Юрий Башмет: өмір және шығармашылық жолы

Кіріспе

Ресейлік дирижер, скрипкашы және альтшы (1953 жылы туған)

Юрий Абрамович Башмет (Юрий Абрамович Башмет; 1953 жылдың 24 қаңтарында туған) – ресейлік дирижер, скрипкашы және альтшы.

Өмірбаян

Юрий Башмет 1953 жылғы 24 қаңтарда Дондағы Ростовта Абрам Борисович Башмет пен Майя Зиновьева Башметтің (қыз есімі Кричевер) отбасында дүниеге келген. Оның әкесінің әжесі, Цилия Ефимовна, жастық шағында консерваторияда екі жыл бойы ән оқыған. Анасының әжесі, Дарья Аксентьевна, туған хуцул әндерін орындаған. 1971 жылы Львов орта арнайы музыка мектебін бітірді. 1971 жылдан 1976 жылға дейін Мәскеу консерваториясында оқыды. Оның алғашқы виола мұғалімі профессор Вадим Борисовский болды; 1972 жылы қайтыс болғаннан кейін оның орнын профессор Федор Дружинин басқарды. Дружинин сондай-ақ Юрий Башметтің сынақ мерзімінде және Мәскеу консерваториясында аспирантурада оқыған кезінде (1976–78) тәлімгері болды. 1972 жылы Башмет 1758 жылы миландық аспап жасаушы Паоло Тесторе жасаған виоланы сатып алды, оны ол бүгінгі күнге дейін өнер көрсетулерінде пайдаланады. 1970 жылдардың аяғында және 1980 жылдардың басында Башмет жеке орындаушы ретінде мансабын дамытты. 1976 жылы Р. Баршайдың құрған Мәскеу камералық оркестрімен Германияда гастрольдік турнемен концерттік қызметін бастады. Ол әлемнің жетекші концерт залдарында өнер көрсетті: Еуропа, АҚШ, Канада, Латын Америкасы, Австралия, Жаңа Зеландия және Жапонияда. Амстердам Концертгебуу, Лондон Барбикан, Берлин филармониясы, Милан Ла Скала, Мәскеу консерваториясының Үлкен залы, Ленинград филармониясының Үлкен залы сияқты залдарда жеке концерттер берген алғашқы виолашы болды. Юрий Башмет көптеген белгілі дирижерлермен жұмыс істеді, олардың ішінде Рафаэль Кубелик, Мстислав Ростропович, Сейжи Озава, Валерий Гергиев, Геннадий Рождественский, Колин Дэвис, Джон Элиот Гардинер, Ехуди Менухин, Шарль Дютуа, Невилл Марринер, Пол Сахер, Майкл Тилсон Томас, Курт Мазур, Бернард Хайтинк, Кент Нагано, Саймон Рэтл, Юрий Темирканов және Николаус Харнонкурт. Ол 1985 жылы дирижерлік қызметін бастады, бұл оның батыл заманауи суретші ретіндегі беделіне сай келеді. 1992 жылы Башмет оркестрді қайта құрды, онда Мәскеу консерваториясының түлектері мен аспиранттарынан тұратын Ресейдің ең дарынды жас музыканттары болды. Бұл оркестр Мәскеу консерваториясының Үлкен залында өнер көрсетеді және шетелде кеңінен гастрольдік сапарлар жасады. Оның орындалулары BBC, Bayerischer Rundfunk, Radio France және Radio Luxembourg сияқты ірі радиокомпаниялар үшін жазылған. Оркестр бірнеше диск жазды, олардың ішінде Альфред Шнитке Үштік концерті (EMI Records), солистер: Гидон Кремер, Юрий Башмет және Мстислав Ростропович. Шостаковичтің Он үшінші кыллы квартеті мен Брамстың (Sony Classics) квинтеті жазылған тағы бір диск The Strad журналымен "1998 жылдың ең үздік альбомы" деп танылды және Грэмми сыйлығына ұсынылды. Солист және дирижер ретінде Башмет жетекші симфониялық оркестрлермен бірге өнер көрсетті: Ливерпульдің Корольдік филармониялық оркестрі, Берлин филармониясы, Берлин симфониясы, Нью-Йорк филармониясы, Бавария радиосының оркестрі, Сан-Франциско симфониясы, Чикаго симфониясы, Бостон симфониясы, Вена филармониясы, Франция радиосының филармониялық оркестрі, Париж оркестрі және т.б. Бұл оркестрлермен репертуарында Брамс, Гайдн, Шуберт, Моцарт, Чайковский және Бетховеннің симфониялық шығармалары болды. Мәскеудегі Большой театрында өткен концертте Шостаковичтің 13-ші симфониясы орындалды. Башмет концерттерде, сондай-ақ Мстислав Ростропович, Гидон Кремер, Свиатослав Рихтер, Исаак Стерн, Анна Софи Муртер, Марта Аргерич, Евгений Киссин, Миша Майский, М. Портал, Шломо Минц, Олег Каган, Роберто Карневале, Виктор Третьяков және Мария Жоао Пирес сияқты белгілі музыканттармен бірлескен орындалымдарда өнер көрсетті. Башметтің әртүрлі ұрпақтан, бірақ ортақ көркемдік көзқарастары бар екі орындаушы – Свиатослав Рихтермен бірлескен орындалымдары ерекше атап өтуге лайық. Олар Мәскеудегі Пушкин мұражайындағы "Желтоқсан кештері" фестивалінде, сондай-ақ әлемдік турнелерде бірге өнер көрсетті. Башметтің ұзақ жылдарға созылған жеке және өнердегі достығының тағы бірі – Мстислав Ростроповичпен. Көптеген қазіргі заманғы композиторлар Юрий Башмет үшін немесе оған арнап 50-ден астам виолалық концерттер мен басқа да шығармалар жазды: А. Шнитке – "Концерт", "Монолог"; С. Губайдуллина – "Концерт", Э. Денисов – "Концерт", Д. Тавенер – "Мифті жеткізуші"; М. Плетнев – "Концерт", А. Головин – "Соната breve"; А. Раскатов – "Соната"; В. Шарафян – "Сургит Глория" виолалық концерті дудук, дескант, баритон және оркестрмен, Г. Канчели – "Литургия" және "Стикс"; А. Чайковский – екі "Концерт"; Баркаускас – "Концерт", А. Ешпай – "Концерт"; П. Рудерс – "Концерт". А. Шнитке – "Үштікке арналған концерт" (Мстислав Ростропович, Юрий Башмет, Гидон Кремерге арналған), және тағы да көптеген шығармалар. Юрий Башмет А. Шниткенің "Кылды үштік" шығармасын струнный оркестрге аударды; бұл шығарма Венадағы "Sikorsky" баспасынан "Трио – Соната" деген атпен шықты. Башметтің ең танымал шығармаларының қатарында И.С. Бахтың чаконы, Ф. Шуберттің Арпеджионе сонатасы, В.А. Моцарттың скрипка мен виолаға арналған Sinfonia Concertante, Д. Шостаковичтің Виола сонатасы және А. Шниткенің виола мен оркестрге арналған концерті бар. Юрий Башмет әлемнің түкпір-түкпіріндегі фестивальдерге қатысты: Tanglewood (АҚШ), Tours, Bordeaux, Biarritz, Menton (Франция), Brussels, Kainuu, Mikkeli (Финляндия), Kroyt (Германия), Siena, Sorrento, Camerino, Streza (Италия), және "Наурыз музыкасы Lias" (Русе, Болгария). Ол Германиядағы Rolandseck және Италиядағы Elba Island фестивальдерінің көркемдік директоры және ұйымдастырушыларының бірі. Ол Лондондағы (Ұлыбритания) Корольдік Альберт залындағы Promenade Concerts-тің тұрақты қатысушысы. Башметтің талантына берілген ең жоғары баға – ол Мәскеудегі "Желтоқсан кештері" музыкалық фестивалінің көркемдік директоры лауазымына тағайындалды, бұл лауазымды 17 жыл бойы Свиатослав Рихтер атқарды. 2006 жылдан бері Юрий Башмет белгілі белорусьтік пианист Ростислав Кримермен бірге Минск қаласында (Беларусь) жыл сайынғы Юрий Башмет атындағы Халықаралық музыкалық фестивальді өткізеді, ол Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығындағы ең маңызды шаралардың біріне айналды. Юрий Башмет Мәскеудегі Виолашылардың Халықаралық конкурсының негіз қалаушысы және қазылар алқасының төрағасы, Ресейдегі осы сияқты жалғыз шара. Ол Ұлыбританиядағы Lionel Tertis Халықаралық Виолалық конкурсының президенті, Мюнхендегі және Париждегі "Maurice Vie" конкурстарындағы қазылар алқасының мүшесі. Әртүрлі елдердің (Ұлыбритания, Франция, Ресей) кино және телекомпаниялары оның өнері туралы бірнеше фильм түсірді. Оның дискілері бірнеше рет Еуропаның беделді сыйлықтарын жеңіп алды, оның ішінде "Diapason d'Or" және "Choc". Юрий Башмет халықаралық деңгейдегі маңызды кезеңдік қайырымдастық акцияларға қатысты, олардың ішінде Carnegie Hall-да (Элтон Джон мен Стиви Уандермен бірге), Лондон қаласында (Принцесса Диананың естелігіне) және Армениядағы, Жапониядағы табиғи апаттардың құрбандарына көмек көрсету үшін, сондай-ақ мүгедек балаларға көмектесу үшін жиналған қаражаттар бар. Юрий Башмет құрған Халықаралық қайырымдастық қор халықаралық өнер саласындағы ең үлкен жетістіктері үшін Дмитрий Шостакович атындағы халықаралық сыйлықты тағайындады. Бұл сыйлық Гидон Кремер, Томас Квастхофф, Виктор Третьяков, Валерий Гергиев, Анна Софи Муртер, Ольга Бородина, Ирина Антонова, Наталия Гутман және Евгений Киссинге берілді. 2014 жылдың наурыз айында ол Ресей президенті Владимир Путиннің Украинадағы әскери араласуына қолдау білдіретін хатқа қол қойды. 2014 жылдың 12 наурызында Львов Ұлттық музыка академиясының (LNMA) мәлімдемесіне сәйкес, Юрий Башмет Украинадағы Қырымға әскери араласуды қолдау туралы ашық хатқа қол қойғандығына байланысты LNMA-ның құрметті профессоры атағынан айырылды, ол өскен ел.

Yuri Bashmet was born on 24 January 1953 in Rostov on Don in the family of Abram Borisovich Bashmet and Maya Zinovyeva Bashmet (née Krichever). His paternal grandmother, Tsilya Efimovna, studied singing at the conservatory for two years in her youth. His maternal grandmother, Darya Axentyevna, interpreted native Hutsul songs. In 1971, he graduated from the Lviv secondary special music school. From 1971 till 1976, he studied at the Moscow Conservatory. His first viola teacher was Professor Vadim Borisovsky; after whose death in 1972 was succeeded by Professor Fyodor Druzhinin. Druzhinin was also the tutor of Yuri Bashmet for the probation period and for his postgraduate study at the Moscow Conservatory (1976–78). In 1972, Bashmet purchased a 1758 viola made by Milanese luthier Paolo Testore, which he uses for his performances to date. In the late 1970s through to the early 1980s, Bashmet developed his career as a solo performer. He began his active concert activities in 1976, with a tour of Germany with the Moscow Chamber Orchestra founded by R. Barshay. He has performed in leading concert halls the world over: in Europe, USA, Canada, Latin America, Australia, New Zealand and Japan. He was the first violist to perform a solo recital in such halls as the Amsterdam Concertgebouw, the Barbican in London, the Berlin Philharmonic, La Scala of Milan, the Great Hall of the Moscow Conservatoire, and the Great Hall of the Leningrad Philharmonic. Yuri Bashmet has performed under many noted conductors, including Rafael Kubelík, Mstislav Rostropovich, Seiji Ozawa, Valery Gergiev, Gennady Rozhdestvensky, Colin Davis, John Eliot Gardiner, Yehudi Menuhin, Charles Dutoit, Neville Marriner, Paul Sacher, Michael Tilson Thomas, Kurt Masur, Bernard Haitink, Kent Nagano, Simon Rattle, Yuri Temirkanov, and Nikolaus Harnoncourt. He started his conducting activity in 1985, consistent with his reputation as a bold contemporary artist unafraid of taking risks. In 1992, Bashmet reconstituted the orchestra featuring some of the most talented young musicians of Russia who are graduates and postgraduate students of the Moscow Conservatory. This orchestra performs in the Great Hall of the Moscow Conservatory and has toured extensively abroad. Its performances have been recorded for broadcast by major radio companies, including the BBC, Bayerischer Rundfunk, Radio France, and Radio Luxembourg. The orchestra has recorded several CDs, among these a recording of the Alfred Schnittke Triple Concerto (EMI Records), soloists: Gidon Kremer, Yuri Bashmet and Mstislav Rostropovich. Another CD, of the Thirteenth String Quartet by Shostakovich and the quintet by Brahms (Sony Classics), was acclaimed "Best Album of 1998" by The Strad magazine, and was nominated for a Grammy Award. As a soloist and a conductor, Bashmet has performed with leading symphony orchestras: Royal Liverpool Philharmonic Orchestra. Berlin Philharmonic, Berlin Symphony, New York Philharmonic, Вауrische Rundfunk, San Francisco Symphony, Chicago Symphony, Boston Symphony, Vienna Philharmonic, French Radio Philharmonic Orchestra, Paris Orchestra, etc. Repertoire with these orchestras has included the symphonic works of Brahms, Haydn, Schubert, Mozart, Tchaikovsky, and Beethoven. A particularly noted concert at the Bolshoi Theatre in Moscow featured Shostakovich's Symphony No. 13. Bashmet has performed recitals, as well as his joint performances together with noted musicians including Mstislav Rostropovich, Gidon Kremer, Sviatoslav Richter, Isaac Stern, Anne Sophie Mutter, Martha Argerich, Evgeny Kissin, Mischa Maisky, M. Portal, Shlomo Mintz, Oleg Kagan, Roberto Carnevale, Viktor Tretiakov, and Maria João Pires. Of particular note were Bashmet's performances in collaboration with Sviatoslav Richter, two performers of different generations but with common artistic views. They performed together at the "December Evenings" festival in the Pushkin museum in Moscow, as well as on world tours. Another of Bashmet's longstanding artistic friendships, personal and in performance, is with Mstislav Rostropovich. Numerous modern composers have composed works especially for Yuri Bashmet or dedicated to him, including 50 viola concertos and other works: A. Schnittke – "Concerto", "Monologue"; S. Gubaidullina – "Concerto", E. Denisov "Concerto", D. Tavener – "The Myth Bearer"; M. Pletnev – "Concerto", A. Golovin – "Sonata breve". A. Raskatov – "Sonata"; V. Sharafyan "Surgite Gloriae" viola concerto with duduk, descant, baritone and orchestra, G. Kancheli – "Liturgy " and "Styx"; A. Tchaikovsky – two "Concertos"; Barkauskas – "Concert", A. Eshpay – "Concert"; P. Ruders – "Concerto". A. Schnittke – "Concerto for three" (dedicated to Mstislav Rostropovich, Yuri Bashmet, Gidon Kremer), and many others. Yuri Bashmet has transcribed the "String Trio" by A. Schnittke for string orchestra; this work was issued by "Sikorsky" (Vienna) under the name "Trio – Sonata". Particular works for which Bashmet is known include the Chaconne by J. S. Bach, Arpeggione Sonata by F. Schubert, Sinfonia Concertante for violin and viola by W. A. Mozart, Viola Sonata by D. Shostakovich, and the Concerto for viola and orchestra by A. Schnittke. Yuri Bashmet has participated in many festivals all over the world: Tanglewood (USA), Tours, Bordeaux, Biarritz, Menton (France), Brussels, Kainuu, Mikkeli (Finland), Kroyt (Germany), Siena, Sorrento, Camerino, Streza (Italy), and "March Music Lias" (Ruse, Bulgaria). He is an artistic director and one of the organizers of the festivals in Rolandseck (Germany), and Elba Island (Italy). He is a regular participant of the Promenade Concerts in Royal Albert Hall (London, UK). The highest appraisal of Bashmet's talent was his appointment to the position of the art director of the "December evenings" music festival in Moscow, a position held for 17 years by Sviatoslav Richter
Since 2006 Yuri Bashmet together with famous Belarusian pianist Rostislav Krimer has held the annual Yuri Bashmet International Music Festival in Minsk (Belarus), which has become one of the most prominent events in the Commonwealth of Independent States. Yuri Bashmet is a founder and a Jury Chairman of the International Contest of Violists in Moscow, the only event of its kind in Russia. He is the President of the Lionel Tertis International Viola Competition in Great Britain, the member of Jury for the violists' contests in Munich and "Maurice Vie" in Paris. Cinema and TV broadcasting companies of different countries (Great Britain, France, Russia) have filmed several movies about his art. Several times his CDs won prestigious European awards, including the "Diapason d'Or" and "Choc". Yuri Bashmet has participated in many large scale charity actions of the international importance, in Carnegie Hall (with Elton John and Stevie Wonder), in London (in the memory of Princess Diana); in the concerts, whose proceeds were transferred to the funds aimed to help the victims of the natural disasters in Armenia, Japan, and to the funds helping handicapped children. The International Charity Fund, established by Yuri Bashmet, has established the Dimitri Shostakovich International Award for outstanding achievements in the field of the international art. This award was granted to Gidon Kremer, Thomas Quasthoff, Victor Tretiakov, Valery Gergiev, Anne Sophie Mutter, Olga Borodina, Irina Antonova, Natalia Gutman, and Evgeny Kissin. In March 2014 he signed a letter in support of the position of the President of Russia Vladimir Putin on Russia's military intervention in Ukraine. According to a statement from the Lviv National Music Academy (LNMA) on 12 March 2014, Yuri Bashmet has been stripped of his title as honorary professor at the LNMA in response to his signing of an open letter in support of Russia's military intervention in Crimea, Ukraine, the country where he grew up.

Білім беруші ретінде

1978 жылдан бері Юрий Башмет Мәскеу консерваториясының студенттеріне сабақ беріп келеді. 1988 жылы доцент, ал 1996 жылы профессор атағын иеленді. 1980 жылдан бастап Башмет Жапонияда, Еуропада, АҚШ-та және Гонконгта шеберлік сабақтарын өткізіп келеді. Ол Accademia Chigiana (Сиена, Италия) және Тур академиясында (Франция) жазғы курстарда оқытады. Оның шәкірттері көптеген халықаралық конкурстарда жеңіске жетіп, қазір әлемдік оркестрлерде өнер танытып жүр. 1996 жылы ол "Виоланың эксперименталды кафедрасын" құрып, басқарды, онда солистік репертуардан өзге, камералық, опералық және симфониялық музыкадағы виола партияларын жан-жақты зерттеу, сондай-ақ өткен мен қазіргі орындаушылық стильдерді тереңдетіп оқу кіреді. Юрий Башмет "Арман станциясы" және "Әлем мұражайларындағы музыка" телебағдарламаларының жүргізушісі және көркемдік жетекшісі ретінде ұлттық білім беру жобаларын ұйымдастырады.

Мәскеу солистері

1986 жылы Юрий Башмет «Мәскеу солистері» камералық оркестрін құрды. 1991 жылы оркестр Францияда гастрольде болғанда, Башмет көркемдік жетекші ретінде Монпелье қаласының әкімшілігімен уақытша шарт жасасты. Содан кейін оркестр музыканттары Францияда қалуға бейімделді, бірақ Башмет үшін бұл шартты міндеттемелеріне қайшы болды, себебі ол Ресейге оралуға міндетті еді. Осының салдарынан ол оркестрдегі қызметінен бас тартты, сонымен бірге музыканттарды өзімен бірге Ресейге қайтуға шақырды. Ұзақ өтпей оркестр таратылды, ал оның мүшелері шетелдегі басқа да музыкалық ұйымдарға қосылды. Башмет Мәскеуге оралғаннан кейін жаңа музыканттар тобымен «Мәскеу солистерін» қайта құрды.