Информатрика – ақпараттың сандық аспектілерін зерттейтін ғылым. Библиометрия, ғылымметрия, вебметрия сияқты салаларды қамтиды. Зерттеу, бағалау, талдау әдістері.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ақпараттың сандық аспектілерін зерттеу
Study of the quantitative aspects of information
Информаметрия – ақпараттың сандық аспектілерін зерттейтін ғылым, ол дәстүрлі библиометрия мен ғылыметрияның дамуы және кеңеюі болып табылады. Информаметрия негізінен әдебиеттік ақпаратты басқару және ғылым мен техниканы бағалау мәселелерін зерттеу үшін библиометрия және ғылыметрия әдістерін қолданады. Информаметрия – математика мен статистиканың сандық әдістерін пайдаланып, информаметрияның процестерін, құбылыстарын және заңдылықтарын зерттейтін жекелеген ғылым саласы. Ғылыметрия – ғылымның сандық аспектілерін зерттейді. Вебометрия – Дүниежүзілік желінің сандық аспектілерін зерттейді. Библиометрия – жазбадағы ақпараттың сандық аспектілерін зерттейді. Киберметрия – вебметрияға ұқсас, бірақ оның анықтамасын кеңейтіп, электрондық ресурстарды да қамтиды.
Informetrics is the study of quantitative aspects of information, it is an extension and evolution of traditional bibliometrics and scientometrics. Informetrics uses bibliometrics and scientometrics methods to study mainly the problems of literature information management and evaluation of science and technology. Informetrics is an independent discipline that uses quantitative methods from mathematics and statistics to study the process, phenomena, and law of informetrics. Scientometrics, which studies quantitative aspects of science
Webometrics, which studies quantitative aspects of the World Wide Web
Bibliometrics, which studies quantitative aspects of recorded information
Cybermetrics, which is similar to webometrics, but broadens its definition to include electronic resources
Шығуы мен дамуы
Информаметрия термині (фр. Informetrie) 1979 жылы неміс ғалымы Отто Накке жасаған, және ол неміс сөзі 'informetrie' дегеннен шыққан. Ағылшын тіліндегі сәйкес терминология жақын арада кейінгі әдебиеттерде пайда болды. 1980 жылдың қыркүйегінде профессор Отто Накке Германияның Франкфурт қаласында өткен алғашқы информаметрия семинарында «информаметрия» терминін таныстырды. Кейін Халықаралық ақпарат және құжаттама федерациясы (FID) арқылы Информаметрия комитеті құрылды. 1987 жылы информаметрия халықаралық ақпараттық қауымдастық және бірнеше шетелдік ақпараттық ғалымдар тарапынан ресми түрде мойындала бастады. 1990 жылы Лео Эгге мен Рональд Руссо информаметрия ғылымын қалыптастыруды ұсынды: статистикалық библиография (1923) библиометрия және ғылымметрияға (1969) және содан кейін информаметрияға (1979). 1993 жылы Берлинде өткен Библиометрия, Информаметрия және Ғылымметрия жөніндегі халықаралық конференцияда Ғылымметрия және информаметрия жөніндегі халықаралық қоғам (ISSI) құрылды, ал алғашқысы Бельгияда Лео Эгге мен Рональд Руссо ұйымдастыруымен өтті. Батыс әлемінде 20-ғасырлық информаметрия негізінен Альфред Дж. Лотканың есімімен аталған Лотка заңына, Джордж Кингсли Зифтің есімімен аталған Зиф заңына, Сэмюэл С. Брэдфордтың есімімен аталған Брэдфорд заңына, сондай-ақ Дерек Дж. де Солла Прайс, Джерард Салтон, Лео Эгге, Рональд Руссо, Тибор Браун, Олле Перссон, Питер Ингверсен, Манфред Бониц және Юджин Гарфилдтің еңбектеріне негізделген.
The term informetrics (French: Informetrie) was coined by German scholars Otto Nacke in 1979, and came from the German word 'informetrie’. The corresponding English terminology soon appeared in the subsequent literature. In September 1980, Professor Otto Nacke introduced the term 'informetrics' at the first seminar on Informetrics in Frankfurt, Germany. Later, Committee on Informetrics has established through The International Federation for Information and Documentation (FID). In 1987, informetrics started to be officially recognized by the international information community and several foreign information scientists. In 1990, Leo Egghe and Ronald Rousseau proposed the formation of the discipline of informetrics: statistical bibliography (1923) to bibliometrics and scientometrics (1969) and then to informetrics (1979). In 1993, the International Society for Scientometrics and Informetrics (ISSI) was founded at the International Conference on Bibliometrics, Informetrics and Scientometrics in Berlin, and the first one was held in Belgium and organized by Leo Egghe and Ronald Rousseau. In the western world, 20th century's Informetrics is mostly based on Lotka's law, named after Alfred J. Lotka, Zipf's law, named after George Kingsley Zipf, Bradford's law named after Samuel C. Bradford and on the work of Derek J. de Solla Price, Gerard Salton, Leo Egghe, Ronald Rousseau, Tibor Braun, Olle Persson, Peter Ingwersen, Manfred Bonitz, and Eugene Garfield.
Информаметрия, библиометрия және сайентометрия арасындағы айырмашылық
1960 жылдан бері кітапхана ғылымы, филология және ғылымтану салаларында үш ұқсас термин пайда болды: библиометрия, ғылымметрия және информаметрия. Бұл үш термин өте ұқсас сандық тармақтарды білдіреді. Осы үш өлшемге қатысты терминдер шатастыру тудырып, көбінесе дұрыс қолданылмайды. Информаметрия мен библиометрия бір-бірімен байланысты, бірақ зерттеу нысаны, зерттеу ауқымы және өлшем бірлігі тұрғысынан ерекшеленеді. Информаметрия мен ғылымметрия зерттеу мақсаты мен нысаны, сондай-ақ зерттеу ауқымы мен қолданылуы жағынан мүлдем басқа. Библиометрия кітапхана ғылымы саласына жатады, ол математикалық және статистикалық әдістерді ғылым мен технологияның қазіргі жағдайы мен даму бағыттарын сипаттау, бағалау және болжау үшін пайдаланады. Сондай-ақ, "әдебиет ақпаратының таралу құрылымы, сандық байланыстары, өзгеріс заңдылықтары және сандық басқаруы, әдебиет пен ақпараттың сандық байланыстары мен басқаруы" зерттеледі. Бұл термин алғаш рет 1969 жылы Алан Притчардтың «Статистикалық библиография немесе библиометрия?» атты мақаласында қолданылған. Ғылымметрия – ғылыми қызметтің процесі мен басқаруын сандық түрде бағалап, оның даму үлгілері мен тенденцияларын анықтауға бағытталған ғылым саласы. Ғылымметрияның анықтамасын Дерек Де Солла Прайс «Ғылымнан ғылымға» атты кітабында «ғылымның сандық зерттеуі, ғылымдағы коммуникация және ғылым саясаты» деп сипаттаған.
Since the 1960s, three similar terms have emerged in the fields of library science, philology and science of science, they are bibliometrics, scientometrics and informetrics, representing three very similar quantitative sub disciplines. The three metrics terms can be confusing and often misused. Informetrics and bibliometrics interpenetrate each other but have different aspects in research object, research scope, and measuring unit. Informetrics and scientometrics are very different in their research purpose and research object, as well as the research scope and application. Bibliometrics is categorised under the field of library science, it uses mathematical and statistical methods to describe, evaluate, and predict the current status and trends of science and technology. Also to study the "distribution structure, quantitative relationship, change law and quantitative management of literature information, quantitative relationships, patterns and quantitative management of literature and information". The term was first used by Alan Pritchard in 1969 in his paper Statistical Bibliography or Bibliometrics?. Scientometrics is a branch of science that quantitatively evaluates and predicts the process and management of scientific activities in order to reveal their development patterns and trends. The definition of scientometrics was described by Derek De Solla Price in his book Science to Science as the “quantitative study of science, communication in science, and science policy”.
Үш өлшем терминдерінің арасындағы байланыстар
Үш көрсеткіш терминінің арасындағы ең айқын байланыс – олардың зерттеу нысандарында. Барлық үш сала да әдебиеттік мәліметтерді зерттеу нысаны ретінде пайдаланатындықтан, олардың зерттеу әдістері мен салаларында белгілі бір ортақтықтар мен қайталасулар бар. Бұдан өзге, олардың бәрі математикалық әдістерді негізгі зерттеу әдістері ретінде қолданады және Брэдфорд заңы, Лотка заңы және Зипф заңы сияқты үш негізгі заңды қолданады.
The most prominent connection between the three metrics terms is in their research objects. Since all three disciplines use literature information as their research object, therefore, they have some similarities and overlaps in their research methods and fields. Moreover, they all use mathematical methods as the basic research methods and they all apply the three basic laws, Bradford's law, Lotka's law and Zipf's law.
Үш өлшем терминінің айырмашылығы
Үш көрсеткіш терминінің өзгешелігі олардың зерттеу нысаны мен зерттеу мақсатынан көрінеді. Библиометрия "мақалалар, жарияланымдар, сілтемелер және басқалар түріндегі ғылыми өнімдерді" талдауға бағытталған зерттеу. Саентометрия ғылыми қызметтің негізгі сипаттамалары мен заңдылықтарын өлшеуге арналған. Ал информатика ақпарат көздерін және ақпарат тарату процесін зерттейді.
The distinction between the three metrics terms can tell from their research object and research purpose. The research of bibliometrics focuses on the analysis of "scientific output in the form of articles, publications, citations, and others". Scientometrics is to measure the basic characteristics and laws of scientific activities. Where informetrics is to investigate information sources and information distribution process.
Инфармаметрия зерттеулерінің мақсаты
Информаметрияның басты мақсаты – теоретикалық зерттеулерді зерттеу процесіндегі әдістемелік мәселелерді шешуге пайдалану, сондай-ақ ақпарат процесі мен құбылысын зерттеу арқылы ақпарат таралуының негізгі заңдылықтарын анықтау және ашып көрсету. Осы арқылы ақпаратты басқаруды ғылыми жағынан жетілдіруге және ақпараттық қызметтер мен ақпаратты басқару шешімдері үшін сандық негіздерді қамтамасыз етуге болады. Информаметрия үшін ақпараттық бірліктердің құрылымын және "әдебиеттік ақпараттың сандық өзгеріс заңдылықтарын" одан да толық ашу үшін сандық талдау әдістерін енгізу қажет.
The main purpose of informetrics is to use its theocratical research to solve the methodological issues in the research process, and to discover and reveal the basic laws of information distribution through the study of information process and phenomenon. In this way, makes information management more scientific and provides a quantitative basis for information services and information management decisions. For informetrics, it is necessary to bring quantitative analysis methods to further reveal the structure of information units and the "quantitative change law of literature information”.
Инфтометрия зерттеулерінің маңызы
Информаметриялық зерттеулердің маңызы – теориялық тұрғыдан әртүрлі эмпирикалық заңдылықтарды жинақтау, сонымен қатар жаңа ақпараттық ортада осы заңдылықтарды тексеру және түзету, олардың жаңа қолданылу мүмкіндіктерін анықтау болып табылады. Осы арқылы ақпараттық ғылымның ғылыми негіздерін нығайтуға, сондай-ақ практикалық жұмысқа теориялық бағыт беруге болады.
The significance of informetrics research is to summarize various empirical laws from the theoretical point of view, at the same time test and modify the various empirical laws in the new information unit conditions, and explore its new applicability, therefore, the scientific nature of information science can be improved, but also to provide theoretical guidance for practical work.
Негізгі заңдар
Информаметрия саласында сандық зерттеу әдістерін жақсы меңгерген көптеген көрнекті ғалымдар бар. 20 ғасырдың басында бірнеше ғалым информаметрияның дамуына ықпал еткен және информаметрияның үш негізгі заңы болған Брэдфорд заңы, Лотка заңы және Зипф заңы сияқты эмпирикалық қолданбалар жасады.
In the field of informetrics research, there are many outstanding contributors in the discipline with a solid knowledge of quantitative research methods. In the early 20th century, several scientists contributed empirical applications that have become the three basic laws of informetrics, Bradford's law, Lotka's law, and Zipf's law, which promote the development of informetrics.
Брэдфорд заңы
Британдық құжаттамашы және кітапханашы Сэмюэл К. Брэдфорд әдебиеттің шоғырлану және таралу заңын алғаш рет ашты, ал 1934 жылы ол Брэдфордтың таралу заңы деп аталды. Ол ғылыми мақалалардың журналдардағы шоғырлануы мен таралу заңдылықтарын сандық түрде көрсетеді, бұл библиометрияның ең негізгі заңы және маңызды бөлігі, сондай-ақ информаметрияның да маңызды құрамы болып табылады. Оның зерттеулері әлі де маңызды теориялық құндылығымен және практикалық маңызымен ерекшеленеді. Брэдфорд бір салаға қатысты мақалалардың басқа саланың журналдарында да кездесетінін анықтады. Соңында, белгілі бір салаға қатысты көптеген мақалалар белгілі бір журналдарда шоғырланады, ал қалғандары көптеген басқа да байланысты журналдарға таралады. Ол журналдарды белгілі бір сала бойынша жарияланған мақалалар санына қарай "өнімділігінің азаю ретімен" тізімдеді, содан кейін мақалаларды үш аймаққа бөлді: біріншісі – жоғары өнімділік аймағы (ядролық аймақ); "екіншісі – орташа өнімділік аймағы; үшіншісі – төмен өнімділік аймағы". Лотка заңы негізінен белгілі бір сала бойынша авторлар мен мақалалар санын болжауға, әдебиеттің өсу тенденциясын анықтауға және осылайша әдебиеттік ақпаратты ғылыми басқаруды жеңілдетуге қолданылады.
The British documentalist and librarian Samuel C. Bradford first discovered the law of concentration and scattering of literature, and in 1934, it has been described as Bradford's law of scattering. It reveals the law of concentration and scattering of scientific papers in journals in a quantitative way, which is the most basic law and an important part of bibliometrics, as well as informetrics and its research still has important irreplaceable theoretical value and practical significance. Bradford found a pattern in the distribution of disciplinary literature among journals, papers from one discipline often appear in journals of another discipline. Eventually, there is a pattern for a large number of papers in a given discipline to be concentrated in a certain number of journals, while the others are scattered in a large number of other related journals. He ranked journals by the number of papers published in a particular discipline, "in their descending order of productivity", then can dividing articles into three different zones, first is the nuclear zone with high productivity; "the second zone moderately productive zone; and the third as the low productive zone". Lotka's law is mainly used to predict the number of authors and papers in a specific discipline, to grasp the trend of the growth of literature, thus, facilitating scientific management of literature information.
Зиф заңы
Зипф заңы 1949 жылы тіл білімі маманы Джордж Кингсли Зипф ұсынған, ол табиғи тілдің сөздік қорының статистикалық мәліметтерінен алынған. Шындығында, әлем бойынша информаметрия білімінде көптеген қиындықтар мен жақсарту қажеттілігі байқалады. Ақпараттық технологиялардың ЛІС саласындағы қарқынды дамуы, мысалы, вебметрия/киберметрияның пайда болуы, информаметрия білімін үнемі тексеру және жаңартуды қажет етеді. Сонымен қатар, көптеген елдерде информаметрия біліміне бөлінетін ресурстар шектеулі, кейбір университеттер студенттердің сұранысы болған жағдайда ғана осы курсты ұсынады. Көптеген елдерде информаметрия бойынша білім берілмесе де, ғылым саясаты мен басқаруда пайдалы болғандықтан, сондай-ақ ғылыми зерттеулерді бағалау саласында маңызды рөл атқаратындықтан, информаметрия саласындағы білім беруді сақтап, одан әрі дамыту маңызды және қажет. Ол "Интернеттің құрылысы мен қолданылуының сандық аспектілерін" қамтиды. Вебметрия тұжырымдамасын 1997 жылы Т. С. Альминд пен П. Ингверсен енгізді, ал 1999 жылы ол зерттеулердің ыстық тақырыбына айналды. 2000 жылы ғалымдар вебметрияның пәндік жүйесі мен теориялық негізін зерттей бастады және мағыналы қолданбалы зерттеулер жүргізді. Оның зерттеу салаларына сілтемелерді талдау, іздеу жүйелері және веб-цитаттарды талдау кіреді.
Zipf's law is proposed by linguist George Kingsley Zipf in 1949, it is obtained from the statistics of natural language vocabulary. In fact, many challenges and the need for improvements have been shown in informetrics education across the world. Constant examination and adjustment in Informetrics education are needed as the rapid evolvement of information technologies in the field of LIS, for example, the emergence of webometrics/cybermetrics. Moreover, most countries have limited resources in informetrics education, as some Universities only offer the course if there is a demand among students. Although many countries do not offer informetrics education, it is still important and necessary to maintain and continue further development in the field of informetrics as it is useful in science policy and management, as well as plays an essential role in the domain of research evaluation. which covers "quantitative aspects of both the construction side and the usage side of the Web". The concept of webometrics was introduced in 1997 by T. C. Almind and P. Ingwersen and became a research hotspot in 1999. In 2000, scientists began to explore the disciplinary system and theoretical framework of webometrics and conducted meaningful application research. Its research areas include link analysis, search engines and web citation analysis.