Какатия әулеті: XII-XIV ғасырлардағы Үндістан тарихы

Кіріспе

12-14 ғасырлардағы Үндістан әулеті

Какатия әулеті (IAST: Kākatīya) – 12-14 ғасырлар аралығында қазіргі Үндістанның шығыс Декан аймағының көп бөлігін билеген үнді әулеті. Олардың аумағы қазіргі Телангана және Андхра-Прадеш штаттарының, сондай-ақ Шығыс Карнатаканың, Солтүстік Тамил Наду мен Оңтүстік Одишаның бір бөлігін қамтыды. Астанасы – Оругаллу, қазір Вараңгал деп аталады. Какатия билеушілері өз тегін аңызға толы басшы Дурджаяға, ол Карикала Чоланың ұрпағы болған, дейді. Какатия әулетінің алғашқы билеушілері екі ғасырдан астам уақыт бойы Раштракуттар мен Батыс Чалукия әулеттеріне қарасты феодалдар болды. 1163 жылы Пратапарудра I билікке келген кезде Телангана аймағындағы басқа Чалукия бағынысталарын басып, тәуелсіздік алды. Какатиялар телугу жерлерінің далалық және жазықтық мәдениеттерін біріктіріп, телугу тілін сөйлейтін халық арасында мәдени жақындық сезімін қалыптастырды. Какатия дәуірінде суару мақсатында далалық аймақтарда "танкілер" деп аталатын су қоймалары салынды, олардың көптегені бүгінге дейін қолданылып келеді. Олар теңдік принциптерін ұстанды, сондықтан кез келген адам, тегіне қарамастан, батырлық дәрежесін көрсететін найяка атағын алуға құқылы болды. Шаруаларды әскерге қабылдау арқасында жаңа жауынгерлер класы пайда болды, бұл әлеуметтік мобильділікті қамтамасыз етті. Какатия дәуірінде сәулет өнерінің ерекше стилі дамыды, ол бұрынғы стильдерді жетілдіріп, жаңашылдықтар енгізді. Оның ең танымал мысалдары – Ханамкондадағы Мың бағаналы ғибадатхана, Палампеттегі Рамаппа ғибадатханасы, Вараңгал қамалы, Голконда қамалы және Ганпурдағы Кота Гуллу.

Этимологиясы мен атаулары

Тарихшы Динешчандра Сиркардың жазулар мен монеталарды зерттеуі отбасылық тегінің бірқатар стандартты жазылымы болмағанын көрсетті. Оның нұсқаларына Какатия, Какатия, Какита, Какати және Какатия кіреді. Отбасылық тегі монархтың атына жиі қосылып, Какатия Пратапарудра сияқты құрылымдар тудырды. Кейбір монархтардың да басқаша аттары болған; мысалы, Венката және Венкатарая I Пратпаруданың балама аттары болуы мүмкін, ал біріншісі монетада Венката Какатия түрінде кездеседі. Какатия жазуларына сәйкес, отбасылық тегі Какати деген жердің атынан шыққан. Дегенмен, Кумарасвами Сомапитин өзінің 15 ғасырлық Видинатханың «Пратпарудра Яшобхушанам» немесе «Пратпарудрия» атты түсіндірмесінде отбасының аты олардың қадағалаушы құдайы Какатиден, Дурганың бір түрінен алынғанын айтады. Какатияның ерте басшылары Какати деп аталатын жерде тұрған және олардың қадағалаушы құдайының киелі орны болған болуы мүмкін. Бірақ индуисттік мифологиялық мәтіндерде Дурганың мұндай түрі еске алынбаса да, Какати есімді құдайға табыну басқа да бірнеше көздерде куәландырылған. Мысалы, Валлабарайяның «Крида Бхирамаму» еңбегінде Какатия астанасы Оругаллудағы Какатамма («Ана Какати») бейнесі туралы айтылған. 16 ғасырлық Шитап Хан жазуында турушкалар (түрік халқы) бұрын жойған Жағанматрука (әлем анасы) құдайының бейнесі мен Какатираджаның лотос тағының қайта орнатылғаны айтылған. Бір теория бойынша, Какати бастапқыда джайнистік құдай (мүмкін Падмавати) болған, кейін Дурганың бір түрі ретінде қарастырылған. Баярам тоғанының жазуында Ганапати Дева билік құрған кезеңде Какатия басшысы Веннаның (шамамен 9 ғасыр) Какатиде тұрғаны айтылады, сондықтан оның ұрпақтары Какатишалар («Какатидің билеушілері») деп аталған. Ганапати Деваның Гаравападу грамотасы отбасының тегін Дурджаяға, Карикала Чоланың ұрпағына дейін жегізеді, ол аң ауы кезінде Какати деген қалаға келген және онда лагерь құрған. Какатидің қазіргі географиялық орны белгісіз: әртүрлі тарихшылар оны қазіргі Карнатакадағы Какати ауылымен және Чхаттисгархтағы Канкермен сәйкестендіруге тырысқан. Сиддхешвара Чаритра, кейінгі әдеби шығарма, Какатия әулетінің ата-бабалары Кандарапурада (қазіргі Кандхармен сәйкестендіріледі) өмір сүргенін айтады. Алайда, бұл дәстүрді басқа да дәлелдер растамайды. Кейін Какатия астанасы Оругаллу (қазіргі Варангал) да кейбір династия жазуларында көрсетілгендей «Какати пура» («Какати қаласы») деп аталған.

Studies of the inscriptions and coinage by the historian Dineshchandra Sircar reveal that there was no contemporary standard spelling of the family name. Variants include Kakatiya, Kakatiyya, Kakita, Kakati and Kakatya. The family name was often prefixed to the name of the monarch, giving constructs such as Kakatiya Prataparudra. Some of the monarchs also had alternate names; for example, Venkata and Venkataraya may have been alternate names of Prataparuda I, with the former appearing on a coin in the form Venkata Kakatiya. According to Kakatiya inscriptions, the family's name derives from the name of a place called Kakati. However, Kumarasvami Somapithin, in his 15th century commentary on Vidynatha's Prataparudra Yashobhushanam or Prataparudriya states that the family was named after their tutelary goddess Kakati, a form of Durga. It is possible that the early Kakatiya chiefs resided at a place called Kakati, which had a shrine of their tutelary goddess. Although the Hindu mythological texts do not mention any such form of Durga, the worship of a goddess named Kakati is attested by several other sources. For example, Vallabharaya's Krida bhiramamu mentions an image of Kakatamma ("Mother Kakati") in the Kakatiya capital Orugallu. The 16th century Shitap Khan inscription mentions the reinstallation of the image of goddess Jaganmatruka (mother of the universe) and the lotus seat of the Kakatirajya, which had been destroyed by the Turushkas (Turkic people). According to one theory, Kakati was originally a Jain goddess (possibly Padmavati) and later came to be regarded as a form of Durga. The Bayyaram tank inscription from the reign of Ganapati deva states that the Kakatiya chief Venna (c. 9th century) resided at Kakati, because of which his descendants came to be known as Kakatishas ("lords of Kakati"). Ganapati deva's Garavapadu charter traces the family's ancestry to Durjaya, a descendant of Karikala Chola arrived at a town called Kakati during a hunting expedition, and set up his camp there. The modern identity of Kakati is uncertain: different historians have variously attempted to identify it with modern Kakati village in Karnataka and Kanker in Chhattisgarh. Siddheshvara Charitra, a later literary work, states that the ancestors of the Kakatiya family lived at Kandarapura (identified with modern Kandhar in Maharashtra). However, no other evidence supports this tradition. Later, the Kakatiya capital Orugallu (present day Warangal) was also called "Kakati pura" ("Kakati town"), as attested by some inscriptions of the dynasty.

Шығу тегі

Какатия билеушілері өз әулетін аңызға толы басшы немесе билеуші Дурджаяға, Карикала Чоланың ұрпағына дейін жегізеді. Андхраның көптеген басқа да билеуші династиялары да Дурджаядан тарағандарын мәлімдеген. Бұл басшы туралы басқа ештеңе белгілі емес. Какатия жазбаларының көп бөлігі отбасының варнасын (әлеуметтік тобын) көрсетпейді, бірақ көрсеткендерінің көпшілігі оларды Шудра деп мақтан тұтады. Мысалға, Ганапатидің генералы Мальяла Гунда сенениге арналған Батпур және Ваддаманну жазуларында осы туралы айтылған. Какатиялар Коталар және Натавади басшылары сияқты басқа шудра әулеттерімен де некелік байланыс орнатқан. Бұл барлық дәлелдер Какатияның шудра тегінен шыққандығын көрсетеді. Какатия әулетінің бірнеше мыс тақта жазулары оларды кшатрия (жауынгер) варнасына жатқызады. Бұл жазбалар негізінен брахмандарға жасалған сыйлықтарды тіркеп, императорлық Чолалардың шежірелерінен шабыттанған сияқты көрінеді. Мысалы, Ганапатидің Мотупалли жазуы Какатия әулетінің түпкі атасы Дурджаяның арасында Рама сияқты күн әулетінің аңыздық патшаларын санайды. Какатия билеушілері Ганапати дева мен Рудрама девидің ұстазы Вишвесвара Сивачарьяның Малкапурам жазуы да Какатияларды күн әулетіне (Сурьявамса) байланыстырады. Бұл мақтау жазбаларындағы "кшатрия" термині олардың нақты варнасын емес, әулеттің жауынгерлік қасиеттерін білдіреді.

Ертедегі феодаттық басшылар

Какатия әулетінің алғашқы мүшелерінің билік құрған жылдары нақты емес. Какатияның ең ерте белгілі басшысы – Карикала Чоланың ұрпағы Дурджая отбасында дүниеге келген Венна немесе Ванна (шамамен 800-815 жж.), ол Какатиядан билік жүргізді. Какатия жазуларында айтылғандай, ол Какати қаласынан билік еткендіктен, оның әулеті Какатишалар (“Какатидің иелері”) деп аталды. Оның ізбасарлары Гунда I және Гунда II туралы көп мәлімет жоқ, олар шамамен 815-865 жылдары билік еткен. Баярам таңкісіндегі жазу оның мұрагерлері Гунда I, Гунда II және Гунда III-ті үш Рамамен (Парашурама, Дашаратха Рама және Баларама) салыстырады. 956 жылғы Маңгаллу жазуы Какатиялардың телугу тілді аймаққа Раштракута әскерлерінің қолбасшылары ретінде келгенін көрсетеді. Олардың арасындағы ең ертесі – Веннаның ұлы Гунда III, ол 895 жылы шамамен Венги Чалкуя патшалығына Кришна II шабуыл жасаған кезде қаза тапты. Кришна II Венги Чалкуяларынан Куравади (қазіргі Курави болуы мүмкін) аймағын басып алып, Гунда III-тің ұлы Эраны сол жерде губернатор етіп тағайындады. Эраның ұлы Бетия туралы көп мәлімет жоқ. Раштракутаның вассалы ретінде Бетияның ұлы Гунда IV (шамамен 955-995 жж.) Венги Чалкуялық ханзада Данарнаваға мұрагерлік даудан кейін таққа отыруға көмектесті. 973 жылы Раштракута империясы құлағаннан және Данарнава өлтірілгеннен кейін ол Куравиде тәуелсіз княздық құруға тырысты. Оны Куравиден қуған Мудугонда Чалкуялары Кальяни Чалкуяларынан көмек сұрады, олар Раштракуталардан билікті тартып алған. Кальяни Чалкуя әскерлері Гунда IV-ті жеңіп, өлтірген болуы мүмкін. Оның ұлы Бета I (шамамен 1000-1052 жж.) Кальяни Чалкуяның билігін мойындап, олардан Анумаконда (қазіргі Ханамаконда) феодалын алды, ол кейін Какатия астанасы болды. Ол Сомешвара I билігі кезінде Чолаларға қарсы Чалкуя жорықтарында өзгеше көзге түсті. Бета I-нің ұлы Прола I (1052-1076 жж.) Чалкуяның әртүрлі әскери жорықтарына қатысып, жергілікті басшыларды жеңіп, Анумаконда айналасындағы Какатия билігін нығайтты және Анумаконданы мұрагерлік феод ретінде алды. Чалкуя патшасы өзінің ұлы Бета II-ге (996-1051 жж.) Сабби 1000 провинциясын (Вемулавада айналасындағы 1000 ауылды қамтитын тарихи Саббинад аймағы) сыйлады. Оның орнын ұлдары, алдымен Дурга Раджа, содан кейін Прола II (шамамен 1116-1157 жж.) басты. Раштракута билігінің әлсіреуінен кейін Какатиялар Кальяни Чалкуяларының вассалдары болды. 12 ғасырда Чалкуя билігінің әлсіреуінен кейін олар Телангана аймағындағы басқа Чалкуя бағыныстыларын басып, тәуелсіздікке ие болды.

The regnal years of the early members of the Kakatiya family are not certain. The earliest known Kakatiya chief is Venna or Vanna (r. c. 800 815), who was born in the family of Durjaya, a descendant of Karikala Chola and ruled from Kakati. According to Kakatiya inscriptions, he ruled from a town called Kakati, because of which his family was called Kakatishas ("lords of Kakati"). Not much is known about his successors Gunda I and Gunda II, who ruled during c. 815 865 CE. The Bayyaram tank inscription compares his successors Gunda I, Gunda II, and Gunda III to the three Ramas (Parashurama, Dasharatha Rama, and Balarama). The c. 956 CE Mangallu inscription suggests that the Kakatiyas came to the Telugu speaking region as commanders of the Rashtrakuta armies. The earliest of these was Venna's son Gunda III, who died during Krishna II's invasion of the Vengi Chalukya kingdom around 895 CE. Krishna II captured the Kurravadi (possibly present day Kuravi) region from the Vengi Chalukyas, and probably appointed Gunda III's son Erra as a governor there. Not much is known about Erra's son Betiya. As a Rashtrakuta vassal, Betiya's son Gunda IV (r. c. 955 995) helped the Vengi Chalukya prince Danarnava ascend the throne after a succession dispute. In 973 CE, after the collapse of the Rashtrakuta empire and the murder of Danarnava, he attempted to carve out an independent principality at Kuravi. The Mudugonda Chalukyas, whom he had displaced from Kuravi, sought help from the Kalyani Chalukyas, who had usurped the power from the Rashtrakutas. The Kalyani Chalukya forces probably defeated and killed Gunda IV. His son Beta I (r. c. 1000 1052 CE) accepted the Kalyani Chalukya suzerainty and received from them the fief of Anumakonda (modern Hanamakonda), which later became the Kakatiya capital. He distinguished himself in the Chalukya campaigns against the Cholas, during the reign of Someshvara I.

Prola I (r. 1052 1076), the son of Beta I, participated in various Chalukya military campaigns, consolidated the Kakatiya control around Anumakonda by defeating local chiefs, and obtained Anumakonda as a hereditary fief. The Chalukya king granted his son Beta II (r. 996 1051) the Sabbi 1000 province (the historical Sabbi nadu region with 1000 villages, centered around Vemulavada). He was succeeded by his sons, first Durga raja and then Prola II (r. c. 1116–1157). After the decline of the Rashtrakuta power, the Kakatiyas served as vassals of the Kalyani Chalukyas. After the decline of the Chalukya power in the 12th century, they assumed sovereignty by suppressing other Chalukya subordinates in the Telangana region.

I Пратпапудра

1149 жылғы Санигарамдағы Прола II жазуы – Какатиялардың вассалдық мәртебеде болғандығы туралы соңғы мәлімделген дерек. Рудрадеваның 1163 жылғы Анумаконда жазуы, яки Пратапарудра I, Какатияларды тәуелсіз билік ретінде сипаттайтын ең ертегі жазба болып табылады. Састри бойынша, I Пратапарудра шамамен 1158–1195 жылдары билік құрған, ал Сиркар 1163–1195 жылдарын көрсетеді. Ол сондай-ақ Рудра Дева, Какатия Рудрадева, Венката және Венкатарая деп те белгілі болған. Ол, Батыс Чалукия империясының шығыс бөлігінде Какатиялардың ықпалын арттыруға тырысқан Прола II-нің ұлы еді және 1157/1158 жылдары Веланат Чода билеушісі Гонка II-ге қарсы шайқаста қаза тапты. Пратапарудра билік еткен 1163 жылы Какатиялар Чалукияның феодалдық басшылары мәртебесінен бас тартты. Айта кететін жайт, осы кезден бастап жазулар бұрын басым болған каннада тілінің орнына Какатия басшыларының туған тілі – телугу тілінде жазыла бастады. Махадева Пратапарудра I-нің орнын басып, шамамен 1195 жылдан 1199 жылға дейін билік құрды.

Ганапати

Ядава және Хойсала әулеттері 13 ғасырда тілдік жағынан байланысты аймақтарды бақылауға алғандай, Какатиялар да Ганапати билігімен бірге солай істеді. Ол сондай-ақ Ганапати Дева деп аталады және Састри айтуынша, 1199 және 1262 жылдар аралығында билік құрған; ал Сыркар 1199–1260 жылдар аралығында билік еткенін көрсетеді. Ганапати 1230 жылдары Какатия жерлерін айтарлықтай кеңейтті, әулеттің дәстүрлі Телангана аймағынан тыс жерлерге шабуылдар жасады, осылайша Годавари және Кришна өзендері маңындағы телугу тілдес жазық дельта аймақтарын Какатияның бақылауына алды. Тарихшы Ричард Итонның айтуынша, үш әулеттің де нәтижесінде "жергілікті емес ұғымдардың қалыптасуы мен қоғам құру процестері жеделдеді". 1195 жылы құрылған Какатияның Оругалудағы астанасы Ганапати аумағын кеңейткен кезде естен шығарылмады. Ол қаланың ішкі жағынан қамалдарына оңай қол жеткізу үшін пандустармен жабдықталған алып граниттік қабырға салуды ұйымдастырды. Бұған қоса, бекініс пен көптеген бастиондар салынды. Ганапати әулеттің экономикасын нығайтуға мүдделі болды. Ол саудагерлерді шетелде сауда жасауға ынталандырып, белгілі бір мөлшердегі баж салығынан басқа барлық салықтарды жойды және алыс жолға шығып, өмірін қауіпке тіккендерге қолдау көрсетті. Ол қолмен жасалған Пахал көлін құрды.

Рудрама Деви

Рудрама Деви, сондай-ақ Рудрамадеви деп те аталады, шамамен 1262–1289 жылдары (басқа да даталар: 1261–1295 жылдары) билік құрған және Үндістан тарихындағы санаулы патшайымдардың бірі. Ол Ганапатидің жесірі ме, әлде қызы ма екені туралы дереккөздер келіспейді. 1289–1293 жылдары шамамен Үндістанды барып көрген Марко Поло Рудрама Девидің билігі мен мінез-құлқы туралы жағымды пікірлер білдірген. Ол астананы бекітуді жалғастырды, Ганапатидің қабырғасын биіктетіп, диаметрі 1,5 миль (2 км) және ені 150 фут (46 м) болатын екінші топырақ қоршау қабырғасын салды. Каннада тіліндегі толық емес жазуда Какатия генералы Бхайрава 1263 жылы немесе одан кейін Ядав әскерін жеңгендігі айтылады, бұл Махадеваның жорығын тойтаруына сілтеме болуы мүмкін. Махадеваның монетасында Какатияның варха белгісі және Ядав символдары бейнеленген; бұл варха Какатия жеңісін белгілеу үшін Махадеваның монеталарына қосылған болуы мүмкін. Рудрама Нидадаволудың шығыс Чалукья князі Вирабхадраға үйленді, оны осы мақсат үшін әкесі таңдаған. Мұрагер ұлы болмағандықтан, Рудрама экспансияшы сұлтан Алауддин Халджи Деканға еніп, Какатияға шабуыл жасауы мүмкін екендігі анық болғанда, немересінің пайдасына тақтан бас тартты.

II Пратпапудра

Рудрама Девидің мирасқоры II Пратапарудраның ең алғашқы өмірбаяны – 16 ғасырдан бастау алатын Пратапарудра Каритраму. Оның билеуі 1289 жылы (басқа деректер бойынша: 1295) басталды және 1323 жылы әулеттің құлауымен аяқталды. Бұл оқиға Какатия әскерінің Уппарапалли шайқасындағы қарсыласуынан туындаған апатқа ұласты. 1309 жылы Гуджарат генералы Малик Кафур Пратапарудраны Делі сұлтандығына бағынышты болуға мәжбүрлеуге тырысты. Кафур Оругаллуды бір ай бойы қоршауға алды, ол 1310 жылдың ақпан айында сәтті аяқталды. Пратапарудра өзінің бағынышты екенін көрсету үшін бірнеше рәсімдік амалдар жасауға мәжбүр болды, бірақ Алауддиннің жоспары бойынша ол аймақтың билеушісі қызметінен алынбады, керісінше, Деліге жыл сайын салық төлеуге міндеттелді. Осы кезде "Кох-и-Нур" алмазы Какатиядан Алауддинге, сондай-ақ 20 000 жылқы мен 100 пілге көшті. 1311 жылы Пратапарудра оңтүстіктегі Пандия империясына шабуыл жасаған сұлтандық әскерлерінің құрамына кірді. Ол бұл мүмкіндікті пайдаланып, өз мәртебесінің төмендеуінен тәуелсіздікке ұмтылған Неллордағы вассалдарының бір бөлігін бағындырды. Бірақ 1318 жылы ол Деліге жыл сайынғы салықты төлеуден бас тартты, себебі жол жүрісінде шабуылға ұшыру мүмкіндігі бар екенін мәлімдеді. Осыған жауап ретінде биліктегі Мұбарак шах өзінің тағы бір гужарат генералы Хусрау ханмен Оругаллуға, аймақта бұрыннан белгілі емес технологиялармен, соның ішінде требюшет сияқты машиналарын алып келді. Пратапарудра тағы да мойынсұнуға мәжбүр болды, оның құлшынысы сұлтандық тарапынан ұйымдастырылды, ол Оругаллу қабырғасынан Деліге қарай иілуді қамтыды. Оның жылдық салық мөлшері 100 піл мен 12 000 жылқыға өзгертілді. Бұл жаңа келісім ұзаққа созылмады. Деліде болған төңкерісті пайдаланып, Халджи әулеті құлатылып, Пәнджабта туған Ғиясуддин Туғлақ сұлтан болып тағайындалды, Пратапарудра 1320 жылы қайтадан тәуелсіздігін жариялады. Туғлақ 1321 жылы өзінің ұлы Жауна ханмен Какатияның қарсыласы патшаны жеңуге жіберді. Ханның әскері патшаның қазасы туралы қауесеттерге байланысты ішкі дау-жанжалға ұшырады, нәтижесінде көптеген офицерлер әскерді тастап кетті. Бұл қоршаудың бұрынғы апталарға қарағанда, осы жолы алты айға созылуына себеп болды. Шабуылдаушылар бастапқыда кері шегінді, ал Ханның әскері Девагириде қайта топтасты. Пратапарудра жеңіске жеткенін тойлау үшін астық қоймаларын ашып, халыққа той ұйымдастырды. Хан 1323 жылы қайтадан жаңарып, күшейтілген әскерімен оралды, қорлары азайған Пратапарудра бес айлық қоршаудан кейін мойынсұнуға мәжбүр болды. Дайындықтан тыс және шайқаста шаршаған Оругаллу әскері жеңілді, ал Оругаллу Сұлтанпур деп аталды. Әртүрлі замандас және дерлік замандас деректерді салыстыра қарағанда, Пратапарудра Деліге тұтқынға алынып бара жатқанда Нармада өзенінің жанында өз-өзіне қол жұмсаған болуы мүмкін.

The earliest biography of Rudrama Devi's successor, Prataparudra II, is the Prataparudra Caritramu, dating from the 16th century. His reign began in 1289 (alternative date: 1295) and ended with the demise of the dynasty in 1323. which was a disaster due to the resistance of the Kakatiya army in the battle at Upparapalli. In 1309 the Gujarati general, Malik Kafur, in an attempt to force Prataparudra into acceptance of a position subordinate to the sultanate at Delhi. Kafur organised a month long siege of Orugallu that ended with success in February 1310. Prataparudra was forced to make various symbolic acts of obeisance designed to demonstrate his new position as a subordinate but, as was Alauddin's plan, he was not removed as ruler of the area but rather forced thereafter to pay annual tribute to Delhi. It was probably at this time that the Koh i Noor diamond passed from Kakatiya ownership to that of Alauddin, along with 20,000 horses and 100 elephants. In 1311, Prataparudra formed a part of the sultanate forces that attacked the Pandyan empire in the south, and he took advantage of that situation to quell some of his vassals in Nellore who had seen his reduced status as an opportunity for independence. Later, though, in 1318, he failed to provide the annual tribute to Delhi, claiming that the potential for being attacked on the journey made it impossible. The succeeding Sultan Mubarak Shah responded by sending another of his Gujarati generals, Khusrau Khan, to Orugallu with a force that bristled with technology previously unknown in the area, including trebuchet like machines. Prataparudra had to submit once more, with his obeisance on this occasion being arranged by the sultanate to include a very public display whereby he bowed towards Delhi from the ramparts of Orugallu. The amount of his annual tribute was changed, becoming 100 elephants and 12,000 horses. The new arrangements did not last long. Taking advantage of a revolution in Delhi that saw the Khalji dynasty removed and the Punjab born Ghiyasuddin Tughlaq installed as sultan, Prataparudra again asserted his independence in 1320. Tughlaq sent his son, Jauna Khan, to defeat the defiant Kakatiya king in 1321. Khan's army was riven with internal dissension due to rumours of the king's death, which caused many officers to leave the army. This caused the siege on this occasion to last much longer — six months, rather than the few weeks that had previously been the case. The attackers were initially repulsed and Khan's forces retreated to regroup in Devagiri. Prataparudra celebrated the apparent victory by opening up his grain stores for public feasting. Khan returned in 1323 with his revitalised and reinforced army and, with few supplies left, Prataparudra was forced into submission after a five month siege. The unprepared and battle weary army of Orugallu was finally defeated, and Orugallu was renamed Sultanpur. It seems probable, from combining various contemporary and near contemporary accounts, that Prataparudra committed suicide near to the Narmada River while being taken as a prisoner to Delhi.

География

Какатияның базасы Декан жазығындағы Солтүстік Телангананың құрғақ таулы аймағындағы Оругалу қаласы болды. Одан олар өз ықпалын Бенгал шығанағына құятын Годавари мен Кришна өзендері арасындағы дельтаға, яғни Андхра жағалауына қарай кеңейтті. Рао мен Шульманның сөзінше, соңғысында брахмандар көп болса, ал біріншісі "егіншілер, қолөнершілер және жауынгерлердің" мекені еді. Какатиялар тұсында мәдени жаңару көбінесе таулы аймақтарда басталып, жазықтарда дамып, содан кейін Деканға қайта оралатын. Мәдени ықпалдың осы екі тарапты ағыны телугу тілінде сөйлейтін адамдар арасында бұрын болмаған мәдени жақындық сезімін тудырды. Ерекше таулы және жазық мәдениеттердің бірігуі – олардың ең маңызды саяси жетістігі болды, бұл империяға адалдығын нығайту арқылы көптеген жергілікті билік иелерін байланыстыру процесі арқылы қол жеткізілді. Какатияның билігіндегі жер аумағы 13 ғасырда, Ганапати Деваның билігі кезінде ең жоғары деңгейге жетті. Осы кезде Оңтүстік Үндістан мен Декан негізінен төрт индуисттік монархияның қамқорлығында болды, олардың бірі – Какатия. Төрт әулет бір-бірімен үнемі соғысқан, нәтижесінде Какатиялар батыстағы Анагондиден солтүстік-шығыстағы Кальяниге дейін, ал оңтүстік Ориссадағы Канай мен Ганджам аудандарына дейін билік жүргізді.

Сәулет

Династиялық кезеңдегі көзге түсетін үрдіс – жоталы жерлерде суару үшін су сақтағыштар салу болды, олардың шамамен 5000-і Какатияларға бағынышты жауынгерлік отбасылармен салынды. Бұл сирек қоныстанған құрғақ аймақтарда даму мүмкіндіктерін күрт өзгертті. Осы құрылыстардың көптегені, көбінесе «су сақтағыштар» деп аталады, оның ішінде Пакала мен Рамаппадағы ірі мысалдары бүгінге дейін қолданылып келеді. Династияның тағы бір ерекшелігі – храмдар. Династия келгенге дейін, салыстырмалы түрде тығыз қоныстанған дельта аймақтарында үлкен, жақсы құрылған және жақсы қаржыланған индуисттік құдай орындары болған; алайда, шығу тегі мен қаржыландыру жағынан кішірек және әлемдік байланысы аз болған жоталы жерлердегі храмдар Какатия кезеңіне дейін болған жоқ. Брахмандар көп шоғырланған төмендіктерде храмдар ұзақ жылдар бойы ішкі және сыртқы сауда үшін әлеуметтік желілер құруға, сондай-ақ бәсекелестікке қарсы жайылымдық құқықтар алуға ұмтылған; ал жоталы жерлерде ғимараттарға игілік көбінесе су сақтағыштарды салумен және оларды күтіп-ұстаумен байланысты болды, бұл саяси иерархияларға негізделген басқа типтегі желілерді құруға мүмкіндік берді. Храмдарға жер сыйға тарту және оларда құлшылық ету арқылы нығайтылған осы иерархиялардың күшеюі, ішкі аграрлық қоғам саны және орналасуы тез өскендіктен қажет болды.

Қоғам

Жартылымдарды талдау, Синтия Талботтың еңбектері осы салада алдыңғы қатарда тұр, және колониялық Үндістанды сипаттайтын дәстүрлі ведалық индуизм еңбектері арасында қарама-қайшылық бар. Бұл еңбектердегі колониялық британдық әкімшілерге ұнайтын көп нәрсе болды, бірақ Андхра-Прадештің Какатия жазулары, қоғам мен оқиғалардың әлдеқайда кең ауқымын көрсетеді, шындықтың идеалданған бейнеден гөрі әлдеқайда еркін және өзгеше екенін көрсетеді. Кастаның өзі әлеуметтік идентификатор ретінде маңызды болмаған сияқты. Какатиялардың варналық дәрежесіне қатысты тұрақтылық болмады. Олардың көптеген жазуларында варналық белгілену көрсетілмеген. Аз ғана жазуларда олар кшатриялар деп тіркелген. Дегенмен, бірнеше жазуларда оларды кшатриялар ретінде көрсетуге тырысқан. Кез келген адам, туған тегіне қарамастан, жауынгер статусын білдіретін «наяка» атағын ала алатын еді, және олар осылай істеді. Какатия қоғамының джати түсінігіндегі касталық сәйкестіктерге көп көңіл бөлгеніне аз дәлел бар. Мамандық әлеуметтік жағдайдың маңызды белгісі болғанмен, жазулар адамдардың туғаннан бастап бір мамандықпен шектелмегенін көрсетеді. Халық географиялық тұрғыдан көбірек қоныстанды. Ауыл шаруашылығындағы шаруалардың өсуі бұрын көшпелі болған көптеген тайпалық топтарды қамтыды. Саясат пен әскери байланыс осы дәуірдің маңызды ерекшелігі болды, ал Какатияның шаруаларды әскери қызметке тартуы жаңа жауынгерлік тапты құруға, әлеуметтік мобильділікті дамытуға және династияның ықпалын оның патшалығының бұрын қол жеткізе алмаған аймақтарына дейін кеңейтуге көмектесті. Какатия патшалары, әсіресе соңғы екеуі, теңдік пен әділдік рухын қолдады. Династияға дейін болған жер иелерінің билігі әлсіреп бара жатқанын көрді; бұрын ақсүйектерге тиесілі жерлерді төмен мәртебелі адамдарға патшалық сыйлық ретінде беру осы құлдырауға ықпал етті.

There is a disparity between analysis of inscriptions, of which the work of Cynthia Talbot has been in the vanguard and the traditional works of Vedic Hinduism that described pre colonial India in terms of a reverent and static society that was subject to the strictures of the caste system. Colonial British administrators found much that appealed to them in the latter works but the Kakatiya inscriptions of Andhra Pradesh, which depict a far wider range of society and events, suggest that the reality was far more fluid and very different from the idealised image. Caste itself seems to have been of low importance as a social identifier. There was a lack of consistency regarding the varna rank of Kakatiyas. In most of their inscriptions, no varna affiliation was specified. In the case of a few where it was specified, they were mostly recorded to have been Kshatriyas. A handful of the inscriptions however tried to portray them as kshatriyas. Anyone, regardless of birth, could acquire the nayaka title to denote warrior statusKshatriy and this they did. There is also little evidence that Kakatiya society paid much regard to caste identities, in the sense of jāti. Although occupation does appear to have been an important designator of social position, the inscriptions suggest that people were not bound to an occupation by birth. The population became more settled in geographic terms. The growth of an agricultural peasant class subsumed many tribal people who previously had been nomadic. The nexus of politics and military was a significant feature of the era, and the Kakatiya recruitment of peasants into the military did much to create a new warrior class,develop social mobility and to extend the influence of the dynasty into areas of its kingdom that previously would have been untouched. The Kakatiya kings, and in particular the last two, encouraged an egalitarian ethos. The entrenched landed nobility that had existed prior to the dynasty found its power to be on the wane; the royal gifting of lands formerly in the possession of nobles to people of lesser status did much to effect this dilution.

Дін

Тарихшы П. В. П. Састридің пікірінше, алғашқы Какатия басшылары джайнизмді ұстанған. Сиддхешвара харитасындағы әңгімеде Какатиялардың бабасы Мадхававарман Падмакси қасиеттісінің арқасында әскери күшке ие болғаны айтылады. 1123 жылғы Говиндапурамдағы Полавасаның (феодалдық әміршілердің тағы бір әулеті) джайнизм жазуында олардың атасы Мадхававарман Якшешвари джайнизм қасиеттісінің арқасында әскери күшке ие болғаны туралы ұқсас дерек бар. Дәстүр бойынша, Прола II Каламукха ұстазы Рамесвара Пандитабефордың ықпалымен шайвизмге көшкен және оны отбасы діні ретінде орнатқан. Кейінірек Какатия патшаларының шайвизммен байланысты жеке есімдері (мысалы, Рудра, Махадева, Харихара және Ганапати) шайвизмге бет бұруды көрсетеді. Састридің сөзіне қарағанда, бұл Какатияның алғашқы басшылары джайнистер болған деген теорияны күшейтеді.

Шежіресі

Какатия әулетінің келесі мүшелері эпиграфиялық куәліктер арқылы белгілі. Егер басқаша көрсетілмесе, билеушілер өз ізінен келгендердің балалары болып табылады.

Мұра

Туғлактардың бұл аймақты басқаруы шамамен он жыл ғана созылды. Какатия әулетінің құлауы солтандыққа қарсылық пен оның ішіндегі келіспеушіліктердің нәтижесінде саяси және мәдени дағдарысқа алып келді. Какатияның мемлекеттік құрылымы күйреп, олардың жерлері көп ұзамай Реддилер мен Веламалар сияқты тайпалардың көптеген отбасыларының билігіне көшті. 1330 жылы Какатия патшалығының әскербасшылары болған Мусунури Найяктар түрлі телугу руларын біріктіріп, Варангалды Дели сұлтандығынан қайтарып алып, жарты ғасыр бойы билік етті. Айналасында ірі мемлекеттер орналасқан бұл жаңа бірлестіктер 15 ғасырда Бахамани сұлтандығы мен Сангама әулетіне бағынды, соңғысы Виджаянагара империясына айналды. II Пратапарудраның інісі Аннамараджа, Британдық Радж кезінде Бастар княздығының құрылуымен байланысты. Бұл, 1703 жылы биліктегі әулет шығарған шежіреге сүйенген тарихи ревизионизм болуы мүмкін, себебі ол төрт ғасырға жуық билік еткен сегіз буынды ғана тіркеген. Мұндай ревизионизм және Какатиямен байланыс туралы әлсіз талаптар жиі кездесетін, өйткені олар билік ету құқығын және жауынгерлік мәртебені заңдастыру ретінде қарастырылатын. Талбот Анамадева есімді інісі туралы жазба бар екенін және: Талбот пен Итонның пікірінше, Пратапарудра II-нің өзі туралы ревизионистік түсіндірме оның қайтысынан кейінгі бірнеше жылда, шамамен осы себептермен пайда болды. 1330 жылғы тас жазуда Пратхапарудра заманында тәртіп орнатқан Проджая Найяк туралы айтылады. Ол өзін Пратапарудраның заңды мұрагері ретінде көрсетіп, екеуін де әділ монархтар етіп бейнеледі, сондай-ақ Пратапарудраның өмірі мен мансабын жақсы жағынан көрсетуге тырысты. 1420 жылға қарай мұсылман билеушілері Декан қоғамына бейімделген, ал индустар мен мұсылмандар арасындағы қатаң қарама-қайшылықтар енді маңызды болмады. Мұсылман билеушілері енді Пратапарудраға қарсы емес, оның теңдесі ретінде қарастырылды. Талбот "әлеуметтік естеліктер" деп атаған ревизионизмнің бұл түрі 16 ғасырда "Пратхапарудра Каритрам" агиографиясымен қайта пайда болды. Онда ол телугу жауынгерлерінің Падманаяка тобының негізін қалаушы ретінде көрсетілді және Виджаянагара империясының элитасына Талбот "заңдылық хартасы" деп сипаттаған нәрсені ұсынды. Бұл еңбекте, барлық дәлелдерге қайшы, ол тұтқынға алынғаннан кейін өлмеген, керісінше сұлтанмен кездесіп, Шиваның аватары ретінде танылған және Оругаллуға оралуға рұқсат алған деп айтылады. "Пратхапарудра Каритам" мәлімдегендей, ол Падманаяктарды өзіне адалдықтан босатып, тәуелсіз патшалар болуға бұйырды. Бұл еңбек Виджаянагараның Пратапарудраның одақтасы болғанын да көрсетеді, бұл анық анахронизм, бірақ Падманаяктардың рөлін арттыру мақсатында қолданылды, олар оның кезінде Виджаянагараға бағынышты болған.

Tughlaq control of the area lasted only for around a decade. The fall of the Kakatiya dynasty resulted in both political and cultural disarray because of both disparate resistance to the sultanate and dissension within it. The structure of the Kakatiya polity disintegrated and their lands soon fell under the control of numerous families from communities such as the Reddies and Velamas. As early as 1330, Musunuri Nayaks who served as army chiefs for Kakatiya kingdom united the various Telugu clans and recovered Warangal from the Delhi Sultanate and ruled for half a century. Surrounded by more significant states, by the 15th century these new entities had ceded to the Bahamani Sultanate and the Sangama dynasty, the latter of which evolved to become the Vijayanagara empire. A brother of Prataparudra II, Annamaraja, has been associated with ruling what eventually became the princely state of Bastar during the British Raj period. This appears likely to be historical revisionism, dating from a genealogy published by the ruling family in 1703, because it records only eight generations spanning almost four centuries of rule. Such revisionism and tenuous claims of connection to the Kakatiyas was not uncommon because it was perceived as legitimising the right to rule and a warrior status. Talbot notes that there is a record of a brother called Annamadeva and that:

According to Talbot and Eaton, a revisionist interpretation of Prataparudra II himself appeared much sooner, within a few years of his death, and for broadly similar reasons. A stone inscription dated 1330 mentions a Prolaya Nayaka, who was said to have restored order, as in Prataparudra days. He presented himself as a legitimate successor to Prataparudra, by portraying both of them as righteous monarchs, meanwhile reconstructing Prataparudra's life and career favourably. By 1420, Muslim rulers had become accommodated to the Deccan society, and strong dichotomies between Hindus and Muslims were no longer useful. Muslim rulers were no longer conceived as diametrically opposed to the figure of Prataparudra, but rather as rulers of equal status. This type of revisionism, which Talbot describes as "social memories" and which persist to the present day, reappeared in the 16th century with the Prataparudra Caritramu hagiography, which claimed him to be the founder of the Padmanayaka class of Telugu warriors and provided the elite of the Vijayanagara empire with what Talbot has described as a "charter of legitimacy". This work claimed, contrary to all reasonable evidence, that he did not die after being taken prisoner but instead met with the sultan, was recognised as being an avatar of Shiva, and was allowed to return to Orugallu. Once back home, the Prataparudra Caritamu says, he released the Padmanayakas from their allegiance to him and told them to become independent kings. The work also claims Vijayanagara to be an ally of Prataparudra, which is clearly anachronistic but served the purpose of elevating the role of the Paadmanayakas, whom it claimed to be ultimately subordinate to Vijayanagara during his time.