Кіріспе

1981 жылғы «Құтқару жеңісі» (немесе жай ғана «Жеңіс») – Джон Хьюстон режиссерлік еткен, Сильвестр Сталлоне, Майкл Кейн, Макс фон Сидоу және Пеле түскен 1981 жылғы америкалық-британдық-итальяндық спорттық соғыс фильмі. Фильм Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде неміс тұтқын лагерінде ұсталған одақтас әскери тұтқындарының неміс командасына қарсы көрсетілім матчы ойнауы туралы. Фильмнің кинотеатрлардағы көрсетіліміне көп көңіл бөлінді, себебі онда кәсіби футболшылар Бобби Мур, Освальдо Ардилес, Казимеж Дейна, Пол Ван Химст, Майк Саммерби, Холлвар Торесен, Вернер Рот және Пеле ойнады. Фильмде Джон Уорк, Рассел Осман, Лори Сивелл, Робин Тернер және Кевин О'Каллахан сияқты көптеген «Ипсвич Таун» командасының ойыншылары да болды. Футбол сахналарында актерлердің орнына басқа «Ипсвич Таун» ойыншылары да түсті – Кевин Бити Майкл Кейннің, ал Пол Купер Сильвестр Сталлоненің орнына ойнады. Сценарийді Ябо Яблонский жазды, ал фильм 12-ші Мәскеу халықаралық кинофестиваліне қатысты.

Сюжет

Соғыстан бұрын "Вест Хэм Юнайтед" клубының кәсіби футболшысы, ағылшын капитаны Джон Колбидің жаттықтырушылығымен және басшылығымен одақтас әскери тұтқындар командасы неміс командасына қарсы көрме матчын ойнауға келіседі, бірақ олардың бұл кездесу неміс пропагандасының бір бөлігі екенін біледі. Колби команданың капитаны және, іс жүзінде, менеджері болғандықтан, ойыншыларды өзі таңдайды. Тағы бір әскери тұтқын, канадалық армияда қызмет ететін америкалық Роберт Хатч, бастапқыда құрамға ілінбейді, бірақ ақырында Колбиді команданың жаттықтырушысы ретінде қабылдауға көндіреді, себебі Хатч қашу жоспарын іске асыру үшін командамен бірге болуы керек. Колбидің жоғары шенді офицерлері оны матчты қашуға пайдалануға үнемі итермелейді, бірақ Колби одан бас тартады, себебі мұндай әрекеттің ойыншыларының өміріне қауіп келтіруі мүмкін деп санайды. Темдеуде, Хатч жеке қашу жоспарын жасап жатыр, ал Колбидің басшылары Парижге сапар шегуге, француз қарсыластарымен байланыс орнатуға және оларды футбол командасын қашыруға көмектесуге келіссе, оған көмектесуге уаде береді. Хатч тұтқын лагерінен қашып, Парижде қарсылық қозғалысын табады. Қарсылық қозғалысы бастапқыда команданы қашыру өте қауіпті деп санайды, бірақ ойын Коломб стадионында өтетінін білгеннен кейін, Париж кәрізінен ойыншылардың киім ауыстыратын бөлмесіне дейін туннель қазу арқылы қашуды жоспарлайды. Олар Хатчті бұл ақпаратты лагердегі британдық офицерлерге жеткізу үшін қайта қолға түсіруге көндіреді. Хатч қайта қолға түседі. Алайда, ол жеке камераға қамалады, сондықтан тұтқындар француздық қарсылық күштері оларға көмектесе ме, білмейді. Колби немістерге Хатч командаға қажет екенін айтады, себебі ол қосалқы қақпашы, ал негізгі қақпашы қолын сындырған. Шындығында, Колби негізгі қақпашының қолын өзі сындырады, себебі немістер Хатчті құрамға қосуға рұқсат беру үшін жарақаттың дәлелін талап етеді. Ақырында, әскери тұтқындар неміс лагерінен тек матч ойнау үшін шығады, ал матчтан кейін қайтадан тұтқындалады. Қарсылық күштерінің туннельдерін қазығандар матчтың бірінші таймының ортасында одақтастардың киім ауыстыратын бөлмесіне жетеді, ал одақтастар есепте 4:1 есебімен ұтылып жатыр. Алайда, команда Хатчті жоспарланғандай қашуды бастаудың орнына екінші таймда алаңға оралуға көндіреді. Матч төрешілері неміс командасының пайдасына айқын бейімділік танытса да, және неміс командасы одақтас ойыншыларға қасақана түрде жарақаттар келтірсе де, Луис Фернандес, Карлос Рей және Терри Брейдидің тамаша ойынының нәтижесінде 4:4 есебімен тең түседі. Хатч қақпашы болып ойнайды және керемет сейвтер жасайды, соның ішінде матч аяқталар кезде пенальтиді сейвтеп, немістердің жеңісін жоққа шығарады. Бұрын матчта одақтастардың голы әділсіз түрде есептелмегендіктен, әскери тұтқындар 5:4 есебімен жеңіске жетуі керек еді. Хатч тең есепті сақтап қалғаннан кейін, көрермендер алаңға шабуылдап, ойыншыларды қоршайды. Көрермендердің кейбіреулері одақтас ойыншыларға хаоста өздерін жасыруға көмектеседі, содан кейін барлығы бостандыққа апаратын қақпадан өтіп кетеді.

Жазу және әзірлеу

Венгрияда түсірілген фильм 1962 жылғы венгр кинодрамасы "Két félidő a pokolban" ("Тозақтағы екі тайм") негізінде жасалған, оны Золтан Фабри режиссерлік еткен және 1962 жылғы Бостон кинофестивалінде сыншылар жүлдесін жеңіп алған. Фильм қазір сенімсіз деп есептелетін, "Өлім матчы" деп аталатын оқиғадан шабыттандырылған, онда ФК "Динамо" Киев екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Украина неміс әскерлерімен оккупацияланғанда неміс сарбаздарын жеңген. Аңыз бойынша, олардың жеңісінен кейін украиндердің барлығы атып тасталыпты. Бірақ шын мәнінде, бұл оқиға әлдеқайда күрделі: команда неміс командаларымен бірнеше матч өткізіп, Гестапо оларды тұтқын лагерлеріне жібермес бұрын, барлығында жеңіске жеткен. Төрт ойыншы немістердің қолынан қаза тапқан, бірақ бұл олар жеңген матчтардан көп уақыт өткен соң болған.

Футбол сахналары

"Жеңіске қашып құтылу" фильмінде әскери тұтқындар командасы мен Германия құрамасының құрамында көптеген кәсіби футболшылар ойнады. Олардың көптегені сол кезде Еуропаның ең табысты командаларының бірі болған "Ипсвич Таун" командасынан шақырылған. Гордон Бэнкс пен Алан Тэтчер фильмде көрінбесе де, фильмге тікелей қатысып, қақпашылық сахналарында Сильвестр Сталлонемен бірге жұмыс істеді. "Sports Illustrated" журналында: "Ойынды екінші режиссер Роберт Ригердің басшылығымен Джерри Фишер керемет түсірген" делінген. Пеле "футболдық комбинацияларды" жасауға жауапты болды. Фильм Германияның Францияны оккупациялағанның алғашқы жылдарында (1942 жылдың тамызынан кейін, себебі Диппте тұтқындалғандары айтылады) өтеді, сондықтан Пеленің Луис Фернандес капралы Бразилиядан емес, Тринидадтан шыққан деп көрсетілген. Бразилия 1942 жылдың тамызының соңына дейін Оккупациялық державаларға қарсы соғысқа ресми түрде қосылмаған, ал Бразилия экспедициялық күштерінің алғашқы тобы 1944 жылдың шілдесінде Италияға жеткен. Сол сияқты, аргентиналық жұлдыз Освальдо Ардилестің Карлос Рей кейіпкерінің қай елден екені нақты айтылмайды.

Түсірілім

Escape to Victory фильмі Будапешт пен оның төңірегінде түсірілді, Париждегі және неміс басқан Франциядағы оқиғаларды көрсетеді. Одақтастар мен неміс Вермахты құрамасы арасындағы шешуші футбол матчы Будапешттің 8-ші ауданындағы, қазір бұзылған MTK стадионында түсірілді, ол Париждегі Коломб стадионының орнына қойылды. MTK стадионы ең үлкен стадион болғандықтан таңдалды, онда 1940 жылдары кең таралмаған жарықтандыру болмады, сонымен қатар ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңіндегі Еуропалық стадиондарға ұқсас құрылымға ие болды. Соғыс тұтқындары лагерінің көріністері Будапештен сырттағы шағын қалашық – Дунакешидегі Алаг ат жарысы трассасының аумағында түсірілді. Үш акрлық декорацияны салуға үш ай кетті. Фильмде Будапешттің тағы бір орны – Келети теміржол вокзалы, тарихи 1-ші метро желісі және 14-ші аудандағы Mafilm студиясының негізгі кешеніндегі дыбыс жазу студиялары болды.

Музыка

Американдық композитор Билл Конти Дмитрий Шостаковичтің 7-ші симфониясы, «Ленинград симфониясының» бірінші және соңғы бөлімдерін кеңінен пайдаланды, әсіресе бірінші бөлімнің марш тақырыбы, ол дерлік сөзсіз келтірілген. (Конти кейіннен «Дұрыс нәрсе» фильмі үшін Чайковскийдің скрипкалық концертінің көп бөлігін қайта пайдаланғанда да осы тәжірибеге ұқсас әдіс қолданды.) Шостаковичтің 7-ші симфониясының екінші дүниежүзілік соғыс кезінде нацизмге қарсы тұруды бейнелеу үшін жазылғаны айтылса да, ол жеке пікірінде бұл симфонияның барлық тирандық пен қанаушылыққа, соның ішінде Иосиф Сталиннің билігіндегі туған Совет Одағына арналған музыкалық сын екенін айтқан. Фильмнің соңында Шостаковичтің 5-ші симфониясының соңғы бөлігі де оқиғаның жеңіске аяқталуын білдіру үшін қолданылады. Дегенмен, музыка «Құтылуға қашып бара жатқандар» фильмінің соңғы сәттерін толыққанды түрде көрсете алса да, Шостакович симфониясының соңын авторитарлық режимдегі мәжбүрлі қуанышты бейнелеу үшін жазғанына сенімді. Ал, қарапайымдау айтқанда, музыка Элмер Бернштейннің «Ұлы қашу» фильміне жазған музыкасына да құрмет көрсетеді. 2005 жылы Prometheus Records лейблі Контидің музыкасының шектеулі саундтрек альбомын шығарды.

Сыншыл пікірлер

Стенли Кауффманн "The New Republic" газетінде фильмнің "қорлау мен қатты ақымақтық арасында тебіліп тұрғанын" жазды. Кино тарихшысы Леонард Мальтин да келіседі: "Осы ақымақтылықты тек лайықты бағаланған футбол сахналары ғана құтқарады". Rotten Tomatoes сайтында фильмге 10 рецензия бойынша 70% рейтинг берілген. Metacritic сайтында фильм 10 сыншының пікірі негізінде 100 балдық шкала бойынша 57 балл алды.

Қайта жасау

2014 жылдың маусым айында Дуг Лиман "Жеңіс" деген атаумен түсірілген фильмді қайта түсіруге режиссерлік ету мүмкіндігін талқылап жатқаны, Гевин О'Коннор сценарийін жазып, Джанни Нуннари, Берни Голдман және Джон Берг Warner Bros компаниясы үшін өндіріс жұмыстарын жүзеге асыратыны хабарланды. 2019 жылдың наурыз айында Жауме Коллет Серра да "Жеңіс" деген атаумен түсірілген фильмді қайта түсіруге режиссер болатыны мәлім болды. 2017 жылы Гевин О'Коннор мен Энтони Тамбакис сценарийдің жобасын жасады, ал Тамбакис оны қайта жазды, Джанни Нуннари мен Берни Голдман бұл қайта түсірілімнің өндірісіне қатысуда.

Өнер саласында

Фильмде көрсетілген матчтың екінші жартысының толық аудио жазбасы, 59-шы Венеция халықаралық өнер биенналесіндегі Италия павильонының ішінде орналасқан радио арқылы таратылды. Бұл жазбаны Джан Мария Тосатті жасады, ал Эухенио Виола жобаны ұйымдастырды.