Кіріспе

Темерин (Temerin) – Сербиядағы Воеводина автономды провинциясының Оңтүстік Бачка округінде орналасқан қала және муниципалитет. Қаланың халқы 19 613 адамды, ал муниципалитеттің халқы 28 287 адамды құрайды.

Атауы

Сербия тілінде бұл қала Темерін (Темерин) деп, венгр тілінде Темерін, неміс тілінде Темері, ал хорват тілінде Темерін деп аталады.

Орналасқан жері

Темерин муниципалитетінің аумағы Бачка жазығының оңтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан. Ол шығыста Жабалж, солтүстікте Србобран, батыста Врбас және оңтүстікте Нови-Сад муниципалитеттерімен шектеседі. Темериннің дамуына ең ықпалды фактор – Воеводинаның экономикалық орталығы Нови-Садқа жақын орналасуы. Темерин муниципалитетінің аумағы шамамен аумақты алып жатыр және солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай созылған, дұрыс емес трапеция пішіндес. Сириг–Темерин бағытындағы ұзын осі ұзын, ал Бачки-Ярак–Темерин бағытындағы қысқа осі ұзын. Муниципалитет шекаралары көбінесе түзу сызықты бағыттағы жасанды сызықтардан тұрады. Муниципалитеттің жалғыз табиғи шекарасы солтүстік-шығыс жағында, Иегричка өзенінің ағысымен өтеді. Оңтүстік-шығыс жағында шекара Римский Шанац II деп аталатын шағын тоғанмен белгіленген. Воеводинаның жер бедеріне қатысты, муниципалитеттің барлық аумағы Бачканың оңтүстік лоэстік тізбегінде орналасқан, бұл жер бетінің көбінесе тегіс екенін сезіндіреді. Иегричка өзені муниципалитеттің солтүстік жағынан бірнеше шағын арналармен ағып өтеді. Жер астында термоминералды сулардың бар екені анықталды. Топырақтың құрамы біркелкі және құнарлылығы жоғары. Муниципалитет аумағында әртүрлі қара топырақ түрлері басым. Өзен жағалауында батпақты қара топырақтар мен солончактар кездеседі: бұл топырақ түрлері жартылай немесе толық тұздалған.

Ерте тарих

Жазбаларда Темерин алғаш рет 1332 жылы папаның Лорантиус де Темери есімді діни қызметкерге, папа салығын төлегені үшін берген құжатында айтылады. Осы кезде Темерин ортағасырлық Венгрия Корольдігінің Бачсенсис округінің бір бөлігі болған. 1526 жылғы Мохач шайқасына дейін ол Венгрия Корольдігінің билігінде болды. Сол шайқастан кейін елді мекен алдымен император Иован Ненадтың (1526-1527) серб мемлекетінің құрамына кірді, содан кейін Осман империясына қосылды, ол бұл аймақты 17 ғасырдың соңына дейін басқарды. Әкімшілік тұрғысынан Темерин Сегедин Осман санжағының құрамында болды. Темериндегі серб тұрғындарының тізімі 1560/61 жылдарға жатқан Сегед дәптерінде кездеседі. Жергілікті билеушінің аты Радика Степана еді. 20 үй салық төледі, ал феодалдық салықтардың барлық кірісі 5922 акче құрады. 17 ғасырдың соңында және Осман империясының билігі аяқталғанда Темерин халқынан бос қалды.

Габсбургтердің әкімшіліктері

17 ғасырдың соңынан бастап бұл аймақ Габсбург монархиясының құрамына кірді, ал 18 ғасырдың бірінші жартысында халық қоныстанды. Д. Руварактың мәліметінше, 1722 жылы Темерин 183 серб үйі мен үш православие дін қызметкері: Мишко, Михайло және Петар тұратын серб елді мекені болды. 1769 жылы 208 үй, 1773 жылы 183, ал 1786 жылы 215 серб үйі тіркелді. Сол жылы Темеринде бес серб православ дін қызметкері өмір сүрді және жұмыс істеді; олардың екеуі діни қызмет көрсетсе, ал үшеуі көрсетпеді. Темериннің бұрынғы байлығын ескере отырып, жергілікті сербтер 1746 және 1749 жылдар аралығында православие шіркеуін салып, оны Мәсіхтің көкке көтерілуіне арнады. Шіркеу қазіргі Босанска (босниялық) көшесінің басында, оң жағында орналасқан, қазір оның орнында 2-ден 10-ға дейінгі нөмірлермен үйлер тұр. Сол шіркеуге қатысты әскери карталар мен діни кітаптар шіркеудің бар екенін дәлелдейді. Олардың бір бөлігі әлі күнге дейін Дюржево ауылындағы Мәсіхтің көкке көтерілуі шіркеуінде сақтаулы. Шіркеу кірпіштен, берік материалдан салынған (бұл маңызды, өйткені көптеген ауылдарда шіркеулер ағаштан, бұталы үйлер түрінде салынған). Шіркеудің өлшемдері: ұзындығы, ені, ал қабырғалары шамамен биіктігінде болды. Шіркеудің басты ғимаратының жанында салынған мұнарасы болды, онда темір торлары бар 11 арнайы терезе орналасқан. Иоган Милнер шіркеуді Бачко-Сегедин епархиясының епископы Висарион Павловичтің көмегімен және үйлестіруімен салдырды. Шіркеу мектебінің оқушылары арасында Темериннің ең танымал тұлғаларының бірі – жазушы, теология профессоры, епископ және полиглот Лукиян Мушицкий, 1777 жылы осы қалада дүниеге келді. Ол Вук Стефанович Караджичтің досы және серігі болды, Вук әліпбиіне “đ” әрпін қосуға үлкен үлес қосты. 1796 жылы Чембер Темерин мен Бачки Яракты граф Сандор Сеченге 80 000 форинтке сатты. 1782 жылы мажарлар Темеринге отарлауды бастады, ал 1787 жылы немістер көшіп келе бастады. Сол жылы олар Бачки Яракты құрып, қоныстанды, ол сол кезге дейін Бачканың шөлейт аймағы болған. Граф Сандор Сечен сербтерді өзінің шаруаларына айналдыруға тырысты, нәтижесінде олар төрт жыл бойы (1796 жылдан 1800 жылға дейін) Темеринді әскери шекараға және оған жақын Šajkaš батальонына қосуға тырысты. Бұл әрекет сәтсіз аяқталып, 1799 жылдың 21 шілдесінде олар Темериннен кетуді шешті. Қауымдық комиссиядан жіберілген делегация олардың көшіп кетуін кейінге шегеріп, тоқтатты. Сол күні комиссия аса маңызды құжатты жасады. Құжат “Пашканың шөлейт аймағындағы әскери батальонға көшіп баруға ниет білдірген Темериннен шыққан барлық православиелік отбасылардың тізімі” деп аталды. Бұл маңызды құжатта 178 отбасы басшысының есімдері тіркелді. Бірнеше айдан кейін көшіп келген отбасылардың саны 210 отбасыға, 1610 тірі жанға жетті. 1800 жылдың көктемінде олар үйлерін және шіркеуін қиратып, барлық құрылыс материалдарын Пашканың шөлейт аймағына алып кетіп, онда Дюржево деп аталатын жаңа ауылға негіз салды. Атау Георгий күні (Sveti Đorđe) көшіп келгендіктен берілді. Бес жылдан кейін ғана олар өздерімен бірге алып келген материалдардан жаңа, тіпті үлкен шіркеу салды. Жаңа шіркеуді Темериндегідей, Мәсіхтің көкке көтерілуіне арнады. Келесі 120 жыл бойы Темеринде сербтердің саны азайып, граф Сечен Пест, Фейер және Толна округтерінен мажар қоныстанушыларын, шаруаларды әкелді. Сол граф қазір мемлекеттік басқарудағы “Кастель” / “Кастели” деп аталатын өте әсем сарай (қалъа) салуды тапсырды. Қазіргі уақытта онда орта техникалық мектеп орналасқан. Сечендер Темерин мүлкін және “Кастель” / “Кастели” Апатиннен астық саудагері Антал Фернбаға сатты. Ана мен Петар Фернбах оның мұрагерлері болды және олар 1920 жылы СШС (сербтер, хорваттар және словендер) Корольдігіндегі аграрлық реформаға дейін Темериннің мүлкін толық сақтады. 1799 жылы Темерин қала болып жарияланып, жылына 4 мал жәрмеңкесі өткізуге құқық берілді. Католик шіркеуі 1804 жылы, ал “ескі мектеп” 1835 жылы салынды. 18 ғасырдан 1848-1849 жылдарға дейін Темерин әкімшілік жағынан Габсбург Венгрия Корольдігінің құрамындағы Батш-Бодрог округінің бөлігі болды. 1848-49 жылдары елді мекен Сербияның автономды Воеводинасының, ал 1849-1860 жылдары Сербияның Воеводинасының және Темешвар банатының, Австрияның жеке тажының бөлігі болды. Ол Бацка Торонталь ауданының (1849-1850) және Воеводстводағы Нойзац ауданының (1850-1860) құрамына кірді. 1860 жылы воеводство жойылғаннан кейін елді мекен қайтадан Батш-Бодрог округіне қосылды. 1848-1849 жылдардағы аласапыран заман мен төңкеріс Темеринді де аямады. Қақтығыстардың салдарынан ол толығымен өртенді, ал қоныс аударушылар Бачка Топола, Мали Иджош, Чантавир және басқа елді мекендерге көшті. 4-6 айдан кейін олардың көпшілігі бұрынғы үйлеріне оралды. 1899 жылдың 2 шілдесінде Нови Сад – Темерин – Бечей теміржол бағыты салынды және Темериндегі теміржол станциясы іске қосылды. Бұл Темериннің өнеркәсіптік дамуына ықпал етті, бір кірпіш зауыты мен алғашқы астық ұңғылары іске қосылды. Темерин жақын арада Бачканың оңтүстік-шығыс бөлігіндегі маңызды сауда орталықтарының біріне айналды. 1900 жылы Темеринде 9 581 тұрғын болды, оның ішінде 8 711 мажар тілінде сөйлейтін, 787 неміс тілінде сөйлейтін және 13 серб тілінде сөйлейтін адам болды.

1918 жылдан кейін

1918 жылы Темерин (Банат, Бачка және Баранья аймағының бір бөлігі ретінде) алдымен Сербия Корольдігінің, кейін Сербтер, хорваттар және словендер Корольдігінің (кейін Югославия деп аталды) құрамына кірді. Сербтер, хорваттар және словендер Корольдігінің құрылуы қала тарихында және экономикасында жаңа кезеңді белгіледі. Фернбахтың жерлері аграрлық реформаның нысаналарының бірі болды. Белград пен Нови-Садтың аграрлық органдары жаңа заңды қолданысқа енгізіп, Нови-Сад және оның айналасындағы шаруаларды, сондай-ақ еріктілерді қоныстандырды. 1920 жылы Темериннің оңтүстігінде, Нови-Садтан 18 шақырым солтүстікке қарай, Нови-Сад – Бечей – Сента тас жолының жанында еріктілердің жаңа колониясын құру басталды. Темериндегі ежелгі серб қонысының құрметіне қоныс аударушылар 1929 жылы жаңа елді мекенді Старо-Дюржево (Ескі Дюржево) деп атады. Бастапқыда 42 отбасы тұрған, қазір ол 1100-нен астам үй шаруашылығы мен 4000-ға жуық қоныс аударушы бар жерге айналды. 1918-1919 жылдары Темерин Банат, Бачка және Баранья аймағының құрамында болды, сондай-ақ (1918-1922 жылдары) Нови-Сад округінің бөлігі болды. 1922-1929 жылдары елді мекен Бачка облысының, ал 1929-1941 жылдары Дунай бановинасының құрамына кірді. 1927 жылы, екі дүниежүзілік соғыс аралығында Темеринге электр энергиясы келді. 1941-1944 жылдары елді мекен Оккупациялық күштердің билігінде болды және Хорти Венгриясының Бач-Бодрог округіне қосылды. Венгрияның әскери оккупациясы кезінде (1941-1944) Старо-Дюржево мен Сириг тұрғындары үйлерінен қуылды, ал Буковинадан келген венгр отбасылары осы жерге қоныстанды. 1942 жылдың 7-9 қаңтарында, «Нови-Сад шабуылы» деп белгілі бірқатар жаппай қырғындар кезінде қаланың 48 тұрғыны, оның ішінде 42 еврей және 6 серб қаза болды. 1944 жылдан бастап Темерин автономиялы Югослав Воеводинасының құрамына кірді, ол (1945 жылдан бастап) Югославия құрамындағы жаңа социалистік Сербияның бөлігі болды. 1944 жылы Буковинадан келген венгрлер Венгрияға қайта қоныстанды, ал Старо-Дюржево мен Сиригтің негізін қалаушылар бұрынғы қоныстарындағы өміріне оралды. Соғыстан кейінгі халық санақтарында елді мекенде венгр этникалық басымдығы тіркелді. Қала халқы 1948 жылы 11 438 адамды құраса, 2011 жылы 19 613 адамға жетті. 1990 жылдары сербтер елді мекендегі ең ірі этникалық топ ретінде венгрлерді ығыстырды, ал 2002 жылғы халық санағында Темеринде серб этникалық басымдығы тіркелді.

Елді мекендер

Темерин муниципалитеті үш елді мекенді қамтиды: Темерин, Бачки Ярак және Сириг. Аумақ төрт кадастрға бөлінген: Темерин, Бачки Ярак, Сириг және Камендин. Темерин қаласының үш бөлігі бар: ескі Темерин, Старо Дюржево (Колония деп те аталады) және Телеп. Сонымен қатар, Сириг ауылының құрамына кіретін Камендин деп аталатын тұрғын аймағы да бар.

Демография

2011 жылы өткен соңғы ресми санақ бойынша Темерин муниципалитеті 28 287 тұрғынға ие. Темерин муниципалитеті – 16 түрлі ұлттан құралған көпұлтты қауымдастық. Серб және венгр тілдері муниципалдық билік органдарында ресми түрде қолданылады. Темерин ауданындағы халық санының өсу динамикасы ерекше. Соңғы бірнеше ғасыр ішінде тұрғындар саны 72%-ға артқан. Көші-қон Темериннің халық құрамына зор әсер еткен. 1800 жылы 210 отбасыдан тұратын 1610 серб тұрғыны ауылды тастап, Темериннің шығысына қарай 20 шақырым жерде жаңа елді мекен құрған. Қазір ол Дюрдево деп аталады және Жабаль маңында орналасқан. Бұл Темеринді 1920 жылға дейін сербтерден дерлік толықтай босатқан. Сол жылы еріктілер Старо-Дюрдево деген жаңа елді мекен құрды, ол бүгінде Темерин муниципалитетіне қарасты жергілікті қауымдастық. 1991 жылы онда 3718 адам тұрса, бүгінде 4000-нан астам адам қоныстанған. Бачки-Ярак 1944 жылға дейін негізінен неміс халқымен қоныстанған, ал 1946-1947 жылдары Босния мен Герцеговинадан келген серб отарлаушыларымен мекенделген; Бачки-Яракқа 2276 адам қоныс аударған. 1991 жылы Бачки-Яракта 6000 тұрғын болған. Сириг те отарланды, бұл ауылдың 63% тұрғыны отарлаушылардың ұрпақтары. 1960 және 1970 жылдары Врбляни ауылынан (Ключ муниципалитеті, Босния мен Герцеговина) бірнеше жүз отбасы жергілікті Старо-Дюрдево қауымдастығына көшіп келген. Бұған экономикалық жағдай себеп болған. Темериннің өзі тұрғындардың көп бөлігінің тұрақты түрде мекендеген елді мекендердің бірі болды. 1961 жылы осы санатқа 9447 тұрғын кірген, ал тұрғындардың үштен бірі ғана (3258) басқа жерлерден келгендер еді. 1991 жылғы санақ бойынша Темеринде 8174 шаруашылық болды; олардың 3059-ы 8595 пәтерде орналасқан шаруа қожалықтары. Жергілікті қауымдастықтардың бірі Старо-Дюрдево (3718 тұрғын) деп аталды, тіпті Сириг ауылын (2546 тұрғын) артта қалдырды. Соңында, бұрынғы Югославия аумағындағы азамат соғыстары осы муниципалитеттің халық құрамында маңызды өзгерістерге әкелді. Темерин 9650 босқынға тоқтау орны болды, олардың 4950-і әлі де туыстары мен достарының үйлерінде, сондай-ақ әлі де бар 4 босқын орталығында тұрып жатыр. Бұл өзгерістер 1999 жылы халық санын шамамен 30 000-ға жеткізді.

Көлік

Темерин муниципалитеті географиялық тұрғыдан өте қолайлы орналасқан. Меридиан бағытында муниципалитет үш маңызды жолмен кесіледі. Ең маңыздысы – халықаралық E 75 жолы, ол Нови-Садтан Суботицаға қарай, содан кейін Венгрияға дейін созылады. Нови-Сад – Србобран автомобиль жолының Темерин муниципалитетінің батыс бөлігін кесіп өтетін бөлігі 1984 жылы пайдалануға берілді. Маңыздылығы бойынша екінші жол – М 22 (жақында халықаралық жол E 5) тас жолы, оның бағыты шамамен бірдей. М 22 жолы E 75 жолынан сәл шығысқа қарай және Сириг ауылы арқылы өтеді. Үшінші жол – аймақтық маңызы бар (R 120) жол, ол Нови-Сад, Бачки Ярак және Темерин арқылы өтіп, Бечей, Сента және Канджижа қалаларына жетеді. Сириг және Темеринде осы жолдардың барлығы Оджаци – Змаево – Сириг – Темерин – Жабальдж бағытындағы аймақтық (R 104) жолымен қиылысады. Осы жерден Тиса арқылы Зреньянинге және Банат аймағының басқа қалаларына бағытталатын басты жол бар. Муниципалитеттің оңтүстік-шығыс бөлігі мен оның екі елді мекені – Бачки Ярак және Темерин арқылы Нови-Садтан Жабальж, Бечей және Сентаға теміржол өтеді.

Көңіл көтеру

Темерин муниципалитетінің аумағы биіктік айырмашылықтарына ие, бірақ олар көз жасымайтын сияқты. Егер Бачканың (Воеводинада) оңтүстік бөлігін зерттесек, топырақтың құрамы мен оның пайда болуына байланысты бірнеше геоморфологиялық нысандарды анықтауға болады. Оларға Titelski breg – лоэсс жотасы, Дунай өзенінің аллювиалды жотасы, сондай-ақ Дунай және Тиса өзендерінің су тасқынына ұшырайтын жазықтары жатады. Темерин муниципалитетінің жалпы ауданы Бачканың оңтүстік лоэсс жотасының шығыс бөлігінде орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі 81 метрден 83 метрге дейін өзгереді. Бачка жазығының біртектілігін тек жалғыз дөңгелектер мен кішкентай су арналарының сай-салалары бұзады.

Климат

Панония жазығының бір бөлігі болғандықтан, Темерин муниципалитетінің өзіндік климаттық ерекшеліктері бар. Панония жазығы оңтүстікте Адриатика және Жерорта теңіздерінен, ал батыста Атлант мұхитынан біршама алыс жатыр. Бұл қашықтықтар Динар таулары мен Альптың тау тізбектерінің теңіздер мен мұхиттардан келген ылғалды ауа ағындарын тоқтатуымен одан да ұлғаяды. Жыл бойы ауа райының өзгеруіне ықпал ететін ауа ағындары, Жер бетінің теңсіз қызуымен және Адриатика мен Жерорта теңіздері, Атлант мұхиты және кең Еуро-Азия құрлығы үстіндегі әртүрлі атмосфералық қысымдармен анықталады. Су беттері ылғалды ауа ағындарының Панония жазығына енуіне кедері келтірсе, солтүстік және шығыстағы құрлық беттері қыста құрғақ, суық ауа ағындарына, ал жазда ыстық ауа ағындарына әсер етеді. Осы факторлардың барлығының нәтижесінде Панония жазығы Сербиядағы ең континенталды климатқа ие.

Өзендер

Темерин муниципалитетінің аумағында табиғи су арналары қалмаған, олардың барлығы каналдарға ауыстырылып, DTD гидрожүйесіне қосылып, ауыл шаруашылығын суаруға пайдаланылады. Jegrička – оңтүстік лоесс Бачка жотасының және Темерин муниципалитеті аумағының ең ірі арнасы. Jegrička – Тисаға оң жағынан құятын 64,5 км ұзындықтағы сала. Өзен арнасы Жер тарихының ең жас кезеңі – голоценде қалыптасқан. Осы кезеңде Бачканың оңтүстік бөлігіндегі жер төмендеп, кейіннен осы су ағысына мұра болып өтті. Jegrička Деспотово, Сильбаш, Параж, Ратково және Пивнице аймақтарындағы бірнеше батпақтардың суларынан құралған. Өзен Темерин аумағына батыс жағынан, Врбас муниципалитетінен кіреді. Темерин муниципалитеті арқылы ағатын Jegrička өзенінің бөлігі 18 км-ді құрайды, бұл оның жалпы ұзындығының 28%-ы. Өзен Сиригтен шамамен 1 км солтүстікке және Темериннен шамамен 2 км солтүстікке ағады. Өзен Темерин–Бечей жолымен қиылысатын жерден муниципалитет шекарасы болып басталады.

Топырақ

Воеводинаның топырақ картасын талдағанда, Темерин муниципалитетінің аумағында топырақтың сегіз түрлі типін бөліп қарастыруға болады. Ең көп таралғандары – черноземнің кіші түрлері: карбонатты чернозем, батпақпен бұрынғы байланысының іздері бар карбонатты чернозем, лесс топырағында тұншығу белгілері бар карбонатты чернозем, солончак чернозем, карбонатты және сирек тұздалған батпақты қара топырақ, шалғынды карбонатты қара топырақ, батпақты карбонатсыз қара топырақ және солончак.

Флора

Темерин муниципалитеті аумағының көбін алып жатқан лоэсс жотасы далалық шөптекті өсімдіктерге ұқсайды. 18-19 ғасырлардағы егіншіліктің дамуы жабайы өсімдіктер өскен жайылымдардың жойылуына себеп болды. Егіс дақылдары отырғызылды, қазіргі таңда дәнді дақылдар, өнеркәсіптік өсімдіктер және көкөністер басым. Жеміс ағаштары мен жүзім сирек кездеседі. Өзендер мен байланыс жолдарының бойындағы тар аймақтарда жабайы өсімдіктер өседі: жабайы мак, қарасора, сүрегі, жылқы базилігі, шалғындық сарыбас, қызыл қондырша, жусан, түлкіқұйрық, тал, қызылша, ромашка, горчица және т.б. Өзендер мен арналарында құрақ, қамыс, су лилиясы және балдырдың көптеген түрлері кездеседі. Ірі ормандық аймақтар жоқ, бірақ шаруашылықтардың (“салаш”) маңында қара жиде және топольдің кішкентай тоғайларында, аздаған тутар ағаштарын көруге болады. Сириг және Темерин жанындағы мотельдердің төңірегіне қарағайлар отырғызылған.

Фауна

Жануарлар әлемі бұрын көбірек және әртүрлі болған. Ауыл шаруашылығы дамуындағы өзгерістер жабайы жануарлардың жалпы саны мен түрлерінің азаюына себеп болды. Жүгері егілген кең аумақтарда далалық тышқандар мен егеуқұйрықтар, сондай-ақ шұбар, құйрық, жерсіңірлер, хомяк, кірпі және сорғыш өмір сүреді. Егер аң аулауға маңызды ірі жануарларды іздесек, бұғы, түлкі және қоянды кездестіруге болады. Құстардың ішінде фазан, кескілең, үйрек, жабайы қаз және тасқұс бар. Сонымен қатар, көптеген басқа құс түрлері де кездеседі: қарлығаштар, лақтар, тоқылдақтар, сүрегілер, көкектер, қараторғайлар, ұсақ торғайлар, лелектер, қара қаңқалар және т.б. Көптеген жәндіктер бар: масалар, бітелер, аралар, бал аралары, циган мотылы, жасыл мотыл, есекқұмырсқалар, әртүрлі құрттар, шырылдақтар, көбелектер, қос қанаттылар және т.б. Егістік зиянкестерінің арасында картоп қоңызы, репа қоңызы, дән қоңызы және бұршақ қоңызы ең көп тарағандары. Су айдындарында және оның маңында әртүрлі балықтар: сазан, жайын, қарабалық, шұбар, нағыл, сондай-ақ басқа жануарлар: ұлулар, қандасқақтар, әртүрлі бақалар, батпақты қабықшалар, жыландар және т.б. мекендейді. Көптеген үй жануарлары өсіріледі.

Термоминералды сулар

Темериндегі термоминералды сулар алғаш рет 1914 жылы ашылды, сол кезде оларды пайдалану да басталды. Сол кезде 417 метрлік ұңғыма бұрғыланды. Ұңғыманың иесі – Гриса Андраш. Бұл ұңғыма квартерлік және палудиналық шөгінділерді кесіп өтеді және су шығымы 397 литр/минутты құрады, бірақ соңғы кезде сәл азайды. Осы сулар 200-1000 метр тереңдікте де кездесетіндіктен, 1968 жылы Нови-Сад қаласының «Нафтогаз» компаниясы Темерин орталығында зерттеу бұрғылауын жүргізді. Бұрғылаудың тереңдігі 2004,5 метрге жетеді. 1979 жылы Нови-Сад университетінің Физика институты химиялық талдау жасады. Нәтижелерге сәйкес, судың pH көрсеткіші шамалы сілтілі (rN – 7.8), жалпы минералдануы 2,669 г/л. Ерекше иондар: натрий (0,708), гидрокарбонат (1,512) және хлор (0,337). Басқа да емдік құрамында йод, бром, фтор, литий және стронцийдың бар екені анықталды. Талдау нәтижесінде суда көмірқышқыл газының бар екені көрсетілді. Метан да бар еді, ол суды және үй-жайларды жылыту үшін, бөліп алғаннан кейін пайдаланылды. Бүгінде бұл термоминералды бұлақ заманауи шипа ванналарында қолданылуда. Олимпиадалық бассейннің жанындағы ұңғыманың құрамы мен минералдануы да ұқсас. Оның суы 690 метр тереңдіктен алынып, ашық ауадағы ыстық термоминералды бассейнге (су температурасы 37°C) пайдаланылады. Бұл бассейндерді Нови-Сад, Жабаль, Кисач, Петровац және айналасындағы басқа да елді мекендердің тұрғындары пайдаланады. Бұл табиғи байлық денсаулық сақтау, спорт және туризм кешенін дамыту үшін негіз болады деп жоспарлануда.