Кіріспе

Дыбыс шығару құрылғысы, дыбыс шығарушы

Ауа кернесі – сигнал беру мақсатында өте қатты дыбыс шығаруға арналған пневматикалық құрылғы. Ол әдетте қысылған ауа жасайтын көзден тұрады, ол сабан немесе диафрагма арқылы кернеуге өтеді. Ауа ағыны сабанды немесе диафрагманы қоздырады, дыбыс толқындарын тудырады, содан кейін кернеу дауысты күшейтеді. Ауа кернесі көліктерде дабыл ретінде, ірі автобустарда, тіркемелі жүк көліктерінде, өрт сөндіру машиналарында, пойыздарда және кейбір жедел жәрдем машиналарында ескерту құрылғысы ретінде, ал кемелерде сигнал беру құрылғысы ретінде кеңінен қолданылады.

Операция

Ауа мүйізі – мүйіздің мойнындағы металл қамыс немесе диафрагмасы бар шағын ауа камерасына бекітілген металл немесе пластикалық мүйіз немесе керней ("қоңырау" деп аталады). Тамырылған ауа кіретін түтікшеден тар жарық арқылы қамыстың немесе диафрагманың үстінен өтіп, оны дірілдетіп, дыбыс толқындарын тудырады. Кеңейтілген мүйіз дыбыс энергиясын диафрагмадан ашық ауаға жеткізуді жақсартатын акустикалық кедеріс түрлендіргіші ретінде қызмет етеді, бұл дыбысты күштірек етеді. Көптеген мүйіздерде ол дыбыстың тонының биіктігін де анықтайды. Диафрагмамен дірілдеген кезде, мүйіздегі ауа бағаны тұрған толқындар түрінде дірілдейді. Мүйіздің ұзындығы тудырылған дыбыс толқындарының ұзындығын, демек мүйізден шыққан нотаның негізгі жиілігін (тонының биіктігін) анықтайды. Мүйіздің ұзындығы неғұрлым ұзын болса, тонның биіктігі соғұрлым төмен болады. Кемелерде және тұман дабылдарында қолданылатын үлкен ауа мүйіздері сыбызғы сияқты жұмыс істейді; диафрагманың орнына ауа жабық цилиндрлі резонатор камерасынан пышақ жиегіне (фиппл) бағытталған нақты пішіндес жарық арқылы шығады. Пышақ жиегінен өтетін ауа дірілдеп, дыбыс толқындарын жасайды. Дірілдеулер резонатор камерасында тұрған толқындарды қозғайды, сондықтан камераның ұзындығы тудырылған нотаның тонының биіктігін анықтайды.

Жүк көліктері мен автобустар

Жүк көліктері мен автобустарда ауа дабылы көліктің пневматикалық тежегіш жүйесінен алынған қысылған ауамен жұмыс істейді. Жүк көліктерінде оператор кабинасының төбесіне орнатылған бау тартылады, ал автобустарда приборлық тақтаның жанындағы клапан тұтқасы төмен немесе жоғары тартылады, бұл клапанды ашып, дабылға әртүрлі мөлшерде ауа жібереді. Сондықтан, қолды жоғары созып, иықпен қозғау – ауа дабылы бар көліктің жүргішін дабыл соғуын сұрап ескерту сигналы болып табылады. Қазіргі заманғы жүк көліктері мен автобустарда дабыл рульдегі батырма арқылы қосылады (қалыпты көлік дабылы сияқты). Кейбір жүк көліктері мен автобустарда электр және ауа дабылы бар, олар приборлық тақтадағы ауыстырып-қосқыш арқылы таңдалады. Бұл халық көп шоғырланған аймақтарда қуатты ауа дабылын пайдалануды болдырмау үшін жасалған.

Тез жәрдем көліктері

Көптеген өрт сөндіру машиналары, жедел жәрдем және басқа да ірі арнайы көліктер жолдан өткізуге мүмкіндік беру үшін дабыл шашу үшін пневматикалық дабылдарды пайдаланады. Арнайы көліктерде де электронды дабылдар бар, олар осыған ұқсас, оңай танылатын дыбыс шығарады. Олар әдетте көліктің электронды сиренасымен бірге жұмыс істейді және бірдей динамиктер арқылы дыбыс береді. Соңғы ондаған жылдарда кең ауқымды жиіліктері бар электронды дыбыс жүйелері қосымша ескерту жүйелері ретінде жиі қолданылады.

Локомотивтер

Бастапқыда дизельдік локомотивтер жүк көліктерінің дабылдарымен жабдықталған болатын. Бір жүргізуші пойызды жүк көлігі деп жаңылысып, апатқа ұшырағаннан кейін, ерекше дыбыс беретін пойыз дабылының қажеттігі анық болды. Осының салдарынан Солтүстік Америка пойыздарында енді кемінде екі дабыл бар, олар әртүрлі тембрлермен әуе дабылын құрайды және бір уақытта дыбысталып, гармониялық интервал немесе аккорд жасайды. Әрбір дабыл "қоңырау" деп аталады. Үш және бес қоңыраулы конфигурациялар ең көп таралған, бірақ екі қоңыраулы дабылдар да бар. Локомотивтер деңгейлес өткелге кірер алдынан 15-20 секунд бұрын, федералдық заң талабына сәйкес, стандартты ескерту ретімен дабыл қағулары керек. Бұл рет екі ұзын, бір қысқа және бір ұзын дабылдан тұрады, локомотив өткелден толығымен өткенше қажет болған жағдайда қайталанады. Федералдық заңға ерекшеліктер, локомотив дабылын қағуға тыйым салатын белгіленген тыныш аймақ ережелері бар жерлерде кездеседі. Соңғы жылдары велосипед, көлік және жүк көлігін жақсы көретін адамдар өз көліктеріне үлкен әуе дабылдары орнатуға құмар болып жүр. Кейбір юрисдикцияларда, оның іске қосылу мүмкіндігіне қарамастан, әуе дабылын орнатуға рұқсат берілмейді. Велосипедші Янник Рид велосипедіне пойыз дабылын бекітіп, әлемдегі ең қатты велосипед дабылы үшін Гиннес рекордын орнатты.

Алып жүруге арналған немесе жеке пайдалануға арналған ауа кернеуі

Портативті ауа дабылы, ауа көзі ретінде қысылған газ баллонымен бірге, кеңінен қолжетімді. Оларды көбінесе американдық футбол, баскетбол, мұз хоккейі және футбол сияқты спорттық жарыстарда, сондай-ақ бітіру кештері, саяси конвенттер сияқты басқа да шараларда жанкүйерлер қолданады. Кішкентай нұсқалары кейде велосипед дабылы ретінде қолданылады, себебі олар дәстүрлі велосипед қоңырауларына қарағанда күштірек ескерту дыбысын шығарады. Тағы бір қолданысы – өзін-өзі қорғау үшін, негізінен, шабуылдан қашуға мүмкіндік беретін естілу арқылы назарды аудару құралы ретінде. Жаяу серуендеу, аң аулау, жаңғыжолмен жүру, каноэмен жүзу, балық аулау сияқты ашық ауадағы іс-шаралар үшін ауа дабылы, қажетсіз немесе агрессивті жануарларды қорқытуға, көмек шақыруға және өз орналасқан жеріңізді хабарлауға ыңғайлы болуы мүмкін. Сонымен қатар, ауа дабылы (әсіресе фторкөміртегі барлар) ойын-сауыққа қолданылатын есірткілердің орнына қолдануға бейім, себебі мұндай тоңазытқыштардың көпшілігі жылдам және қауіпті мас күйге жеткізу үшін жұтылуы мүмкін.

Музыкада қолдану

Ауа кернейі регги музыкасында кең таралған үлгі болып табылады. Ямайканың дэнсхолл музыкасы бұл эффектті алғаш қолданған музыкалық жанр болды және 26 жылдан бері тікелей эфирдегі концерттерде, микстейптерде, сондай-ақ 80-ші және 90-шы жылдардың соңында пайда болған Пуэрто-Риконың реггетон – реггидің гибридтік жанрында қолданылып келеді. Соңғы кезде бұл дыбыс эффектісі хип-хоп музыкасында да пайдаланылуда. "Ауа кернейлері оркестрі" 2016 жылдың 13 сәуірінен 2016 жылдың 2 қарашасына дейін 30 апта бойы Солтүстік Каролина губернаторының резиденциясы алдында әр сәрсенбі күні жиналып, штаттың "Қоғамдық мекемелердің құпиялылығы және қауіпсіздігі туралы" заңына, сол кездегі 2-нөмірлі заң жобасына және губернатор Пэт МакКрориге қарсы наразылық білдірді. 2 қарашада өткен 30-шы және соңғы өнер көрсетілімінде 342 қатысушы болды, олар бір уақытта дыбыстаған ауа кернейлерінің саны бойынша Гиннес рекордтарын жаңаруы күтілді. Бұл өнер көрсетілімі алты күннен кейін өткен губернатор сайлауына байланысты соңғы болды.