Кіріспе

Қытайдың таяқпен қаруы. Қарақ балта – Қытайда Лонгшан мәдениетінен бастап Хан әулетіне дейін қолданылған таяқпен қарудың бір түрі. Ол пышақ пішіндес жапырақтан тұрады, оның сабы тік ағаш таяққа бекітілген. Ең алғашқы қарақ балта жапырақтары тастан жасалған. Кейінірек қоладан жасалғандары да болды. Салтанатты мақсаттар үшін жадеден жасалғандары да кездеседі. Басы екі бөліктен тұратын түрі де бар, ол тік жапырақтан және орақ сияқты жапырақтан құралған.

Тарих

Қарақ балта – Қытай тарихында аң аулау (жабдық пен жебе сияқты) немесе егіншілік үшін де қолданылмайтын алғашқы қару болды. Ұшы болмағандықтан, оны қадап соғуға болмады, сондықтан ашық кеңістікте, кең қозғалысқа мүмкіндік беретін жерде қолданды. Оның қытай соғыс алаңында пайда болуы соғыс арбаларын қолданудан және кейіннен тығыз қатарласа тұрған жаяу әскерлердің басымдығынан бұрын болды. Чжоу дәуірінде джи, яғни қытайлық сүйегі біртіндеп соғыс алаңында жиі қолданыла бастады. Джи – қарақ балтанның сабына найза ұшын қосу арқылы жасалды, бұл қаруды соғумен қатар қадап ұруға да мүмкіндік берді. Көктем мен күз кезеңінен бастап, джи-дің кейінгі нұсқалары қарақ балтаның жапырағы мен найза ұшын бір бөлікке біріктірді. Хан әулеті кезінде әмбебап джи қарақ балтан толыққанды түрде жаяу әскердің стандартты қаруы ретінде ығыстырды. Кейіннен джидің орнын қытай әскерінің негізгі сүйегі ретінде найза басты. Соғысатын мемлекеттер кезеңінде найза немесе джи қолданып, жаяу әскердің көп тобы бұрын соғыс алаңында үстемдік еткен, күймеде немесе жаяу жүретін ақсүйектердің шағын топтарын ығыстырды.

Археология

Көптеген қазбадағы пышақ балталар аристократтардың қабірлерінде табылған рәсімдік нефрит қарулары болып табылады. Бұл мысалдар көбінесе табуттардың ішінде кездеседі, бәлкім, билік пен құдіреттің белгісі ретінде немесе басқа да діни мақсатта қолдану үшін арналған. Кейде олар қабір астындағы шұңқырда, қабірді күзету үшін құрбандыққа шалынған адаммен бірге табылады, онда олар, болжам бойынша, рухты қарумен қамтамасыз етуге тиіс. Әдетте, пышақ балтаның тек басы ғана табылады, ал сабы ыдырау немесе қолмен алыну салдарынан жоқ болады. Нефриттен жасалғандары нақты шайқаста қолдануға арналмаған болса да, олардың пішіні шайқасқа дайын қола нұсқасын мүмінкенше дәл қайталайды, тіпті жапырақты нығайтатын орталық тізбегі де сондай. Кейбір пышақ балта артефактілері кішкентай және иісті, оларды әшекей ретінде қолдануға арналған болуы мүмкін.