Кіріспе

Ирандық жазушы Әли Мұхаммед Әфғани (علی‌محمد افغانی, 1925 жылдың 1 қаңтарында туған) – ирандық жазушы. Оның әкесі Тиран және Исфахан облысының аудандарының бірі – Карваннан шыққан.

Өмірбаян

Ардагер қазіргі заманғы жазушы Әли Мұхаммед Әфғани 1925 жылдың 1 қаңтарында Керманшах қаласында дүниеге келген. Ол кедей отбасында өскен. Оқуда үздік болғанымен, әкесімен бірге жұмыс істеу үшін мектепті тастады. Иран Ұлттық мұнай компаниясына жұмысқа орналаса алмады. Содан кейін білімін жалғастыруға шешім қабылдады. Жоғары мектепті бітірген соң, қарулы күштерге қосылып, әскери академияда оқыды. Сол кезде елде саяси жағдай тұрақсыз болды. Ол Иранның Туде партиясының құпия офицерлер ұйымының мүшесі болды, ол бірнеше әскери офицерлерден құралған. Олар коммунистер еді және Иранның сол кездегі басшысы Мохаммад Реза Пахлавиге қарсы шықты. 1953 жылдың 19 тамызында Шах қолдаған төңкеріс арқылы Мохаммад Мосаддықтың ұлтшыл үкіметі құлатылды. Ұйымның қызметі Захеди билікке келгеннен кейін ашыққа шықты, және Әфғани бірнеше әріптесімен бірге тұтқындалды. Оған өмір бойына түрме жазасы берілді, бірақ бес жылдан кейін жазасы жеңілдетіліп босатылды.

Жазушылық мансап

Әфғани өзінің шедевры "Мадам Ахудың күйеуі" романын түрмеде жазып, 1961 жылы жариялады, себебі белгісіз жазушының осынша ұзақ романын басып шығаруға ешбір баспагер келіспеді. Дегенмен, жарық көргеннен кейін көптеген белгілі жазушылар оған жоғары баға берді. Белгілі аудармашы Нажаф Дарьябандари және көрнекті автор Мұхаммед Әли Жамалзаде сияқты әдеби тұлғалар оның романын мақтады. Роман сол дәуірдегі ирандық әйелдердің ауыр өмірін бейнелейді. Нажаф Дарьябандари бірде былай деді: "Бұл кітапта автор қара халықтың өмірін зерттеп, қайғылы трагедияны суреттейді. Кітаптағы суреттемелер Лев Толстой мен Оноре де Бальзактың шедеврлерін еске түсіреді. Мен ешбір парсы кітабына осылай жағымды пікір білдірген емеспін". 1962 жылғы наурыз айында Мұхаммед Әли Жамалзаде досына жазған хатында: "Мен 'Мадам Ахудың күйеуі' романын алдым. Менің ойымша, біз, жазушылар, жазумен қоштасуымыз керек. Иран – ерекше ел. Ол талантты жастарды тез арада өрге жөтеледі. Қандай ғажайып кітап! Мұндай көркем суреттемелер!" 1965 жылы Әфғани өзінің екінші романы "Қаррасу аңғарының қуанышты халқы" романын жариялады. Кітап кедей жігіттің ауыл билеушісінің қызына ғашық болуы туралы. Сондай-ақ, 1941 жылдан кейінгі кезеңдегі саяси ағымдарды көрсетеді. "Қайғыдан тоқылған", "Синдохт" және "Парвин" – оның жазған туындыларының бір бөлігі. Оның жарық көретін кітаптарының қатарында "Әкелер әлемі", "Балалар әлемі" және Иран-Ирак соғысы туралы роман бар.