Темерін – Сербиядағы Воеводина автономдық облысының Оң Бачка округіндегі қала және муниципалитет. Халық саны, географиясы және көршілес аймақтар туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Темерин (Temerin) – Сербиядағы Воеводина автономды провинциясының Оңтүстік Бачка округінде орналасқан қала және муниципалитет. Қаланың халқы 19 613 адамды, ал муниципалитеттің халқы 28 287 адамды құрайды.
Temerin (; Temerin, ) is a town and municipality located in the South Bačka District of the autonomous province of Vojvodina in Serbia. The town has a population of 19,613, while the municipality has a population of 28,287.
Атауы
Сербия тілінде бұл қала Темерін (Темерин) деп, венгр тілінде Темерін, неміс тілінде Темері, ал хорват тілінде Темерін деп аталады.
In Serbian, the town is known as Temerin (Темерин), in Hungarian as Temerin, in German as Temeri, and in Croatian as Temerin.
Орналасқан жері
Темерин муниципалитетінің аумағы Бачка жазығының оңтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан. Ол шығыста Жабалж, солтүстікте Србобран, батыста Врбас және оңтүстікте Нови-Сад муниципалитеттерімен шектеседі. Темериннің дамуына ең ықпалды фактор – Воеводинаның экономикалық орталығы Нови-Садқа жақын орналасуы. Темерин муниципалитетінің аумағы шамамен аумақты алып жатыр және солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай созылған, дұрыс емес трапеция пішіндес. Сириг–Темерин бағытындағы ұзын осі ұзын, ал Бачки-Ярак–Темерин бағытындағы қысқа осі ұзын. Муниципалитет шекаралары көбінесе түзу сызықты бағыттағы жасанды сызықтардан тұрады. Муниципалитеттің жалғыз табиғи шекарасы солтүстік-шығыс жағында, Иегричка өзенінің ағысымен өтеді. Оңтүстік-шығыс жағында шекара Римский Шанац II деп аталатын шағын тоғанмен белгіленген. Воеводинаның жер бедеріне қатысты, муниципалитеттің барлық аумағы Бачканың оңтүстік лоэстік тізбегінде орналасқан, бұл жер бетінің көбінесе тегіс екенін сезіндіреді. Иегричка өзені муниципалитеттің солтүстік жағынан бірнеше шағын арналармен ағып өтеді. Жер астында термоминералды сулардың бар екені анықталды. Топырақтың құрамы біркелкі және құнарлылығы жоғары. Муниципалитет аумағында әртүрлі қара топырақ түрлері басым. Өзен жағалауында батпақты қара топырақтар мен солончактар кездеседі: бұл топырақ түрлері жартылай немесе толық тұздалған.
The territory of the municipality of Temerin lies in the southeast part of Bačka plain. It borders the municipalities of Žabalj to the east, Srbobran to the north, Vrbas to the west, and Novi Sad to the south. The most influential factor in the development of Temerin is its proximity to Novi Sad, the economic center of Vojvodina. The territory of the Municipality of Temerin covers the area of around , and has a shape of an irregular trapezoid, spreading in the northwest to southeast direction. The longer axis, covering the direction Sirig–Temerin, is long and the shorter axis, covering the direction Bački Jarak–Temerin, is long. The boundaries of the municipality are largely artificial lines, mostly in rectilinear directions. The only natural boundary of the municipality is on its northeast side where it follows the water current of river Jegrička. On the southeast side the boundary is made with the embankment called Rimski Šanac II. In regard to relief shapes of Vojvodina, the entire territory of the municipality is located in a south loessial ridge of Bačka, leaving the impression of an almost flat surface. The river Jegrička flows through the north side of the municipality with few smaller channeled tributaries. It is established that thermo mineral waters are present. Soil composition is quite equalized and fertility is naturally high. Different types of chernozem dominate in the area of the municipality. Along the riverbank, swampy dark types of soil and solonchak can be found: these are partly or fully salted soil types.
Ерте тарих
Жазбаларда Темерин алғаш рет 1332 жылы папаның Лорантиус де Темери есімді діни қызметкерге, папа салығын төлегені үшін берген құжатында айтылады. Осы кезде Темерин ортағасырлық Венгрия Корольдігінің Бачсенсис округінің бір бөлігі болған. 1526 жылғы Мохач шайқасына дейін ол Венгрия Корольдігінің билігінде болды. Сол шайқастан кейін елді мекен алдымен император Иован Ненадтың (1526-1527) серб мемлекетінің құрамына кірді, содан кейін Осман империясына қосылды, ол бұл аймақты 17 ғасырдың соңына дейін басқарды. Әкімшілік тұрғысынан Темерин Сегедин Осман санжағының құрамында болды. Темериндегі серб тұрғындарының тізімі 1560/61 жылдарға жатқан Сегед дәптерінде кездеседі. Жергілікті билеушінің аты Радика Степана еді. 20 үй салық төледі, ал феодалдық салықтардың барлық кірісі 5922 акче құрады. 17 ғасырдың соңында және Осман империясының билігі аяқталғанда Темерин халқынан бос қалды.
In written documents, Temerin is mentioned for the first time in 1332 in the receipt by the pope, issued to Laurentius de Temeri, the parish priest, for the payment of the papal tax. In this time, Temerin was part of the Bacsensis County within the medieval Kingdom of Hungary. It remained under control of the Kingdom of Hungary until the battle of Mohács in 1526. After that battle, the settlement first became part of the Serb state of emperor Jovan Nenad (1526 1527) and was subsequently included into the Ottoman Empire, which controlled the area until the end of the 17th century. Administratively, Temerin was part of the Ottoman Sanjak of Segedin. The list of names of the Serb inhabitants of Temerin is mentioned in the Szeged notebook dating from 1560/61. The local duke's name was Radica Stepana. There were 20 houses that paid taxes and the whole income of feudal taxes was 5,922 akče. By the end of the 17th century and Ottoman rule, Temerin was devoid of inhabitants.
Габсбургтердің әкімшіліктері
17 ғасырдың соңынан бастап бұл аймақ Габсбург монархиясының құрамына кірді, ал 18 ғасырдың бірінші жартысында халық қоныстанды. Д. Руварактың мәліметінше, 1722 жылы Темерин 183 серб үйі мен үш православие дін қызметкері: Мишко, Михайло және Петар тұратын серб елді мекені болды. 1769 жылы 208 үй, 1773 жылы 183, ал 1786 жылы 215 серб үйі тіркелді. Сол жылы Темеринде бес серб православ дін қызметкері өмір сүрді және жұмыс істеді; олардың екеуі діни қызмет көрсетсе, ал үшеуі көрсетпеді. Темериннің бұрынғы байлығын ескере отырып, жергілікті сербтер 1746 және 1749 жылдар аралығында православие шіркеуін салып, оны Мәсіхтің көкке көтерілуіне арнады. Шіркеу қазіргі Босанска (босниялық) көшесінің басында, оң жағында орналасқан, қазір оның орнында 2-ден 10-ға дейінгі нөмірлермен үйлер тұр. Сол шіркеуге қатысты әскери карталар мен діни кітаптар шіркеудің бар екенін дәлелдейді. Олардың бір бөлігі әлі күнге дейін Дюржево ауылындағы Мәсіхтің көкке көтерілуі шіркеуінде сақтаулы. Шіркеу кірпіштен, берік материалдан салынған (бұл маңызды, өйткені көптеген ауылдарда шіркеулер ағаштан, бұталы үйлер түрінде салынған). Шіркеудің өлшемдері: ұзындығы, ені, ал қабырғалары шамамен биіктігінде болды. Шіркеудің басты ғимаратының жанында салынған мұнарасы болды, онда темір торлары бар 11 арнайы терезе орналасқан. Иоган Милнер шіркеуді Бачко-Сегедин епархиясының епископы Висарион Павловичтің көмегімен және үйлестіруімен салдырды. Шіркеу мектебінің оқушылары арасында Темериннің ең танымал тұлғаларының бірі – жазушы, теология профессоры, епископ және полиглот Лукиян Мушицкий, 1777 жылы осы қалада дүниеге келді. Ол Вук Стефанович Караджичтің досы және серігі болды, Вук әліпбиіне “đ” әрпін қосуға үлкен үлес қосты. 1796 жылы Чембер Темерин мен Бачки Яракты граф Сандор Сеченге 80 000 форинтке сатты. 1782 жылы мажарлар Темеринге отарлауды бастады, ал 1787 жылы немістер көшіп келе бастады. Сол жылы олар Бачки Яракты құрып, қоныстанды, ол сол кезге дейін Бачканың шөлейт аймағы болған. Граф Сандор Сечен сербтерді өзінің шаруаларына айналдыруға тырысты, нәтижесінде олар төрт жыл бойы (1796 жылдан 1800 жылға дейін) Темеринді әскери шекараға және оған жақын Šajkaš батальонына қосуға тырысты. Бұл әрекет сәтсіз аяқталып, 1799 жылдың 21 шілдесінде олар Темериннен кетуді шешті. Қауымдық комиссиядан жіберілген делегация олардың көшіп кетуін кейінге шегеріп, тоқтатты. Сол күні комиссия аса маңызды құжатты жасады. Құжат “Пашканың шөлейт аймағындағы әскери батальонға көшіп баруға ниет білдірген Темериннен шыққан барлық православиелік отбасылардың тізімі” деп аталды. Бұл маңызды құжатта 178 отбасы басшысының есімдері тіркелді. Бірнеше айдан кейін көшіп келген отбасылардың саны 210 отбасыға, 1610 тірі жанға жетті. 1800 жылдың көктемінде олар үйлерін және шіркеуін қиратып, барлық құрылыс материалдарын Пашканың шөлейт аймағына алып кетіп, онда Дюржево деп аталатын жаңа ауылға негіз салды. Атау Георгий күні (Sveti Đorđe) көшіп келгендіктен берілді. Бес жылдан кейін ғана олар өздерімен бірге алып келген материалдардан жаңа, тіпті үлкен шіркеу салды. Жаңа шіркеуді Темериндегідей, Мәсіхтің көкке көтерілуіне арнады. Келесі 120 жыл бойы Темеринде сербтердің саны азайып, граф Сечен Пест, Фейер және Толна округтерінен мажар қоныстанушыларын, шаруаларды әкелді. Сол граф қазір мемлекеттік басқарудағы “Кастель” / “Кастели” деп аталатын өте әсем сарай (қалъа) салуды тапсырды. Қазіргі уақытта онда орта техникалық мектеп орналасқан. Сечендер Темерин мүлкін және “Кастель” / “Кастели” Апатиннен астық саудагері Антал Фернбаға сатты. Ана мен Петар Фернбах оның мұрагерлері болды және олар 1920 жылы СШС (сербтер, хорваттар және словендер) Корольдігіндегі аграрлық реформаға дейін Темериннің мүлкін толық сақтады. 1799 жылы Темерин қала болып жарияланып, жылына 4 мал жәрмеңкесі өткізуге құқық берілді. Католик шіркеуі 1804 жылы, ал “ескі мектеп” 1835 жылы салынды. 18 ғасырдан 1848-1849 жылдарға дейін Темерин әкімшілік жағынан Габсбург Венгрия Корольдігінің құрамындағы Батш-Бодрог округінің бөлігі болды. 1848-49 жылдары елді мекен Сербияның автономды Воеводинасының, ал 1849-1860 жылдары Сербияның Воеводинасының және Темешвар банатының, Австрияның жеке тажының бөлігі болды. Ол Бацка Торонталь ауданының (1849-1850) және Воеводстводағы Нойзац ауданының (1850-1860) құрамына кірді. 1860 жылы воеводство жойылғаннан кейін елді мекен қайтадан Батш-Бодрог округіне қосылды. 1848-1849 жылдардағы аласапыран заман мен төңкеріс Темеринді де аямады. Қақтығыстардың салдарынан ол толығымен өртенді, ал қоныс аударушылар Бачка Топола, Мали Иджош, Чантавир және басқа елді мекендерге көшті. 4-6 айдан кейін олардың көпшілігі бұрынғы үйлеріне оралды. 1899 жылдың 2 шілдесінде Нови Сад – Темерин – Бечей теміржол бағыты салынды және Темериндегі теміржол станциясы іске қосылды. Бұл Темериннің өнеркәсіптік дамуына ықпал етті, бір кірпіш зауыты мен алғашқы астық ұңғылары іске қосылды. Темерин жақын арада Бачканың оңтүстік-шығыс бөлігіндегі маңызды сауда орталықтарының біріне айналды. 1900 жылы Темеринде 9 581 тұрғын болды, оның ішінде 8 711 мажар тілінде сөйлейтін, 787 неміс тілінде сөйлейтін және 13 серб тілінде сөйлейтін адам болды.
From the end of the 17th century, the area was part of the Habsburg monarchy, and a population was established in the first half of the 18th century. According to D. Ruvarac, in 1722 Temerin was a Serb settlement with 183 Serb houses and three Orthodox priests: Miško, Mihajlo and Petar. In 1769 there were 208 houses, in 1773 there were 183 and in 1786 215 Serb homes. In that year five Serb Orthodox priests lived and worked in Temerin; two of them gave religious services and three of them did not. Given Temerin's past wealth, local Serbs built an Orthodox church between 1746 and 1749 and dedicated it to Christ's ascension into Heaven. It was located at the beginning of today's Bosanska (Bosnian) street, on its right side, replaced by houses with numbers 2 through 10. Military map and religious books from that same church are proving the existence of the church. Some of them are still kept in the church of Christ's ascension into Heaven in the village of Đurđevo. The church was made of bricks – solid material (which is important because in the most of the villages churches were made of wood – as log cabins). Church dimensions were: length , width , and the walls were nearly high. The church had church steeple, built just besides main building, 11 special windows with iron bars on them. Johan Milner built the church with assistance and coordination of Visarion Pavlović, the bishop of Bačko Segedinska eparchy. Among church school students is also one of the most notable people from Temerin: the writer, theology professor bishop, and polyglot Lukijan Mušicki, born in 1777 in the town. He was a friend and associate of Vuk Stefanović Karadžić, contributing to the Vuk alphabet in adding the letter “đ”. In 1796 Chamber sold Temerin and Bački Jarak to count Sándor Szécsen for a price of 80,000 forints. Organized colonization of Temerin by Hungarians started in 1782 and the migration of Germans started in 1787. In that year they founded and settled Bački Jarak, a place which used to be barren area of Bačka until then. Count Sándor Szécsen tried to turn Serbs into his peasants which resulted in their four years long attempt (from 1796 to 1800) to annex Temerin to the Military Border and its nearest unit battalion of Šajkaš. This attempt failed and on July 21, 1799, they decided to move out of Temerin. Delegation sent by parish commission stopped them in their attempt by postponing their migration. On the same day that commission made a document of a great importance. Document was called “a listing of all Orthodox families from Temerin who came out for migration to the military battalion in the Paška barren area”. This important document contents the names of 178 heads of families that were leaving. After a few months the number of immigrant families raised to 210 families and 1,610 living souls. In the spring of 1800 they tore down their houses and their church and carried all of its building material to Paška barren area where they founded new village named Đurđevo. Name was given because they moved on a St. George day (“Sveti Đorđe”). Only five years later they built a new, even bigger church out of the material they brought with themselves. They dedicated the new church to Christ's ascension into Heaven, same as they did in Temerin. For next 120 years Temerin was almost without Serbs, count Szécsen brought Hungarian settlers, peasants from counties Pest, Fejér and Tolna. Same count ordered building of a very representative palace (castle), so called "Kaštel" / "Kastély", which is now under state jurisdiction. Nowadays it houses secondary school of techniques. Szécsen family sold the Temerin property and "Kaštel" / "Кastély" to grain merchant Antal Fernbah from Apatin. Ana and Petar Fernbah were his heirs and they kept complete Temerin property until agrarian reform in the Kingdom of SHS (Serbs, Croats and Slovenes) in 1920. In 1799 Temerin was declared a town and was given a right to hold 4 livestock fairs per year. Catholic Church was built in 1804, and the "old school" in 1835. From the 18th century to 1848/1849, Temerin was administratively a part of the Batsch Bodrog County within the Habsburg Kingdom of Hungary. In 1848–49, the settlement was part of autonomous Serbian Vojvodina and in 1849 1860 part of the Voivodeship of Serbia and Banat of Temeschwar, a separate Austrian crown land. It was part of the Batschka Torontal District (1849 1850) and Neusatz District (1850–1860) within the voivodeship. After the abolishment of the voivodeship in 1860, the settlement was again included into Batsch Bodrog County. Tumultuous times and 1848–1849 revolution did not spare Temerin. In clashes it was burned completely and the settlers migrated to the north, in Bačka Topola, Mali Iđoš, Čantavir and other settlements. After 4–6 months most of them returned to their old homes. On July 2, 1899, a railway direction Novi Sad–Temerin–Bečej was built and put in function as well as the railway station in Temerin. That started industrial development of Temerin, putting into operation one brick plant and first steam mills. Temerin soon became one of the important trading centers in the southeast part of Bačka. In the year 1900, Temerin had 9,581 inhabitants, including 8,711 speakers of Hungarian language, 787 speakers of German language, and 13 speakers of Serbian language.
1918 жылдан кейін
1918 жылы Темерин (Банат, Бачка және Баранья аймағының бір бөлігі ретінде) алдымен Сербия Корольдігінің, кейін Сербтер, хорваттар және словендер Корольдігінің (кейін Югославия деп аталды) құрамына кірді. Сербтер, хорваттар және словендер Корольдігінің құрылуы қала тарихында және экономикасында жаңа кезеңді белгіледі. Фернбахтың жерлері аграрлық реформаның нысаналарының бірі болды. Белград пен Нови-Садтың аграрлық органдары жаңа заңды қолданысқа енгізіп, Нови-Сад және оның айналасындағы шаруаларды, сондай-ақ еріктілерді қоныстандырды. 1920 жылы Темериннің оңтүстігінде, Нови-Садтан 18 шақырым солтүстікке қарай, Нови-Сад – Бечей – Сента тас жолының жанында еріктілердің жаңа колониясын құру басталды. Темериндегі ежелгі серб қонысының құрметіне қоныс аударушылар 1929 жылы жаңа елді мекенді Старо-Дюржево (Ескі Дюржево) деп атады. Бастапқыда 42 отбасы тұрған, қазір ол 1100-нен астам үй шаруашылығы мен 4000-ға жуық қоныс аударушы бар жерге айналды. 1918-1919 жылдары Темерин Банат, Бачка және Баранья аймағының құрамында болды, сондай-ақ (1918-1922 жылдары) Нови-Сад округінің бөлігі болды. 1922-1929 жылдары елді мекен Бачка облысының, ал 1929-1941 жылдары Дунай бановинасының құрамына кірді. 1927 жылы, екі дүниежүзілік соғыс аралығында Темеринге электр энергиясы келді. 1941-1944 жылдары елді мекен Оккупациялық күштердің билігінде болды және Хорти Венгриясының Бач-Бодрог округіне қосылды. Венгрияның әскери оккупациясы кезінде (1941-1944) Старо-Дюржево мен Сириг тұрғындары үйлерінен қуылды, ал Буковинадан келген венгр отбасылары осы жерге қоныстанды. 1942 жылдың 7-9 қаңтарында, «Нови-Сад шабуылы» деп белгілі бірқатар жаппай қырғындар кезінде қаланың 48 тұрғыны, оның ішінде 42 еврей және 6 серб қаза болды. 1944 жылдан бастап Темерин автономиялы Югослав Воеводинасының құрамына кірді, ол (1945 жылдан бастап) Югославия құрамындағы жаңа социалистік Сербияның бөлігі болды. 1944 жылы Буковинадан келген венгрлер Венгрияға қайта қоныстанды, ал Старо-Дюржево мен Сиригтің негізін қалаушылар бұрынғы қоныстарындағы өміріне оралды. Соғыстан кейінгі халық санақтарында елді мекенде венгр этникалық басымдығы тіркелді. Қала халқы 1948 жылы 11 438 адамды құраса, 2011 жылы 19 613 адамға жетті. 1990 жылдары сербтер елді мекендегі ең ірі этникалық топ ретінде венгрлерді ығыстырды, ал 2002 жылғы халық санағында Темеринде серб этникалық басымдығы тіркелді.
In 1918, Temerin (as part of the Banat, Bačka and Baranja region) firstly became part of the Kingdom of Serbia and then part of the Kingdom of Serbs, Croats and Slovenes (later renamed to Yugoslavia). Creation of the Kingdom of Serbs, Croats and Slovenes marked a new period in the history and the economy of the town. Fernbah's properties were one of the agrarian reform targets. Agrarian authorities from Belgrade and Novi Sad put a new law into effect, colonized farmers from Novi Sad and its vicinity and colonized volunteers. In 1920 started a creation of a new colony of volunteers south of Temerin, 18 km north of Novi Sad and next to road Novi Sad–Bečej–Senta. In the memory of an old Serb settlement in Temerin, settlers named their new settlement Staro Đurđevo (Old Đurđevo) in 1929. At the beginning it had 42 families, now it has grown into a place with over 1,100 households and about 4,000 settlers. In 1918–1919, Temerin was part of the Banat, Bačka and Baranja region and also (from 1918 to 1922) part of the Novi Sad district. From 1922 to 1929, the settlement was part of the Bačka Oblast and from 1929 to 1941 part of the Danube Banovina. In 1927, between two World wars, Temerin got electricity. From 1941 to 1944, the settlement was under Axis occupation and was attached to the Bács Bodrog County within Horthy's Hungary. During the Hungarian military occupation (1941–1944) settlers of Staro Đurđevo and Sirig were expelled from their homes and Hungarian families from Bukovina were settled on this land. In the period 7 to 9 January 1942 48 inhabitants of the town, 42 Jews, and 6 Serbs, were killed during a series of massacres commonly known as the Novi Sad Raid. Since 1944, Temerin was part of autonomous Yugoslav Vojvodina, which (from 1945) was part of new socialist Serbia within Yugoslavia. In 1944, Hungarians from Bukovina resettled in Hungary, while founders of Staro Đurđevo and Sirig returned to their old settlements. Post WW2 population censuses recorded Hungarian ethnic majority in the settlement. Population of the town increased from 11,438 in 1948 to 19,613 in 2011. During the 1990s, Serbs replaced Hungarians as the largest ethnic group in the settlement and 2002 census recorded a Serb ethnic majority in Temerin.
Елді мекендер
Темерин муниципалитеті үш елді мекенді қамтиды: Темерин, Бачки Ярак және Сириг. Аумақ төрт кадастрға бөлінген: Темерин, Бачки Ярак, Сириг және Камендин. Темерин қаласының үш бөлігі бар: ескі Темерин, Старо Дюржево (Колония деп те аталады) және Телеп. Сонымен қатар, Сириг ауылының құрамына кіретін Камендин деп аталатын тұрғын аймағы да бар.
The Municipality of Temerin has three settlements: Temerin, Bački Jarak and Sirig and the territory is divided into four cadastres: Temerin, Bački Jarak, Sirig and Kamendin. Three somewhat separate parts of Temerin town are known as old Temerin, Staro Đurđevo (also known as Kolonija) and Telep. There is also inhabited area known as Kamendin, which is part of the village of Sirig.
Демография
2011 жылы өткен соңғы ресми санақ бойынша Темерин муниципалитеті 28 287 тұрғынға ие. Темерин муниципалитеті – 16 түрлі ұлттан құралған көпұлтты қауымдастық. Серб және венгр тілдері муниципалдық билік органдарында ресми түрде қолданылады. Темерин ауданындағы халық санының өсу динамикасы ерекше. Соңғы бірнеше ғасыр ішінде тұрғындар саны 72%-ға артқан. Көші-қон Темериннің халық құрамына зор әсер еткен. 1800 жылы 210 отбасыдан тұратын 1610 серб тұрғыны ауылды тастап, Темериннің шығысына қарай 20 шақырым жерде жаңа елді мекен құрған. Қазір ол Дюрдево деп аталады және Жабаль маңында орналасқан. Бұл Темеринді 1920 жылға дейін сербтерден дерлік толықтай босатқан. Сол жылы еріктілер Старо-Дюрдево деген жаңа елді мекен құрды, ол бүгінде Темерин муниципалитетіне қарасты жергілікті қауымдастық. 1991 жылы онда 3718 адам тұрса, бүгінде 4000-нан астам адам қоныстанған. Бачки-Ярак 1944 жылға дейін негізінен неміс халқымен қоныстанған, ал 1946-1947 жылдары Босния мен Герцеговинадан келген серб отарлаушыларымен мекенделген; Бачки-Яракқа 2276 адам қоныс аударған. 1991 жылы Бачки-Яракта 6000 тұрғын болған. Сириг те отарланды, бұл ауылдың 63% тұрғыны отарлаушылардың ұрпақтары. 1960 және 1970 жылдары Врбляни ауылынан (Ключ муниципалитеті, Босния мен Герцеговина) бірнеше жүз отбасы жергілікті Старо-Дюрдево қауымдастығына көшіп келген. Бұған экономикалық жағдай себеп болған. Темериннің өзі тұрғындардың көп бөлігінің тұрақты түрде мекендеген елді мекендердің бірі болды. 1961 жылы осы санатқа 9447 тұрғын кірген, ал тұрғындардың үштен бірі ғана (3258) басқа жерлерден келгендер еді. 1991 жылғы санақ бойынша Темеринде 8174 шаруашылық болды; олардың 3059-ы 8595 пәтерде орналасқан шаруа қожалықтары. Жергілікті қауымдастықтардың бірі Старо-Дюрдево (3718 тұрғын) деп аталды, тіпті Сириг ауылын (2546 тұрғын) артта қалдырды. Соңында, бұрынғы Югославия аумағындағы азамат соғыстары осы муниципалитеттің халық құрамында маңызды өзгерістерге әкелді. Темерин 9650 босқынға тоқтау орны болды, олардың 4950-і әлі де туыстары мен достарының үйлерінде, сондай-ақ әлі де бар 4 босқын орталығында тұрып жатыр. Бұл өзгерістер 1999 жылы халық санын шамамен 30 000-ға жеткізді.
According to the last official census done in 2011, the municipality of Temerin has 28,287 inhabitants. The municipality of Temerin is a multinational community with 16 different nationalities. The Serbian and Hungarian languages are officially used by municipal authorities. Trend of population growth in Temerin area is very specific. During the last few centuries’ number of inhabitants increased for 72%. Migrations largely influenced population structure of Temerin. In 1800 Serbs with 1,610 inhabitants from 210 families left the village and established new one about 20 km east of Temerin. Today it is called Đurđevo and is located near Žabalj. That left Temerin almost without Serbs until 1920. In that year volunteers established new settlement, Staro Đurđevo, which is now local community of the Municipality of Temerin. In 1991 it had 3,718 inhabitants and today more than 4,000 people live there. Bački Jarak, until 1944 was populated with mostly German population, and was during 1946 1947 settled with Serb colonists, mostly from Bosnia and Herzegovina; 2,276 settlers came to Bački Jarak. In 1991 Bački Jarak had 6,000 inhabitants. Sirig was colonized as well, in this village 63% of inhabitants are descendants of colonists. During the 1960s and 1970s several hundred families from village Vrbljani (the Municipality of Ključ, Bosnia and Herzegovina) migrated to the local community Staro Đurđevo. Economical situation was reason for that. Temerin itself was one of the settlements where domicile population was in absolute majority. In 1961, 9,447 inhabitants were in this category, only one third of inhabitants (3,258) were migrants from other places. According to census from 1991 Temerin had 8,174 households; 3,059 of that number were farm households placed in 8,595 apartments. One of the local communities named Staro Đurđevo (3,718 inhabitants), even overgrown a village Sirig (2,546 inhabitants). Finally, the civil wars on the territory of former Yugoslavia brought to significant changes in the population structure of this municipality. Temerin was a stop point for 9,650 refugees, 4,950 of them still live here at their relatives and friends homes as well as in 4 organized refugee shelters that still exist. These changes brought population number to about 30,000 in 1999.
Көлік
Темерин муниципалитеті географиялық тұрғыдан өте қолайлы орналасқан. Меридиан бағытында муниципалитет үш маңызды жолмен кесіледі. Ең маңыздысы – халықаралық E 75 жолы, ол Нови-Садтан Суботицаға қарай, содан кейін Венгрияға дейін созылады. Нови-Сад – Србобран автомобиль жолының Темерин муниципалитетінің батыс бөлігін кесіп өтетін бөлігі 1984 жылы пайдалануға берілді. Маңыздылығы бойынша екінші жол – М 22 (жақында халықаралық жол E 5) тас жолы, оның бағыты шамамен бірдей. М 22 жолы E 75 жолынан сәл шығысқа қарай және Сириг ауылы арқылы өтеді. Үшінші жол – аймақтық маңызы бар (R 120) жол, ол Нови-Сад, Бачки Ярак және Темерин арқылы өтіп, Бечей, Сента және Канджижа қалаларына жетеді. Сириг және Темеринде осы жолдардың барлығы Оджаци – Змаево – Сириг – Темерин – Жабальдж бағытындағы аймақтық (R 104) жолымен қиылысады. Осы жерден Тиса арқылы Зреньянинге және Банат аймағының басқа қалаларына бағытталатын басты жол бар. Муниципалитеттің оңтүстік-шығыс бөлігі мен оның екі елді мекені – Бачки Ярак және Темерин арқылы Нови-Садтан Жабальж, Бечей және Сентаға теміржол өтеді.
Geographical location of the Municipality of Temerin is very favorable. In the meridian direction the municipality is cut by three important roads. The most important is international road E 75 which drives from Novi Sad towards Subotica and then further to Hungary. Road section Novi Sad–Srbobran, cutting the west part of the Municipality of Temerin, was put into use in 1984. The second road by its importance is highway M 22 (since recently international way E 5) which has the nearly the same direction. M 22 leads bit more eastern than E 75 and goes through village named Sirig. The third road is one with regional importance (R 120), going through Novi Sad, Bački Jarak and Temerin and leading to Bečej, Senta and Kanjiža. At Sirig and Temerin all these roads are crossed by regional road (R 104) which has Odžaci–Zmajevo–Sirig–Temerin–Žabalj direction. From here a main road leads over Tisa to Zrenjanin and other towns in Banat. Through the southeast part of the municipality and its two settlements—Bački Jarak and Temerin, leads a railway from Novi Sad to Žabalj, Bečej and Senta.
Көңіл көтеру
Темерин муниципалитетінің аумағы биіктік айырмашылықтарына ие, бірақ олар көз жасымайтын сияқты. Егер Бачканың (Воеводинада) оңтүстік бөлігін зерттесек, топырақтың құрамы мен оның пайда болуына байланысты бірнеше геоморфологиялық нысандарды анықтауға болады. Оларға Titelski breg – лоэсс жотасы, Дунай өзенінің аллювиалды жотасы, сондай-ақ Дунай және Тиса өзендерінің су тасқынына ұшырайтын жазықтары жатады. Темерин муниципалитетінің жалпы ауданы Бачканың оңтүстік лоэсс жотасының шығыс бөлігінде орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі 81 метрден 83 метрге дейін өзгереді. Бачка жазығының біртектілігін тек жалғыз дөңгелектер мен кішкентай су арналарының сай-салалары бұзады.
Territory of the Municipality of Temerin is a plain terrain with almost imperceptible distinctions in height. If we study relief the southern part of Bačka (in Vojvodina) and we can single out few geomorphological shapes based on soil composition and its genesis. These are Titelski breg – loessial ridge, alluvial ridge of river Danube and inundational planes of river Danube and river Tisa. Total area of the Municipality of Temerin is placed in the eastern part of south loessial ridge of Bačka. Heights above sea level vary from 81 m to 83 m. Monotony of Bačka plain is disturbed only by lonely hillocks and valleys of smaller water currents.
Климат
Панония жазығының бір бөлігі болғандықтан, Темерин муниципалитетінің өзіндік климаттық ерекшеліктері бар. Панония жазығы оңтүстікте Адриатика және Жерорта теңіздерінен, ал батыста Атлант мұхитынан біршама алыс жатыр. Бұл қашықтықтар Динар таулары мен Альптың тау тізбектерінің теңіздер мен мұхиттардан келген ылғалды ауа ағындарын тоқтатуымен одан да ұлғаяды. Жыл бойы ауа райының өзгеруіне ықпал ететін ауа ағындары, Жер бетінің теңсіз қызуымен және Адриатика мен Жерорта теңіздері, Атлант мұхиты және кең Еуро-Азия құрлығы үстіндегі әртүрлі атмосфералық қысымдармен анықталады. Су беттері ылғалды ауа ағындарының Панония жазығына енуіне кедері келтірсе, солтүстік және шығыстағы құрлық беттері қыста құрғақ, суық ауа ағындарына, ал жазда ыстық ауа ағындарына әсер етеді. Осы факторлардың барлығының нәтижесінде Панония жазығы Сербиядағы ең континенталды климатқа ие.
Being a part of Pannonian plain the Municipality of Temerin has its climate characteristics. Pannonian plain is quite far away from the Adriatic or the Mediterranean Sea on the south and the Atlantic Ocean on the west. These distances are even bigger because of Dinarics and Alps mountain ranges which keep the humid airstreams coming from seas and oceans away. Airstreams, influencing weather changes through the year, are conditioned by unequal warming of Earth surface and different atmospheric pressures above Adriatic and Mediterranean, Atlantic Ocean and wide Euro Asian land. Water surfaces cause breach of humid airflows into Pannonian plain and land surfaces on the north and east influence dry, very cold airstreams in winter and very hot airstreams in summer. Influenced by all of these causes, Pannonian plain has the most continental climate in Serbia.
Өзендер
Темерин муниципалитетінің аумағында табиғи су арналары қалмаған, олардың барлығы каналдарға ауыстырылып, DTD гидрожүйесіне қосылып, ауыл шаруашылығын суаруға пайдаланылады. Jegrička – оңтүстік лоесс Бачка жотасының және Темерин муниципалитеті аумағының ең ірі арнасы. Jegrička – Тисаға оң жағынан құятын 64,5 км ұзындықтағы сала. Өзен арнасы Жер тарихының ең жас кезеңі – голоценде қалыптасқан. Осы кезеңде Бачканың оңтүстік бөлігіндегі жер төмендеп, кейіннен осы су ағысына мұра болып өтті. Jegrička Деспотово, Сильбаш, Параж, Ратково және Пивнице аймақтарындағы бірнеше батпақтардың суларынан құралған. Өзен Темерин аумағына батыс жағынан, Врбас муниципалитетінен кіреді. Темерин муниципалитеті арқылы ағатын Jegrička өзенінің бөлігі 18 км-ді құрайды, бұл оның жалпы ұзындығының 28%-ы. Өзен Сиригтен шамамен 1 км солтүстікке және Темериннен шамамен 2 км солтүстікке ағады. Өзен Темерин–Бечей жолымен қиылысатын жерден муниципалитет шекарасы болып басталады.
There are no longer any natural waterways within the Municipality of Temerin, all having been diverted into canals and included in the DTD hydrosystem, and used for agricultural irrigation. Jegrička is the largest stream on the south loessial Bačka ridge and area of the Municipality of Temerin. Jegrička is a 64.5 km long tributary of Tisa that empties into the Tisa on its right side. The river course was formed during the Holocene, the youngest period of Earth history. At that period ground in the south part of Bačka lowered in a line that was later inherited by this water current. Jegrička is formed from water of few swamps from areas of Despotovo, Silbaš, Parage, Ratkovo and Pivnice. River enters into the Temerin territory on its west side, from the Municipality of Vrbas. The part of Jegrička that flows through the Municipality of Temerin has the length of 18 km which is 28% of its total length. River flows about 1 km north of Sirig and about 2 km north of Temerin. From a place where the river crosses the Temerin–Bečej road it becomes the municipality borderline.
Топырақ
Воеводинаның топырақ картасын талдағанда, Темерин муниципалитетінің аумағында топырақтың сегіз түрлі типін бөліп қарастыруға болады. Ең көп таралғандары – черноземнің кіші түрлері: карбонатты чернозем, батпақпен бұрынғы байланысының іздері бар карбонатты чернозем, лесс топырағында тұншығу белгілері бар карбонатты чернозем, солончак чернозем, карбонатты және сирек тұздалған батпақты қара топырақ, шалғынды карбонатты қара топырақ, батпақты карбонатсыз қара топырақ және солончак.
Analyzing the soil map of Vojvodina we can separate eight different types of soil in the territory of the Municipality of Temerin. The most represented are subtypes of chernozem: carbonated chernozem, carbonated chernozem with signs of earlier contact with swamp, carbonated chernozem with signs of gleying in loess, solonchak chernozem, carbonated and sporadically salted swampy dark soil, meadow carbonated dark soil, swampy noncarbonated dark soil and solonchak.
Флора
Темерин муниципалитеті аумағының көбін алып жатқан лоэсс жотасы далалық шөптекті өсімдіктерге ұқсайды. 18-19 ғасырлардағы егіншіліктің дамуы жабайы өсімдіктер өскен жайылымдардың жойылуына себеп болды. Егіс дақылдары отырғызылды, қазіргі таңда дәнді дақылдар, өнеркәсіптік өсімдіктер және көкөністер басым. Жеміс ағаштары мен жүзім сирек кездеседі. Өзендер мен байланыс жолдарының бойындағы тар аймақтарда жабайы өсімдіктер өседі: жабайы мак, қарасора, сүрегі, жылқы базилігі, шалғындық сарыбас, қызыл қондырша, жусан, түлкіқұйрық, тал, қызылша, ромашка, горчица және т.б. Өзендер мен арналарында құрақ, қамыс, су лилиясы және балдырдың көптеген түрлері кездеседі. Ірі ормандық аймақтар жоқ, бірақ шаруашылықтардың (“салаш”) маңында қара жиде және топольдің кішкентай тоғайларында, аздаған тутар ағаштарын көруге болады. Сириг және Темерин жанындағы мотельдердің төңірегіне қарағайлар отырғызылған.
Area of loessial ridge that covers the biggest part of the Municipality of Temerin resembles steppe grassy vegetation. Development of agriculture during the 18th and 19th centuries brought disappearance of pastures with growing wild vegetation. Cultivation plants were planted; nowadays dominating plants are cereals, industrial plants and vegetables. Fruits and grapevine are not so often. Narrow areas along rivers and lines of communication are full of wild growing vegetation: wild poppy, corn cockle, spurge, horse basil, meadow buttercup, red clover, yarrow, foxglove, burdock, nettle, chamomile, mustard, etc. Around and in riverbeds you can find plenty of cane, cattail, water lily and alga. There are no bigger forest areas, but around farms (“salaš”) smaller forests of black locust and poplar with few mulberry trees can be seen. Around motels near Sirig and Temerin pine trees have been planted.
Фауна
Жануарлар әлемі бұрын көбірек және әртүрлі болған. Ауыл шаруашылығы дамуындағы өзгерістер жабайы жануарлардың жалпы саны мен түрлерінің азаюына себеп болды. Жүгері егілген кең аумақтарда далалық тышқандар мен егеуқұйрықтар, сондай-ақ шұбар, құйрық, жерсіңірлер, хомяк, кірпі және сорғыш өмір сүреді. Егер аң аулауға маңызды ірі жануарларды іздесек, бұғы, түлкі және қоянды кездестіруге болады. Құстардың ішінде фазан, кескілең, үйрек, жабайы қаз және тасқұс бар. Сонымен қатар, көптеген басқа құс түрлері де кездеседі: қарлығаштар, лақтар, тоқылдақтар, сүрегілер, көкектер, қараторғайлар, ұсақ торғайлар, лелектер, қара қаңқалар және т.б. Көптеген жәндіктер бар: масалар, бітелер, аралар, бал аралары, циган мотылы, жасыл мотыл, есекқұмырсқалар, әртүрлі құрттар, шырылдақтар, көбелектер, қос қанаттылар және т.б. Егістік зиянкестерінің арасында картоп қоңызы, репа қоңызы, дән қоңызы және бұршақ қоңызы ең көп тарағандары. Су айдындарында және оның маңында әртүрлі балықтар: сазан, жайын, қарабалық, шұбар, нағыл, сондай-ақ басқа жануарлар: ұлулар, қандасқақтар, әртүрлі бақалар, батпақты қабықшалар, жыландар және т.б. мекендейді. Көптеген үй жануарлары өсіріледі.
Animal world used to be more numerous and various. Changes in agriculture development caused reduction of total number and number of wild animal species. Field mice and rats live on large areas planted with corn as well as polecats, weasels, ground squirrels, hamsters, hedgehogs and moles. If we look for big game, important for hunting, we can find roe deer, foxes and hares. Of game birds we can find pheasants, partridges, mallards and wild geese as well as rock doves. There are also a lot of other bird species: sparrows, swallows, woodpeckers, starlings, cuckoos, blackbirds, wrens, storks, hooded crows, etc. There are a lot of insects: mosquitoes, flees, wasps, bees, gypsy moths, green crickets, hornets, different louses, crickets, ladybugs, moths, butterflies, etc. Among agricultural pests the widest spreads are: potato beetle, turnip beetle, grain weevil and bean weevil. In and around water currents live various fishes: carp, bream, robin, pike, perch, as well as other animals: snails, leeches, various frogs, marsh shells, snakes, etc. A large number of domestic animals are raised.
Термоминералды сулар
Темериндегі термоминералды сулар алғаш рет 1914 жылы ашылды, сол кезде оларды пайдалану да басталды. Сол кезде 417 метрлік ұңғыма бұрғыланды. Ұңғыманың иесі – Гриса Андраш. Бұл ұңғыма квартерлік және палудиналық шөгінділерді кесіп өтеді және су шығымы 397 литр/минутты құрады, бірақ соңғы кезде сәл азайды. Осы сулар 200-1000 метр тереңдікте де кездесетіндіктен, 1968 жылы Нови-Сад қаласының «Нафтогаз» компаниясы Темерин орталығында зерттеу бұрғылауын жүргізді. Бұрғылаудың тереңдігі 2004,5 метрге жетеді. 1979 жылы Нови-Сад университетінің Физика институты химиялық талдау жасады. Нәтижелерге сәйкес, судың pH көрсеткіші шамалы сілтілі (rN – 7.8), жалпы минералдануы 2,669 г/л. Ерекше иондар: натрий (0,708), гидрокарбонат (1,512) және хлор (0,337). Басқа да емдік құрамында йод, бром, фтор, литий және стронцийдың бар екені анықталды. Талдау нәтижесінде суда көмірқышқыл газының бар екені көрсетілді. Метан да бар еді, ол суды және үй-жайларды жылыту үшін, бөліп алғаннан кейін пайдаланылды. Бүгінде бұл термоминералды бұлақ заманауи шипа ванналарында қолданылуда. Олимпиадалық бассейннің жанындағы ұңғыманың құрамы мен минералдануы да ұқсас. Оның суы 690 метр тереңдіктен алынып, ашық ауадағы ыстық термоминералды бассейнге (су температурасы 37°C) пайдаланылады. Бұл бассейндерді Нови-Сад, Жабаль, Кисач, Петровац және айналасындағы басқа да елді мекендердің тұрғындары пайдаланады. Бұл табиғи байлық денсаулық сақтау, спорт және туризм кешенін дамыту үшін негіз болады деп жоспарлануда.
Thermo mineral waters in Temerin were first discovered in 1914 and that is also when their exploitation started. At that time a 417 m well hole was drilled. Grisa Andraš was name of the owner. This well cuts through Quaternary and paludina deposits and gives water of The quantity of water pouring out used to be 397 L/min but has lately been slightly reduced. Since these waters are also present in a depth of 200 to 1000 m, “Naftagas” from Novi Sad drilled a research drill in the center of Temerin in 1968. The drill is 2,004.5 m deep. Chemical analysis was made in 1979 by the Institute of Physics from the University of Novi Sad. The results showed slightly base reaction (rN – 7.8), total mineralization of 2.669 g/L; characteristic ions are sodium (0.708), hydro carbonate (1.512) and chlorine (0.337). Among other healing ingredients presence of iodine, bromine, fluorine, lithium and strontium is proven. Analysis showed presence of carbon dioxide in water. Methane which was also present was used for heating of water and rooms after separation. Nowadays this thermo mineral spring is used in contemporary spa bath tubes. A well next to Olympic pool has similar composition and mineralization. Its water is coming from the depth of 690 m and is used for open hot thermo mineral pool (water temperature is 37 °C). These pools are also used by people from Novi Sad, Žabalj, Kisač, Petrovac and from all other surrounding settlements. This natural wealth is planned to be a basis for future development of a health, sport and tourist complex.