Кіріспе
Ахмед Агиза (أحمد عجيزة) және Мұхаммед Алзеры (محمد الزيري) (сондай-ақ Эльзари, эль Зари және т.б.) – 2001 жылдың 18 желтоқсанында Швециядан Мысырға қайтарылған екі египеттік пана іздеуші. Бұл мәжбүрлеп қайтару азаптау және нашар қарым-қатынас қаупі болғандықтан, сондай-ақ пана іздеушілердің адвокаттарына хабарланбастан депортация туралы шешім сол күні орындалғандықтан сынға ұшырады. Депортация швед және египеттік қызметкерлермен Швеция жерінде жүзеге асырылды, ал швед әскерилері жай ғана бақылаушылар болды. Швеция Мысырдан кепілдіктер алу бойынша келіссөздер жүргізді, бірақ екеуі де азапталды деген күдіктер бар, алайда Мысыр билігі тиісті тергеуге рұқсат бермегендіктен Швеция бұл күдіктерді растай не жоққа шығара алмады. Алзері екі жыл түрмеде отырғаннан кейін қылмыссыз босатылды, бірақ оған өз ауылынан шығуға және шетелдіктермен сөйлесуге рұқсат берілмеді. Агиза әскери сотта 15 жылға бас бостандығынан айырылды. Агиза өзінің оқиғасын швед газетінде баяндады.
Ahmed Agiza (أحمد عجيزة) and Muhammad Alzery (محمد الزيري) (also Elzari, el Zary, etc.) were two Egyptian asylum seekers who were deported to Egypt from Sweden on December 18, 2001, apparently following a request from the United States Central Intelligence Agency. The forced repatriation was criticized because of the danger of torture and ill treatment, and because the deportation decision was executed the same day without notifying the lawyers of the asylum seekers. The deportation was carried out by American and Egyptian personnel on Swedish ground, with Swedish servicemen apparently as passive onlookers. Sweden had negotiated guarantees from Egypt, however, there are allegations that both men were tortured, but Sweden has been unable to prove or disprove these allegations, due to refusal by Egyptian authorities to allow proper investigations. Alzery was released without charges after two years in prison, but was not allowed to leave his village, nor could he speak to foreigners. Agiza was sentenced to 15 years in prison in a military tribunal. Agiza told his story in a Swedish newspaper.
Ұлттық және халықаралық жауаптар
Human Rights Watch Швециядан мәжбүрлеп шығаруға және 2004 жылы Мысырда Ахмед Агизаның сот процесіне қатысты қатаң сын айтты. Бұл ұйымның өкілі сот отырысының төртеуіне де қатысты. Мәжбүрлеп шығару туралы жұртшылыққа кеңінен 2004 жылдың мамыр айында швед телеарнасы TV4-тің "Kalla fakta" (Салқын фактілер) бағдарламасында "Бұзылған уәде" тақырыбымен Свен Бергман, Фредрик Лаурин және Йоахим Дифвермарк журналистері хабарлағаннан кейін белгілі болды. Бұл жариялымнан кейін швед үкіметі швед парламентінің депутаттарынан түскен сауалдарға жауап бермеді. Қылмыстық тергеу екі рет жүргізілді, бірақ ешқандай қылмыс анықталған жоқ. Парламенттік Омбудсмен шешім қабылданғаннан кейін істің қаралуын тексерді және әуежайдағы адамдарға қатысты қадір-қасиетті төмендетушілікке ұшыратқан әртүрлі әрекеттерді қатты сынға алды. Алайда, бұл тергеулер шешімнің дұрыстығына, оның жылдам орындалуына, адвокаттарды хабардар етуге және істі халықаралық адам құқықтары органдарында қарау үшін уақыт беруге күмән келтірмеді. Біріккен Ұлттар Ұйымының Адам құқықтары жолындағы Жоғарғы комиссарының кеңсесіндегі Азаптауларға қарсы комитет 2004 жылдың 24 мамырында Швеция үкіметінің Агиза мырзаны мәжбүрлеп елге қайтару арқылы Азаптауларға қарсы конвенция бойынша міндеттемелерін бұзғанын анықтады. Біріккен Ұлттар Ұйымының Адам құқықтары жөніндегі комитеті Швецияның "сол кездегі жағдай бойынша ұлттық қауіпсіздікке қатысты негізді күдік тудырғанын" мәлімдеді. Осының салдарынан Комитет "оны елден шығаруға қарсы пікірлер келтіруге және істі құзыретті орган қарауына мүмкіндік бермегені үшін" Конвенцияның 13-бабын бұзған жоқ деп шешті.
Азаматтық іс
2007 жылдың 1 тамызында Агиза АҚШ-тың «Шет мемлекеттік құқық бұзу туралы» заңы бойынша сотқа берілген азаматтық іске, Американдық Азаматтық Бостандықтар Одағының көмегімен қосылды. Агизамен бірге тағы төрт адам: Бишер Аль Рави, Абу Елкасим Бритель Биньям Мохамед және Мохамед Фараг Ахмад Башмилах та іске қатысты.
Салдары
2007 жылдың наурыз айында Швеция үкіметі Алзериді елге қайтару туралы шешімді күштен шығарды. Осыған дейін, ол депортацияланғандықтан тұруға рұқсат алу өтінішіне қабылданбаған болатын. 2007 жылдың мамыр айында Агизаны елге қайтару туралы шешім де күштен шығарылды. 2008 жылдың шілдесінде және 19 қыркүйегінде олардың әрқайсысына Швеция Әділет министрлігімен жасалған келісім бойынша 3 миллион швед кронасы (380 000 АҚШ доллары) өтемақы төленді. 2009 жылдың қарашасында Швеция үкіметі 2007 жылдың наурызында ресми түрде елге қайтаруды тоқтатудан кейін берілген Швецияда тұруға арналған жаңа өтініштерді қайта қарау нәтижесінде қабылдамады. 2012 жылдың шілдесінде Швеция үкіметі Агизаға тұрақты тұруға рұқсат берді.
АҚШ-тың қатерлі ісі туралы мәлімдеме
2009 жылдың қаңтар айында АҚШ Еуропалық Одаққа егер екі адамды қайтарып бермесе, сауда кедергілері салатынын айтқан деген мәлімдеме тарады. Журналист Ева Франчелл, қаза тапқан сыртқы істер министрі Анна Линдтің досы, оның қанына куә болған және бұрынғы баспасөз хатшысы, Линд туралы кітап жариялады. Кітапта ол репатриациялау шешімі төңірегіндегі қиындықтарды, сондай-ақ кейіннен жауапкершілікті қайтыс болған Линдтің үстіне тастаған басқа саясаткерлердің қатысуын баяндады.