Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
"Тулалық көзі қиық Левша және болат блоха" (Сказ о тульском косом Левше и о стальной блохе, Skaz o Tulskom kosom Levshe i o stalnoy Blokhe), Тулалық көзі қиық Левша және болат блоха немесе жай ғана Левша (Левша, сол жақ қолды), кейде Левша, болат блоха немесе сол жақ қол шебері деп аталады. Бұл Николай Лесковтың 1881 жылы жазылған танымал сказ (әңгіме). Халық ертегісі түрінде жазылған, ол Туладан (дәстүрлі түрде Ресей қару-жарақ өнеркәсібінің орталығы) шыққан сол жақ қолды қару шеберінің ағылшын әріптестерінен басым түскенін айтады. Ол оларға жылқы табандары мен жазулармен жасалған, сағаттай жұмыс істейтін болат блоханы сыйлады.
"The Tale of Cross eyed Lefty from Tula and the Steel Flea" (Сказ о тульском косом Левше и о стальной блохе, Skaz o Tulskom kosom Levshe i o stalnoy Blokhe), The Tale of the Crosseyed Lefthander from Tula and the Steel Flea or simply Levsha (Левша, left handed), sometimes called The Lefthander, Lefty, The Steel Flea or The Left handed Craftsman is a well known 1881 skaz (story) by Nikolai Leskov. Styled as a folk tale, it tells a story of a left handed arms craftsman from Tula (traditionally a center of the Russian armaments industry) who outperformed his English colleagues by providing a clockwork steel flea they'd made with horseshoes and inscriptions on them.
Қысқаша мазмұны
Ресей патшасы Александр I, өзінің қазақ қызметшісі Платовпен Англияға сапар шеккен кезде, оған түрлі заманауи өнертабыстар көрсетілді. Платов Ресейдегі жағдайдың әлдеқайда жақсы екенін жиі айтады (бірде жақсы жасалғандай көрінген нәрсе, бірақ орыс мылтығы екенін тапқанда, нұсқаушыны ұялтады), бірақ оларға кішкентай механикалық блоха көрсетілді. Патшалық таққа отырғаннан кейін келесі патша Николай I, Платовқа (блоханы жасыруға тырысқаннан кейін) сағат механизмімен жасалған болат блоханы (бұршақтай кішкентай, оны айналдыру кілтін тек микроскоп арқылы көруге болады) жасаған ағылшыздан артық жұмыс істейтін шебер табуды бұйырды. Платов ағылшын өнертабысын жақсартуға болатын адамды табу үшін Тулаға барады. Үш қаругер жұмыс істеуге келісіп, шеберханаға қамалады. Ауыл тұрғындары оларды түрлі жолмен (мысалы, "өрт!" деп айқайлап) шығаруға тырысады, бірақ ешкім оларды шығара алмайды. Платов олардың жұмысын тексеру үшін келгенде, бірнеше қазақты шеберхананың есігін ашуға тырысады. Олар шатырды алып тастауға қол жеткізеді, бірақ шеберханадан шыққан дене иісі мен металл жұмысының иісінен көпшілік жиренеді. Қаругерлер Платовқа берген блоханы қайтарады, ол оларды ештеңе істемегені үшін қарғыйды. Ол сәтсіздікке жауапты болған Лефтиді өзімен бірге алып кетеді. Блоха патшаға беріледі, Лефти оған олардың жетістіктерін көру үшін блоханы жақын қарап қарау керектігін түсіндіреді. Ол оны айналдырады және ол қозғалмайтынын байқайды. Ол микроскопсыз ("біз кедей адамдармыз") Лефти мен оның серіктері блохаға дұрыс өлшемдегі аттың жалатысын (шеберлердің қолтаңбаларымен) орнатқандарын (Лефти тырнақтарды жасады, олар тым кішкентай болғандықтан көруге болмайды) анықтайды, бұл патша мен ағылшыздарды таң қалдырады (дегенмен блоха енді бұрынғыдай билей алмайды). Содан кейін Лефти шақыру алады және ағылшын өмірін және техникалық жетістіктерін зерттеу үшін Англияға сапар шегеді. Ағылшын қонақтары оны Англияда қалғанға көндіруге тырысады, бірақ ол үйін сағынып, мүмкіндігінше Ресейге қайтады. Қайтып келе жатқанда ол Санкт-Петербургке ағылшын теңізшісімен бірге ішімдікке тартысады. Теңізшіге жақсы қаралады, бірақ билік Лефтидің жеке куәлігін таба алмай, оны қарапайым маскүнем деп санайды және оны белгісіз адамдарға арналған ауруханада өлдіруге жібереді. Теңізші, ішімдігі танығаннан кейін, жаңа досын табуға шешім қабылдайды және Платовтың көмегімен оны табады. Өлім алдында (басы тротуарға түсіп сындырылады) ол дәрігерге императорға сарбаздарының мылтықтарын майланған кірпішпен тазалауды тоқтатуды айтуын өтінеді (Англияда кірпішпен тазаланған мылтықты көргеннен кейін және оны майлы ұстағандықтан жақсы атылатынын түсінгеннен кейін). Алайда, хабар жетпейді, өйткені соғыс министрі дәрігерге өз ісімен айналысуға кеңес береді. Лесков (әңгімеде) Крым соғысы хабар жеткізілгенде басқаша аяқталуы мүмкін екенін айтады. Әңгіме Лесковтың жақсы, ауыр еңбек пен шығармашылықты машиналармен алмастыру туралы ойларымен аяқталады.
Tsar Alexander I of Russia, while visiting England with his servant the Cossack Platov, is shown a variety of modern inventions. Platov keeps insisting that things in Russia are much better (embarrassing a guide at one point when he finds something that appears well made that turns out to be a Russian gun), until they are shown a small mechanical flea. After his ascension the next tsar, Nicolas I, orders Platov (after he tries to hide the flea) to find someone to outperform the English who had created the clockwork steel flea (as small as a crumb, and the key to wind it up can only be seen through a microscope). Platov travels to Tula to find someone to better the English invention. Three gunsmiths agree to do the work and barricade themselves in a workshop. Villagers try to get them to come out in various ways (for example by yelling "fire"), but no one can get them to come out. When Platov arrives to check on their progress, he has some Cossacks try to open the workshop. They succeed in getting the roof to come off, but the crowd is disgusted when the trapped smell of body odor and metal work comes out of the workshop. The gunsmiths hand Platov the same flea he gave them and he curses them, believing that they have done absolutely nothing. He ends up dragging Lefty with him in order to have someone to answer for the failure. The flea is given to the czar, to whom Lefty explains that he needs to look closer and closer at the flea to see what they have achieved. He winds it up and finds that it doesn't move. He discovers that, without any microscopes ("We are poor people"), Lefty and his accomplices managed to put appropriately sized horseshoes (with the craftsmen's engraved signatures) on the flea (Lefty made the nails, which cannot be seen since they are so small), which amazes the Tsar and the English (even though the flea now cannot dance as it used to). Lefty then gets an invitation and travels to England to study the English way of life and technical accomplishments. The English hosts try to talk him into staying in England, but he feels homesick and returns to Russia at the earliest opportunity. On the way back, he engages in a drinking duel with an English sailor, arriving in Saint Petersburg. The sailor is treated well, but the authorities finding no identification on Lefty and believing him to be a common drunkard, send him off to die in a hospital for unknowns. The sailor, after sobering up, decides to find his new friend, and with the aid of Platov they locate him. While dying (his head is smashed from being thrown onto the pavement), he tells the doctor to tell the Emperor to stop having his soldiers clean their muskets with crushed brick (after he sees a dirty gun in England and realizes it fires so well because they keep it oily). The message never arrives, however, because the war minister tells the doctor to mind his own business. Leskov comments (in the tale) that the Crimean War might have turned out differently if the message had been delivered. The story ends with Leskov commenting on the replacement of good, hard earned labor and creativity with machines.
Стиль
Әңгіме тілі ерекше; оның көптеген халықтық дәмі бар неологизмдері мен сөйлеу тіліндегі сөздері (көптегені қарыз сөздерді, славян емес сөздерді алмастыру болып табылады, өте күлкілі және табиғи, бірақ көбінесе Лесков ойлап тапқан) қанатты сөздерге және мақал-мәтелдерге айналды. Славофилдер де, батыстықтар да осы әңгімені өз пікірлерін қолдау үшін пайдаланды; шындығында, Левшаның оқиғасы орыс халқының керемет тапқырлығы мен шеберлігін көрсетеді, сонымен қатар ол көптеген талантты орыс адамдарын ескермейтін орыс қоғамын ашып көрсетеді.
The language of the story is unique; many of its folk flavored neologisms and colloquialisms (many of them being replacements of borrowed non Slavic words, very funny and natural, though mostly invented by Leskov) have become common sayings and proverbs. Both Slavophiles and Westernizers used the story in support of their views; indeed the story of Levsha may signify amazing Russian ingenuity and craftsmanship, it also exposes the Russian society which neglects most talented Russian people.
Мәдениеттің әсері
1952 жылы Борис Александрович Александров пен П. Ф. Аболимов балетке бейімдеу жасады. Балеттің патриоттық мәнін күшейту үшін оқиға өзгертілді, нәтижесінде блоха секіру қабілетін сақтап, Лефти үйге оралып, сүйгенімен кездеседі. Бірақ Бүкілодақтық Коммунистік партиясының Орталық Комитеті либреттоны нашар деп тапты, сондықтан балет 1954 және 1976 жылдары екі рет ғана қойылды. 1964 жылы совет режиссері Иван Иванов Вано осы оқиға негізінде 42 минуттық анимациялық фильм түсірді. 1986 жылы "Солжақ" атты көркем фильм жасалды. Бұл нұсқасы Юра технологиясы мұражайында күніне бірнеше рет көрсетіледі. Кітапта бес миллион есеге дейін үлкейтуге қабілетті микроскоп сипатталады, бұл қазіргі нанотехнологияда қолданылатын микроскоптарға ұқсас. Осы себепті ол 2007 жылғы Nature Physics журналында жарияланды. Орыс тілінде "Левша" (Солжақ) есімі ерекше дағдылы қарапайым халық шеберіне айналды, ал "блохаға аяқкиім кию" деген тіркес шебердің қабілетін көрсететін идиомалық сөз тіркесіне айналды.
In 1952, a ballet adaption was developed by Boris Alexandrovich Alexandrov and P. F. Abolimov. In order to maximize the ballet's patriotic message, the story was changed so that the flea keeps its leap and Lefty survives to return home to a love interest. The libretto was thought clumsy by the Central Committee of the All Union Communist Party, however, and the ballet was only ever staged twice, in 1954 and 1976. In 1964, Soviet director Ivan Ivanov Vano made an animated 42 minute long film called Lefty (Левша) that was based on the story. A live action film The Left Hander was made in 1986. This version is played several times a day at the Museum of Jurassic Technology. The book describes a microscope which can magnify up to five million times, similar to actual microscopes that are now being used in nanotechnology. For this reason it is featured in a Nature Physics article from 2007. In the Russian language, the hero's nickname, Levsha (Lefty), has become a reference to an exceptionally skilled common folk craftsman, and the expression "to shoe a flea" has become an idiomatic phrase signifying a craftsman's feat.