Кіріспе

Жасуша өлімінің түрі. Коагулятивті некроз – ишемия немесе инфаркт салдарынан көбінесе туындайтын жасуша өлімінің бір түрі. Коагулятивті некрозда, өлген тіндердің құрылымы кем дегенде бірнеше күнге сақталады. Дененің зақымдануы құрылымдық белоктармен қатар лизосомалық ферменттерді денатурациялайды, осылайша зақымдалған жасушалардың протеолизіне тосқауыл қойылады. Лизосомалық ферменттердің жетіспеуі оған біраз уақыт бойы «коагуляцияланған» морфологиясын сақтауға мүмкіндік береді. Некроздың көптеген түрлері сияқты, егер зақымдалған аймақтың төңірегінде жеткілікті мөлшерде тірі жасушалар болса, әдетте регенерация жүреді. Коагулятивті некроз мидан басқа барлық дене мүшелерінде кездеседі. Бұл некроз түрi жіті түтікшелік некроз және миокардтың жедел инфарктісі сияқты түрлі аурулармен байланысты.

Себептер

Коагулятивті некроз көбінесе ауыр жарақаттарға, уларлы заттарға немесе жедел немесе созылмалы иммундық реакцияға байланысты туындамайтын жағдайлардың салдарынан пайда болады. Оттегінің жетіспеуі (гипоксия) қан тамырларымен қамтамасыз етілген шектеулі аймақтағы жасушалардың өліміне алып келеді, себебі бұл тамырлар негізінен оттегіні, сондай-ақ басқа да маңызды қоректік заттарды жеткізе алмайды. Ескеру қажет, организмнің көптеген тіндерінде ишемия коагулятивті некрозға себеп болса, орталық нерв жүйесінде ишемия сұйылынатын некрозға әкеледі, себебі жүйке тінінде құрылымдық тірек өте аз болады.

Макроскопиялық

Коагуляциялық некроздың макроскопиялық көрінісі – айналасындағы жақсы қанмен қамтылған тіндерге қарағанда ақшыл түсті, бөлек тіндік сегмент және кесілген беті құрғақ болады. Кейіннен қабыну реакциясы салдарынан тіндер қызыл түске өзгеруі мүмкін. Айналасындағы сақталған жасушалар, егер олар тұрақты немесе толыққанды болмаса, зардап шеккен тінді жаңаруға көмектесе алады.

Микроскоптық

Микроскопиялық тұрғыдан алғанда, коагуляциялық некроз жасушалардың контурын сақтап көрінеді, бірақ ядролары жоқ. Коагуляциялық некроздың ерекшелігі – некроздық және тірі жасушалар арасында шекаралық аймақ болмайды. Өте жылдам өтеді, арасында грануляциялық тіні қалыптаспайды.

Емдеу әдістері

Қатерлі ісіктерді емдеу үшін коагулятивті некрозды тудыруға болады. Радиожиілік (РЖ) энергиясы бауырды резекциялау операцияларында коагулятивті некроз жасау үшін қолданылады, осылайша коагулятивті некроз аймағы құрылады. Бұл бауыр резекциясының жиектерін коагуляциялайды және резекция шегіндегі қан кетуді тоқтатуға көмектесетін болғандықтан, бауыр резекциялау операцияларында пайдалы, сондай-ақ қауіпсіздік маржасын арттырады. Ісік тінінде коагулятивті некрозға қол жеткізу үшін РЖ зондымен шамамен 20 минуттық әсер ету жеткілікті. Сонымен қатар, жоғары интенсивті фокустық ультрадыбыс (HIFU) да мақсатты ісіктерде коагулятивті некрозды тудырады. Екі емдеу тәсілі де қатерлі ісіктерді емдеуде коагулятивті некрозды пайдаланады.

Қайта жаңғыру

Некроздық ұлпаның құрылымдық қалдықтарының көп бөлігі сақталғандықтан, зардап шеккен тіндерге жақын орналасқан лабильді жасушалар көбейіп, оқиға кезінде өлген жасушаларды алмастырады. Лабильді жасушалар үнемі митозға түседі де, тінді қайта жаңартуға көмектеседі, ал жақын орналасқан тұрақты және тоқыма жасушалар (мысалы, нейрондар мен кардиомиоциттер) митозға түспейді, сондықтан зақымдалған тінді алмастыра алмайды. Фибробластар зақымдалған аймаққа жылжып, талшықты тінді жинақтайды, нәтижесінде тірі жасушалар көбейіп, тінді алмастыра алмайтын жерлерде фиброз немесе жарақатты із қалады.