетінде пайда болды. 20 ғасырдың басында wuxia романдары (көбінесе "жауынгерлік ерлік" деп аударылады) кең тарады, олар көбінесе газеттерде бөлім-бөліммен жарияланды. Бұл – ерлік, қылышпен күресетін жауынгерлер туралы әңгімелер, көбінесе мистикалық немесе фантастикалық элементтермен толық. Бұл жанрды қытай киносының алғашқы фильмдері, әсіресе сол кездегі кино орталығы Шанхай, тез қабылдады. 1920 жылдардан бастап, wuxia фильмдері, көбінесе романдар негізінде (мысалы, 1928 жылғы "Қызыл лотос монастырының өртелуі" және оның он сегіз жалғасы) үлкен танымаллыққа ие болды және бірнеше жыл бойы қытай киносын басып алды. 1930 жылдары бұл өркендеу мәдени және саяси элиталардың, әсіресе Гоминьдан үкіметінің қарсылығына байланысты тоқтап қалды, олар оны сенімсіздік пен зорлық-зомбылық анархияны насихаттау деп есептеді. Осы кезеңде wuxia фильмдеріне қарсы бағытты кунг-фу фильмдері көрсетті. Бұл фильмдер qылышпен шайқасқаннан және мистикадан гөрі "шынайы", қарапайым және қарусыз күреске көбірек мән берді. Ең танымал өкілі – нағыз жекпе-жек шебері Кван Так Хинг болды; ол тарихи халық қаһарманы Вонг Фэй Хунг рөлін сомдап, Гонконг тұрғындарының кем дегенде бірнеше буыны үшін құрметті батырға айналды. Ол "Вонг Фэй Хунгтың шын оқиғасы" (1949) фильмінен бастап, "Вонг Фэй Хунг батыл түрде оттық қалыпты жоқ етеді" (1970) фильміне дейін шамамен жүз фильмде ойнады.

"Жаңа мектеп" вухсиясы (1960-шы жылдардың соңынан 1970-ші жылдардың басына дейін)

1960 жылдардың екінші жартысында сол дәуірдегі ең ірі студия – Шоу ағалары жаңа буын вуся фильмдерін бастады, бұл Сюй Цзэньхоңның 1965 жылғы «Қызыл лотос ғибадатханасы» фильмінен (1928 жылғы классиканың қайта түсірілімі) басталды. Бұл мандарин туындылары көбірек сәндік және түрлі-түсті болды; олардың стилі фантастикалық емес, керісінше, күштірек және акробатикалық зорлық-зомбылыққа толы болды. Олар Жапониядан импортталған самурай фильмдерінен және 1950 жылдары басталған Цзинь Юн мен Лян Юшэн сияқты авторлардың «Жаңа мектеп» вуся романдарының толқынынан әсер алды. «Жаңа мектеп» вуся толқыны Гонконг киносында ерлерге бағытталған әрекет фильмдерінің орталыққа шығуына себеп болды, бұрынғыда әйелдер жұлдыздары мен романтикалық және музыкалық жанрлар сияқты әйелдерге арналған жанрлар басым болған. Дегенмен, 1960 жылдары Чен Пэй Пэй және Конни Чан По Чу сияқты әйелдер актерлері, бұрынғы жүзу чемпионы Джимми Ван Ю сияқты ерлер актерлерімен қатар көзге түсті және олар вуся әңгімелеріндегі әйел жауынгерлердің ежелгі дәстүрін жалғастырды. Осы кезеңнің режиссерлері – Чанг Чех («Бір қолды қылышкер», 1967) және «Алтын лақ» (1968) фильмдерімен, ал Ху Цин – «Менімен ішімдік іш» (1966) фильмімен ерекше көзге түсті. Ху көп ұзамай Шоу ағаларынан кетіп, Тайваньдағы тәуелсіз туындылары арқылы вусяға қатысты өз көзқарасын іске асырды, мысалы, өте табысты «Дракон қонақ үйі» (1967, басқаша «Дракон дарбазасы» деп те аталады) және 1975 жылғы Канн кинофестивалінде «Алтын пальма бұтағына» ие болған «Дзенге тию» фильмдері. Чанг болса Шоу студиясының табысты режиссері ретінде 1980 жылдардың басына дейін қызмет етті.

Кунг-фу толқыны (1970-ші жылдар)

1970 жылдардың басында уся жанры жаңа, қатал және графикалық (мандарин тілінде сөйлейтін) кунг-фу фильмінің пайда болуына жол берді, ол онжылдық бойы және 1980 жылдардың басында басымдық танытты. Ти Лунг және Гордон Лю сияқты кәсіби жаттығудан өткен жауынгерлер ең танымал жұлдыздардың қатарына қосылды, ал фильмдердегі шайқас сахналарына берілетін уақыт артты. Жимми Ван Юның басты рөлде ойнап, режиссерлік еткен «Қытай боксшысы» (1970) кунг-фу бумын бастаған деп кеңінен мойындалды. Бірақ бастапқыда Шоу ағайындылары мен режиссер Чанг Чх көш бастады. Чангтың «Кек алу» (1970) фильмі – алғашқы трендсеттердің бірі болды, ал оның ондаған фильмдерінің ішінде «Шандуннан келген боксшы» (1972), «Екі батыр» (1974), «Бес қауіпті у» (1978) және «Мүгедек кекшілер» (1979) кіретін. Кунг-фу киносына Чангтың еркек құндылықтары мен еркектер арасындағы достыққа деген көзқарасы зор әсер етті. 1960 жылдардың соңындағы уся туындыларында маңызды рөл атқарған әйел жауынгерлер екінші орынға түсірілді, бірақ танымал Анжела Мао сияқты ерекше жағдайлар да болды. Чангтың жанрдағы ең ықпалды режиссер ретіндегі жалғыз бәсекелесі – оның көп жылдық экшн-хореографы Лау Кар Ленг (мандарин тілінде Лю Цзя Лян) болды. Лау 1975 жылы Шоу ағайындылары үшін «Рухани боксшы» фильмін түсіре бастады, ол кунг-фу комедиясының алғабасы болды. «Шаолиннен келген жазалаушылар» (1977), «Шаолиннің 36-шы палатасы» (1978) және «Қытайдың аңызға айналған қарулары» (1982) сияқты келесі фильмдерінде Лау жекпе-жек өнерінің дәстүрі мен философиясына баса назар аударды және экрандағы шайқастардың шынайылығын, жылдамдығы мен күрделілігін арттыруға тырысты. Бұл фильмдердің Солтүстік Америкадағы танымалдылығы 1980 жылдары ниндзя фильмдері пайда болған кезде де жалғасты. Халық арасында осы дәуірдегі фильмдер «Кунг-фу театры» немесе «Қара белбеу театры» деп аталды, көптеген тәуелсіз телеарналар апталық көрсету үшін осы атауларды пайдаланды. Шоу ағайындыларының «Ағалар» (1979) фильмі студия танымал болған кунг-фу фильмдерінен едәуір өзгеше болды. «Ағалар» – заңның екі жағында жүрген екі бауырластың қылмыстық драмасы. Бұл Салим-Джавед жазған үнділік қылмыстық драма «Дивар» (1975) фильмінің қайта түсірілімі болды. Өз кезегінде, «Ағалар» 1980 жылдардағы Гонконг киносының қаһармандық қантөгіс жанрының негізін қалады және Джон Вудың «Жақсы ертең» (1986) фильміне жол ашты.

The early 1970s saw wuxia giving way to a new, grittier and more graphic (and Mandarin speaking) iteration of the kung fu movie, which came to dominate through the decade and into the early 1980s. Seriously trained martial artists such as Ti Lung and Gordon Liu became some of the top stars as increasing proportions of running times were devoted to combat set pieces. Chinese Boxer (1970), starring and directed by Jimmy Wang Yu, is widely credited with launching the kung fu boom. But remaining at the vanguard, at least initially, were Shaw Brothers and director Chang Cheh. Chang's Vengeance (1970) was another of the first trendsetters and his dozens of contributions included The Boxer from Shantung (1972), Heroes Two (1974), Five Deadly Venoms (1978) and Crippled Avengers (1979). Kung fu cinema was particularly influenced by Chang's concern with his vision of masculine values and male friendship; the female warrior figures who had been prominent in late 1960s wuxia work were sidelined, with prominent exceptions such as the popular Angela Mao. Chang's only competitor as the genre's most influential filmmaker was his long time action choreographer, Lau Kar Leung (a. k. a. Liu Chia Liang in Mandarin). Lau began directing his own movies for the Shaw brothers in 1975 with The Spiritual Boxer, a progenitor of the kung fu comedy. In subsequent titles like Executioners from Shaolin (1977), The 36th Chamber of Shaolin (1978), and Legendary Weapons of China (1982), Lau emphasized the traditions and philosophy of the martial arts and strove to give onscreen fighting greater authenticity and ever greater speed and intricacy. The popularity of these movies in North America would continue into the 1980s when ninja movies were introduced. In popular culture, the films of this era were colloquially known as Kung Fu Theater or Black Belt Theater, names that many independent stations used for their weekly airing slot. The Brothers (1979), a Shaw Brothers production, was a significant departure from the kung fu films the studio was known for. The Brothers was an action crime drama, about two brothers on opposing sides of the law. It was a remake of the Indian crime drama Deewaar (1975), written by Salim–Javed. In turn, The Brothers laid the foundations for the heroic bloodshed genre of 1980s Hong Kong cinema, inspiring John Woo's breakthrough film A Better Tomorrow (1986).

Брюс Ли

Бұл халықаралық танымалдықтың артында Брюс Ли, американдық, Гонконгта өскен жекпе-жекші және актер тұрды. Ли өмірінің 32-ші жылында қайтыс болғанға дейін төрт фильм түсірді: «Биг Босс» (1971), «Ашудың тұмсығы» және «Аждаһаның жолы» (екеуі де 1972) және «Аждаһаға кір» (1973). Шығыс кино тарихшысы Патрик Макиас оның табысын «ежелгі жауынгерлік рухты қазіргі заманға әкелуіне, өзінің жеке жекпе-жек стилін дамытуына және адамнан асып түсетін харизмаға ие болуына» байланысты деп санайды. Ағылшын тіліндегі «Enter the Dragon» – АҚШ пен Гонконгтың алғашқы бірлескен туындысы, бүкіл әлем бойынша шамамен 100 миллион доллар жинады, бұл оны аймақтың халықаралық аренадағы ең табысты фильміне айналдырды. Сонымен қатар, оның Шоулардың қатаң стандарттық шартын қабылдамай, жас және амбициялы Golden Harvest студиясында жұмыс істеу туралы шешімі Golden Harvest-тің тез өсуіне және Шоудың кейін құлдырауына ықпал етті. Әсіресе «Dragon Lord» (1982) фильміндегі пирамидадағы жекпе-жек сахнасы бір сахнаға ең көп қабылданған дубльдар рекордын (2900 дубль) ұстап тұр, сондай-ақ соңғы жекпе-жек сахнасында орындаған түрлі трюктер, оның ішінде жоғары қабаттан артқа секіріп, төменге құлауы бар. 1983 жылы Чан жекпе-жек өнерін пайдаланғанмен, ауқымы, оқиға орны және сюжеті жағынан шектеулі болмаған экшн фильмдеріне көшті, күрделі, бірақ қауіпті каскадерлік трюктерге баса назар аударды. Осы бағыттағы алғашқы фильмі – «А» жобасы (1983) – Джеки Чанның каскадерлік командасының ресми құрылуын көрсетті және жекпе-жектерге күрделі, қауіпті каскадерлік трюктерді және әдеттегі комедиялық элементтерді қосты (бір сәтте Чан сағат мұнарасының үстінен түсіп, матадан жасалған шатырлар арқылы құлады). Жаңа формула «А» жобасының Гонконгте және Жапония сияқты Азияның басқа елдерінде үлкен табыс табуына көмектесті, онда ол 1984 жылдың ең табысты фильмдерінің бірі болды. «Winners and Sinners» (1983) фильмінде Чанның көлік көп жүретін жолмен конькимен сырғанауы және жүк көлігінің астынан өтуі сияқты қауіпті трюктер көрсетілген. Чан барлық уақыттағы ең үздік экшн фильмдердің бірі саналатын «Полиция тарихы» (1985) сияқты хиттерде бюджетті жаңа деңгейге көтерді. Бұл жерде Чан жылдам келе жатқан автобустан ілініп, төбедегі шатырдың үлкен бөлігін қиратты, көптеген шыныларды сындырды, сауда орталығында күресті және жарылғыш шамдармен жабылған бағанадан құлады. Соңғысы экшн кино тарихындағы ең керемет трюктердің бірі болып саналады. 1988 жылғы жалғастыру Голливуд фильмдеріне тән масштабтағы жарылыстарды қамтыды және басты актриса Мегги Ченгті ауыр жарақаттады – Чан бұрыннан дағдыланған кәсіби тәуекел. Осылайша Джеки Чан 1980-ші жылдардың қазіргі заманғы қалалық экшн-комедиясының қалыбын жасады, полиция, кун-фу және қазіргі заманғы қаланың шыны, металл және жылдам көліктермен байланысты барлық денеге зиян келтіру мүмкіндігін біріктірді.

No single figure was more responsible for this international profile than Bruce Lee, an American born, Hong Kong raised martial artist and actor. Lee completed just four movies before his death at the age of 32: The Big Boss (1971), Fist of Fury and Way of the Dragon (both 1972), and Enter the Dragon (1973). Eastern film historian Patrick Macias ascribes his success to "(bringing) the warrior spirit of old into the present day developing his own fighting style and possessing superhuman charisma". The English language Enter the Dragon, the first ever US Hong Kong co production, grossed an estimated worldwide, making it the most internationally successful film from the region. Furthermore, his decision at the outset to work for young, upstart studio Golden Harvest, rather than accept the Shaws' notoriously tightfisted standard contract, was a factor in Golden Harvest's meteoric rise and Shaw's eventual decline. and especially Dragon Lord (1982), which featured a pyramid fight scene that holds the record for the most takes required for a single scene, with 2900 takes, and the final fight scene in which he performs various stunts, including one where he does a back flip off a loft and falls to the lower ground. By 1983, Chan branched out into action films which, though they still used martial arts, were less limited in scope, setting and plot, with an emphasis on elaborate yet dangerous stunt sequences. His first film in this vein, Project A (1983), saw the official formation of the Jackie Chan Stunt Team and added elaborate, dangerous stunts to the fights and typical slapstick humor (at one point, Chan falls from the top of a clock tower through a series of fabric canopies). The new formula helped Project A gross over in Hong Kong, and significantly more in other Asian countries such as Japan, where it grossed and became one of the highest grossing films of 1984. Winners and Sinners (1983) also featured an elaborate action sequence that involves Chan skating along a busy high road, including a risky stunt where he slides under a truck. Chan continued to take the approach – and the budgets – to new heights in hits like Police Story (1985), which is considered one of the greatest action films of all time. Here was Chan dangling from a speeding bus, destroying large parts of a hillside shantytown, fighting in a shopping mall while breaking many glass panes, and sliding down a pole covered with exploding light bulbs. The latter is considered one of the greatest stunts in the history of action cinema. The 1988 sequel called for explosions on a scale similar to many Hollywood movies and seriously injured leading lady Maggie Cheung – an occupational risk Chan had already grown used to. Thus Jackie Chan created the template for the contemporary urban action comedy of the 1980s, combining cops, kung fu and all the body breaking potential of the modern city with its glass, metal and speeding vehicles.

Цуй Харк және Киноқала

Чанның үлкен масштабтағы экшн фильмдерге бет бұруы, 1980 жылы комиктер Реймонд Вонг, Карл Мака және Дин Шек құрған Cinema City кинокомпаниясының жұмысымен бірге жүрді. Aces Go Places (1982) және оның жалғаулары сияқты фильмдер арқылы Cinema City заманауи арнайы эффекттерді, Джеймс Бонд стиліндегі құрылғыларды және ірі көлік трюктерін индустрияның тіліне енгізуге көмектесті. Режиссер және продюсер Цуй Харк 1981-1983 жылдары Cinema City стилін қалыптастыруға атсалысты, бірақ одан кейін одан да зор әсер етті. "Зу-жоңғар" (1983) және "Қытай жындысының әңгімесі" (1987, режиссері Чинг Сиу Тунг) сияқты фильмдерде ол Гонконгтың арнайы эффекттерінің шегін одан әрі кеңейтті. Ол 1970-ші жылдардағы кунг-фуның қарапайым және жылдам түсірілім стилін, жылтыраған және күрделі визуализациямен, сондай-ақ қарқынды монтажбен алмастырды.

Қылқаламдық толқын

Үшбұрыш фильмдері 1990 жылдардың басында сүрініп қалған кезде, тарихи жекпе-жек жанры тағы да танымал экшн жанры ретінде оралды. Бірақ бұл – техникалық жетістіктерді және Гонконгтың аймақтық экрандардағы үстемдігімен байланысты жоғары бюджеттерді толыққанды пайдаланған жаңа жекпе-жек киносы болды. Бұл әсем фильмдер көбінесе қиялға толы уся романдарынан бейімделген, онда жауынгерлер ауада ұшып, соқпаққа түсетін. Орындаушылар жұқа сымдарға ілініп, гравитацияны жеңіп, керемет әрекеттер жасауға мүмкіндік алды, бұл техника Батыс жанкүйерлері арасында кейде сым фу деп аталды. Әдеттегідей, Цуй Харк бастама көтерді. Ол 1990 жылғы «Қылышкер» фильмін жасады, ол Джин Ённың уся романдарын үлкен экрандағы сүйікті көз ретінде қайта орнатты (телевизиялық бейімделулер бұрыннан-ақ кең таралған). Ол 1991 жылғы «Бір кезде Қытайда» фильмін түсірді, ол жиі түсірілген халық қаһарманы Вонг Фей Хунгты қайта жандандырды. Екі фильмнің де жалғасы мен көптеген еліктеушілері шықты, көбінесе материктің ушу чемпионы Джет Ли басты рөлде ойнады. 1995 жылы Тайбэйдегі «Алтын жылқы» кинофестивалінде ол материктік Қытай азаматы ретінде арнайы жүлде алды. Осы жанрдың тағы бір белгілі жұлдызы – Тайваньда туған актриса Бриджит Лин болды. Ол андрогин әйел жауынгерлерінің ерекше түрін сомдады, мысалы, «Қылышкер 2» (1992) фильміндегі жынысын өзгертетін евнух, бұл жекпе-жек өнерінің қиялының жиі айтылатын гендерлік тұрақсыздыққа деген қызығушылығын көрсетеді.

Бірінші толқын: Кунг-фу маниясы (1970-1980 жылдар)

Гонконгтың халықаралық ықпалы бастапқыда жекпе-жек өнері фильмдері арқылы келді, әсіресе 1970-ші жылдардағы кунг-фу фильмдері және оның ішінде Брюс Лидің фильмдері. Оның Гонконгтағы жекпе-жек өнерінің стилін Батысқа таныстыруға жасаған алғашқы қадамдары американдық телешоулар арқылы жүзеге асты, мысалы, "The Green Hornet" (1966 жылы дебют) және "Kung Fu" (1972 жылы дебют). "Кунг-фу қызығы" 1973 жылы Гонконгтың жекпе-жек өнері фильмдерінің Солтүстік Америкадағы кассада беспрецеденттік табысқа ие болуымен басталды. Индонезияда туған актер Ло Лидің басты рөлде ойнаған "Король Боксер" ("Бес саусақтың өлімі") – американдық кассада көш бастаған алғашқы Гонконг фильмі болды, бұл Брюс Лидің "Биг Босс" ("Фурияның жұдырықтары") фильмінің американдық кассада табысқа ие болуына жол ашты. 1973 жылдың мамыр айында Гонконгтың экшн-фильмдері АҚШ кассасының тарихында жаңа бет ашты, үш шетелдік фильм алғаш рет үш үздік орынды иеленді: "Фурияның жұдырықтары", "Lady Whirlwind" ("Deep Thrust") және "Бес саусақтың өлімі". Ли келесі айда АҚШ кассасында бірінші орынға шыққан "Қарсылық құты" ("The Chinese Connection") фильмімен сәттілігін жалғастырды, сондай-ақ бұл фильм ақ жұмысшы табының арасында да танымал болды. Кунг-фу фильмдері Азия, Еуропа және үшінші әлем елдерінде де жаһандық сәттілікке қол жеткізді. Куан Хсинг Чен мен Бенг Хуат Чуа Гонконг фильмдеріндегі, мысалы, "Аждаһаға кіру" сияқты жекпе-жек сахналарының "жақсылық пен жамандық арасындағы элементарлық оқиғаны тамашалықпен көрсету" әдісіне ықпал еткенін айтты. Жапонияда "Fist of the North Star" (1983–1988) және "Dragon Ball" (1984–1995) манга және аниме франшизалары Гонконгтың жекпе-жек өнері фильмдеріне, әсіресе 1970-ші жылдардағы Брюс Лидің "Аждаһаға кіру" және Джеки Чанның "Мас шебер" (1978) сияқты кунг-фу фильмдеріне әсер етті. Өз кезегінде, "Солтүстік жұлдызының жұдырығы" және әсіресе "Аждаһа добы" 1980-ші жылдардан бастап танымал "Шонен" манга және аниме трендтерін қалыптастырғаны үшін мақталады. Үндістанда да Гонконгтың жекпе-жек өнері фильмдері Болливудтың "масала" фильмдеріне ықпал етті. Үндістанда Брюс Ли фильмдерінің ("Аждаһаға кіру" сияқты) табысынан кейін, "Дивар" (1975) және кейінгі Болливуд фильмдері 1970-ші жылдардағы Гонконгтың жекпе-жек өнері фильмдерінен шабыттанған жекпе-жек сахналарын 1990-жылдарға дейін енгізді. Болливудтың экшн-сахналары Голливуд емес, Гонконгты үлгі етіп алды, акробатика мен трюктерге баса мән берді және кунг-фуды (үндістердің түсінігінде) пехлуани сияқты үнді күресі өнерімен біріктірді. Гонконгтың "Аждаһаға кіру" сияқты жекпе-жек фильмдері жекпе-жек ойындарының негізін қалады. "Street Fighter" видео ойыны франшизасы (1987 жылы дебют) "Аждаһаға кіру" фильмінен шабыттанды, ойын халықаралық жекпе-жек турниріне негізделген, ал әрбір кейіпкердің этникалық, ұлттық және жекпе-жек стилі ерекшеленеді. "Street Fighter" кейіннен шыққан барлық жекпе-жек ойындары үшін үлгі болды. Алғашқы "Кунг-фу шебері" (1984) ойыны Брюс Лидің "Өлім ойыны" (1972) және Джеки Чанның "Тамақ үстіндегі доңғалақтар" (1984) фильмдеріне негізделген. Брюс Ли фильмдерінің табысы оның Джит Куне До жүйесі арқылы Батыста аралас жекпе-жек өнерінің (MMA) тұжырымдамасын танымал етуге көмектесті. 2004 жылы Ultimate Fighting Championship (UFC) негізін қалаушы Дана Уайт Лиді "аралас жекпе-жек өнерінің әкесі" деп атады. Паркурға Гонконгтың экшн фильмдеріндегі Джеки Чанның акробатикалық трюктері, сондай-ақ Брюс Лидің философиясы да ықпал етті.

Hong Kong's international impact initially came in the form of martial arts films, especially 1970s kung fu films and most notably those of Bruce Lee. His earliest attempts at introducing his brand of Hong Kong martial arts cinema to the West came in the form of American television shows, such as The Green Hornet (1966 debut) and Kung Fu (1972 debut). The "kung fu craze" began in 1973, with the unprecedented success of Hong Kong martial arts films at the North American box office. King Boxer (Five Fingers of Death) starring Indonesian born actor Lo Lieh was the first Hong Kong film to top the US box office, paving the way for Bruce Lee's breakthrough with The Big Boss (Fists of Fury) topping the US box office. In May 1973, Hong Kong action cinema made US box office history, with three foreign films holding the top three spots for the first time: Fists of Fury, Lady Whirlwind (Deep Thrust), and Five Fingers of Death. Lee continued his success with Fist of Fury (The Chinese Connection), which also topped the US box office the following month. and then among white working class Americans. Kung fu films also became a global success, across Asia, Europe and the third world. Kuan Hsing Chen and Beng Huat Chua cited fight scenes in Hong Kong films such as Enter the Dragon as being influential for the way they pitched "an elemental story of good against evil in such a spectacle saturated way". In Japan, the manga and anime franchises Fist of the North Star (1983–1988) and Dragon Ball (1984–1995) were influenced by Hong Kong martial arts films, particularly 1970s kung fu films such as Bruce Lee's Enter the Dragon and Jackie Chan's Drunken Master (1978). In turn, Fist of the North Star and especially Dragon Ball are credited with setting the trends for popular shōnen manga and anime from the 1980s onwards. Similarly in India, Hong Kong martial arts films had an influence on Bollywood masala films. After the success of Bruce Lee films (such as Enter the Dragon) in India, Deewaar (1975) and later Bollywood films incorporated fight scenes inspired by 1970s Hong Kong martial arts films up until the 1990s. Bollywood action scenes emulated Hong Kong rather than Hollywood, emphasising acrobatics and stunts and combining kung fu (as perceived by Indians) with Indian martial arts such as pehlwani. Hong Kong martial arts films such as Enter the Dragon were the foundation for fighting games. The Street Fighter video game franchise (1987 debut) was inspired by Enter the Dragon, with the gameplay centered around an international fighting tournament, and each character having a unique combination of ethnicity, nationality and fighting style. Street Fighter went on to set the template for all fighting games that followed. The early beat 'em up game Kung Fu Master (1984) was also based on Bruce Lee's Game of Death (1972) and Jackie Chan's Wheels on Meals (1984). The success of Bruce Lee's films helped popularize the concept of mixed martial arts (MMA) in the West via his Jeet Kune Do system. In 2004, Ultimate Fighting Championship (UFC) founder Dana White called Lee the "father of mixed martial arts". Parkour was also influenced by the acrobatic antics of Jackie Chan in his Hong Kong action films, as well as the philosophy of Bruce Lee.

Екінші толқын: заманауи экшн фильмдер (1990-2000 жылдар)

Гонконг экшн киносының 1980-ші жылдардағы жаңашылдықтары Гонконгты Шығыс Азиядағы басты кино орталығы ретінде орнатып қана қоймай, Батыс елдерінде де қызығушылықты қайта оятты. 1990-шы жылдары Гонконг экшн киносынан екінші “Азиялық шабуыл” болды, ол Голливуд экшн киносына күшті әсер етіп, жаңа серпіліс сыйлады. Гонконг жұлдыздары, режиссерлер және экшн-хореографтардың Гонконгтан Голливудқа кең ауқымда көшіп келгенімен қатар, Голливудта Гонконг экшн фильмін түсіру әдістерінің кеңінен қабылдануы да орын алды. Гонконг экшн фильмінің конвенцияларын кеңінен пайдалану “Гонконгтандыру” деп аталды. Ұзаққа созылған, бірақ әлсіз кунг-фу киносының субмәдениетіне сүйене отырып, Джеки Чан және Цуй Харк сияқты фильмдер (“Пекин операсы”, 1986) Уоның “Қойшы” (1989) фильмі АҚШ-та шектеулі, бірақ сәтті көрсетілгенге дейін жанкүйерлер қатарын кеңейтіп келді, содан кейін фильмдердің көптеп шығуына жол ашылды. 1990-шы жылдары “баламативті” мәдениетке қызығушылық танытқан батыстық көрермендер Қытай ауданындағы бейне дүкендер мен кинотеатрларда жиі кездесе бастады, ал фильмдер бірте-бірте негізгі бейне нарығында және тіпті кейде негізгі кинотеатрларда қолжетімді болды. Батыстық сыншылар мен кино зерттеушілері де Гонконг экшн киносын қадірлеп, көптеген маңызды тұлғалар мен фильмдерді әлемдік киноның канонына енгізді. Осыдан кейін Гонконг Солтүстік Америка режиссерлерінің жаңа буынының көмегімен бүкіл әлемдік экшн кино үшін жаңа терминологияны қалыптастырды. Квентин Тарантиноның “Резервуар итттері” (1992) фильмі “Өртенген қаладан” шабыт алды, ал оның екі бөліктен тұратын “Биллді өлтіру” (2003–04) көбінесе жекпе-жек өнеріне құрмет көрсету болды, ол Юэн Ву Пинге шайқас хореографы және актер ретінде шақырды. Роберт Родригестің “Десперадо” (1995) және оның 2003 жылғы жалғасы “Бір кезде Мексикада” Вудың визуальдық стилін қайталады. Вачовски бірлестігінің “Матрица” трилогиясы (1999–2003) ғылыми-фантастикалық экшн блокбастерлері Ву мен сым арқылы жасалған шайқастардан элементтер алды, сонымен қатар Юэньнің көмегімен түсірілді. Голливудтың бірнеше жұлдыздары да Гонконг тәжірибесін қабылдап, жекпе-жек өнерін үйреніп, өздерінің каскадтық трюктерін орындады, мысалы Киану Ривз, Ума Турман және Джейсон Стэтам. 1980-ші жылдардағы Гонконг қаһармандық қантөгіс фильмдерінде қалыптасқан экшн, стиль, троптар мен мінез-құлықтар 1990-шы жылдары Голливудта кеңінен қабылданып, Голливуд экшн фильмдерін түсіру тәсілін өзгертіп, жаңаша бейімдеді. Тарантино қаһармандық жанрдың жанкүйері болды. “Қойшы” Люк Бессонның “Леон: Кәсіби” (1994) фильміне де зор әсер етті.

Hong Kong action cinema's innovative developments in the 1980s had not only established Hong Kong as the dominant cinema in East Asia, but reawakened Western interest. By the 1990s, there was a second "Asian invasion" from Hong Kong action cinema, heavily influencing and revitalizing Hollywood action cinema. There was a significant crossover of Hong Kong stars, filmmakers and action choreographers from Hong Kong to Hollywood, in addition to the wide adoption of Hong Kong action filmmaking techniques in Hollywood. The wide adoption of Hong Kong action film conventions was referred to as the "Hong Kongification" of Hollywood. Building on the reduced but enduring kung fu movie subculture, Jackie Chan and films like Tsui Hark's Peking Opera Blues (1986) were already building a cult following when Woo's The Killer (1989) had a limited but successful release in the U. S. and opened the floodgates. In the 1990s, Westerners with an eye on "alternative" culture became common sights in Chinatown video shops and theaters, and gradually the films became more available in the mainstream video market and even occasionally in mainstream theaters. Western critics and film scholars also began to take Hong Kong action cinema seriously and made many key figures and films part of their canon of world cinema. From here, Hong Kong came to define a new vocabulary for worldwide action cinema, with the aid of a new generation of North American filmmakers. Quentin Tarantino's Reservoir Dogs (1992) drew inspiration from City on Fire and his two part Kill Bill (2003–04) was in large part a martial arts homage, borrowing Yuen Woo Ping as fight choreographer and actor. Robert Rodriguez's Desperado (1995) and its 2003 sequel Once Upon a Time in Mexico aped Woo's visual mannerisms. The Wachowski sisters' The Matrix trilogy (1999–2003) of science fiction action blockbusters borrowed from Woo and wire fu movies, and also employed Yuen behind the scenes. A number of Hollywood action stars also adopted the Hong Kong practice of training in martial arts and performing their own stunts, such as Keanu Reeves, Uma Thurman and Jason Statham. The action, style, tropes and mannerisms established in 1980s Hong Kong heroic bloodshed films were later widely adopted by Hollywood in the 1990s, reshaping the way Hollywood action films were made. Tarantino was an admirer of the heroic bloodshed genre. The Killer also heavily influenced Luc Besson's Léon: The Professional (1994).

Көптеген жетекші тұлғалардың келуі (1990-шы жылдардың аяғы мен 2000-шы жылдардың басында)

1980-ші және 1990-шы жылдардың басында Гонконг фильмдерінің жаңадан табылған халықаралық танымалдығына және 1990-шы жылдардың дамуы кезінде индустрияның құлдырауына байланысты Гонконг киносының көптеген жетекші өкілдері Голливудқа кетті, себебі ол Гонконгтың өндіріс компаниялары теңестіре алмайтын бюджеттер мен жалақы ұсынды. Джон Ву 1992 жылы "Қатты қайнаған" фильмінен кейін Голливудқа кетті. 1997 жылы түсірген "Бетке/Төстен" фильмі оның Голливудтағы бірегей стилін қалыптастырған жетістік болды. Бұл фильм сыншылар мен көрермендер арасында өте танымал болды (бүкіл әлем бойынша 240 миллион АҚШ долларынан астам табыс тапты). "Mission: Impossible 2" (2000) бүкіл әлем бойынша 560 миллион АҚШ долларынан астам табыс тапты. Осы екі фильмнен кейін Ву 1980-ші және 1990-шы жылдардың басындағы табыстарын қайтаруға тырысты. Гонконг киносындағы он бес жылдан астам сәттілік пен АҚШ нарығын жаруға бірнеше әрекеттенгеннен кейін, Джеки Чанның 1995 жылғы "Бронкстағы шуыл" фильмі оған АҚШ-та танымалдылық әкелді. Содан бері ол АҚШ студиялары үшін бірнеше сәтті фильмдер түсірді, соның ішінде "Rush Hour" (1998), "Shanghai Noon" (2000) және олардың жалғастары "Rush Hour 2" (2001), "Shanghai Knights" (2003) және "Rush Hour 3" (2007). АҚШ студиялары үшін түсірген фильмдерінің арасында ол Гонконг студиялары үшін де фильмдер түсіре береді, кейде ағылшын тілінде ("Мистер Нейс Гай" және "Мен кіммін?"), көбінесе Австралия немесе Нидерланды сияқты батыс елдерінде, ал кейде кантон тілінде (2004 жылғы "Жаңа полиция тарихы" және 2006 жылғы "Роб Б. Худ"). Оның АҚШ-тағы үлкен танымалдығының арқасында бұл фильмдер әдетте АҚШ-та шығарылады, бұл Гонконг фильмдері үшін сирек кездесетін жағдай, және көрермендердің көп санын тартады. Джет Ли 1998 жылғы "Хитмен" фильмінен кейін Гонконгтегі жұмысын азайтты және Голливудқа көшті. "Өлімшіл қару 4" (1998) фильміндегі шағын рөлден кейін ол бірнеше Голливуд фильмдерінде ойнады, олар сәтті ойнады және американ көрермендері арасында оған есім шығарды. Осы уақытқа дейін ол қытай киносына тек екі фильммен оралды: "Батыр" (2002) және "Қорқытпай" (2006). Ол "Қорқытпай" фильмінің өзінің соңғы дәстүрлі кунг-фу фильмі болатынын мәлімдеді. Чоу Юн Фат та Голливудқа көшті. 1995 жылы түсірген "Бейбітшілік қонақ үйі" фильмінен кейін ол Голливудта бірнеше фильм түсірді, бірақ олар жоғарыда аталған өкілдердің фильмдері сияқты сәтті болған жоқ. Олардың ішінде "Ауыстырушы кісі өлтірушілер" (1998), "Сыбайлас жемқор" (1999), "Ана мен патша" (1999) және "Оқ төзімді монах" (2003) фильмдері бар. Ол 2000 жылғы "Күсіп тұрған жолбарыс, жасырын айдаһар" және 2006 жылғы "Алтын гүлдің қарғысы" фильмдері үшін Қытайға оралды.

Due to the new found international awareness of Hong Kong films during the 1980s and early 1990s and a downturn in the industry as the 1990s progressed, many of the leading lights of Hong Kong cinema left for Hollywood, which offered budgets and pay which could not be equalled by Hong Kong production companies. John Woo left for Hollywood after his 1992 film Hard Boiled. His 1997 film Face/Off was the breakthrough that established his unique style in Hollywood. This effort was immensely popular with both critics and public alike (it grossed over US$240 million worldwide). Mission: Impossible 2 (2000) grossed over US$560 million worldwide. Since these two films, Woo has struggled to revisit his successes of the 1980s and early 1990s. After over fifteen years of success in Hong Kong cinema and a couple of attempts to crack the U. S. market, Jackie Chan's 1995 film Rumble in the Bronx finally brought him recognition in the U. S. Since then, he has made several highly successful films for U. S. studios including Rush Hour (1998), Shanghai Noon (2000), and their respective sequels Rush Hour 2 (2001), Shanghai Knights (2003), and Rush Hour 3 (2007). Between his films for U. S. studios, he still makes films for Hong Kong studios, sometimes in English (Mr. Nice Guy and Who Am I? ), often set in western countries like Australia or the Netherlands, and sometimes in Cantonese (2004's New Police Story and 2006's Rob B Hood). Because of his enormous U. S. popularity, these films are usually released in the U. S., a rarity for Hong Kong films, and generally attract respectable audience numbers. Jet Li has reduced his Hong Kong output since 1998's Hitman concentrating on Hollywood instead. After a minor role in Lethal Weapon 4 (1998), he has gone on to star in several Hollywood films which have performed respectably and made a name for him with American audiences. So far, he has returned to Chinese cinema for only two films: Hero (2002) and Fearless (2006). He claimed Fearless would be his last traditional kung fu film. Chow Yun fat has also moved to Hollywood. After his 1995 film Peace Hotel, he has made a handful of films in Hollywood which have not seen as much success as those of the aforementioned figures'. These include The Replacement Killers (1998), The Corruptor (1999), Anna and the King (1999) and Bulletproof Monk (2003). He returned to China for 2000's Crouching Tiger, Hidden Dragon and 2006's Curse of the Golden Flower.

Соңғы үрдістер (1990-шы жылдардың соңынан қазіргі уақытқа дейін)

Гонконг киноиндустриясы 1990 жылдардың ортасынан бері күрт құлдырауда. Жергілікті фильмдердің саны және олардың кассалық жиынтықтары айтарлықтай азайды; американдық фильмдер енді ондаған жылдар бойы немесе тіпті ешқашан болмағандай үстемдік танытуда. Осы дағдарыс және батыс киносымен байланыстың артуы Гонконг экшн-фильмдеріне соңғы жылдардағы ең маңызды ықпал етті. Жергілікті және аймақтық жас көрермендерді Голливудтан алшақтату үнемі алаңдау тудырады. Экшн-фильмдер қазір көбінесе бала кезіндегі кантондық поп-музыка жұлдыздарымен, мысалы Экин Ченг пен Николас Цземен, сымдар мен цифрлық эффектілермен толықтырылады – бұл бұрынғы ұрпақтың жекпе-жек өнерінде тәлім алған жұлдыздарының азаюына байланысты туындаған үрдіс. 1990 жылдардың соңында «Downtown Torpedoes» (1997), «Gen X Cops» және «Purple Storm» (екеуі де 1999) сияқты жоғары технологиялық, американдық стильдегі экшн-фильмдерде Cantopop жұлдыздарына сұраныс артты. Эндрю Лаудың «The Storm Riders» (1998) комикске негіделген бейімдемесі рекордтық табыс әкелді және бұрын Гонконг киносында аз қолданылған компьютерлік графика дәуірін ашты. Алайда Цуй Харкның CGI-мен күшейтілген «Time and Tide» (2000) және «The Legend of Zu» (2001) фильмдері күткендей сәттілікке жете алмады. Комедия жұлдызы және режиссер Стивен Чоу «Shaolin Soccer» (2001) және «Kung Fu Hustle» (2004) фильмдерінде жекпе-жек өнерінің конвенцияларын пародизациялау үшін цифрлық эффектілерді пайдаланды, олардың әрқайсысы жаңа кассалық рекордтарды орнатты. Бұл фильмдерге қарағанда, бұрынғы Джон Ву фильмдеріне ұқсамайтын, актерлік шеберлікке баса назар аударатын, тыныш қылмыстық фильмдердің сериясы жарық көрді. «Milkyway Image» өндіріс компаниясы Патрик Яудың «Expect the Unexpected» (1998), Джонни Тоның «The Mission» (1999) және «Running Out of Time» (1999) сияқты фильмдермен көшбасшылық жасады. Эндрю Лау мен Алан Мактың «Infernal Affairs» трилогиясы (2002–2003) полициялық триллерлердің жаңа толқынына жол ашты. Басқа салалармен, әсіресе Қытаймен ынтымақтастық – бұл өмір сүру және қалпына келтірудің маңызды стратегиясы болып табылады. Гонконг жұлдыздары мен басқа да мамандар «Crouching Tiger, Hidden Dragon» (2000), «Hero» (2002) және «House of Flying Daggers» (2004) сияқты халықаралық wuxia фильмдерінің сәттілігіне үлес қосты.

The Hong Kong film industry has been in a severe slump since the mid 1990s. The number of local films produced, and their box office takings, are dramatically reduced; American imports now dominate in a way they had not for decades, or perhaps ever. This crisis and increased contact with Western cinema have probably been the biggest recent influences on Hong Kong action cinema. Luring local and regional youth audiences away from Hollywood is a constant concern. Action movies are now generally headlined by babyfaced Cantonese pop music idols, such as Ekin Cheng and Nicholas Tse, enhanced with wires and digital effects – a trend also driven by the waning of a previous generation of martial arts trained stars. The late 1990s witnessed a fad for Cantopop stars in high tech, more American styled action pictures such as Downtown Torpedoes (1997), Gen X Cops and Purple Storm (both 1999). Andrew Lau's wuxia comic book adaptation The Storm Riders (1998) earned a record breaking gross and ushered in an era of computer generated imagery, previously little used in Hong Kong film. Tsui Hark's lavish CGI enhanced efforts Time and Tide (2000) and The Legend of Zu (2001), however, were surprisingly unsuccessful. Comedy megastar and director Stephen Chow used digital effects to push his typical affectionate parody of martial arts conventions to cartoonish levels in Shaolin Soccer (2001) and Kung Fu Hustle (2004), each of which also set a new box office record. Striking a different note were a series of crime films more restrained and actor driven than the earlier, John Woo inspired examples. The Milkyway Image production company was at the vanguard with examples like Patrick Yau's Expect the Unexpected (1998), Johnnie To's The Mission (1999) and Running Out of Time (1999). Andrew Lau and Alan Mak's blockbuster Infernal Affairs trilogy (2002–2003) has set off a mini trend of brooding police thrillers. Collaboration with other industries, particularly that of Mainland China, is another increasingly common survival and recovery strategy. Hong Kong stars and other personnel have been involved in international wuxia successes like Crouching Tiger, Hidden Dragon (2000), Hero (2002) and House of Flying Daggers (2004).