Кіріспе

Англиялық ақсүйек әйел
Тюдорлардың Англия тағына мұрагері

Энн Стэнли (1580 жылдың мамыр айы – шамамен 8 қазан 1647 жыл) – ағылшын ақсүйек әйел. Ол Дерби графының үлкен қызы болды және екі неке арқылы Чандос баронессасы, кейін Кастлехейвен графинясы атанды. Ол Англияның Елизавета I-нің алыс туысы еді және біраз уақыт бойы ағылшын тағына мұрагер болу мүмкіндігі қарастырылды. 1630 жылы оның екінші күйеуі, Кастлехейвен графы тұтқындалды және оның қызметшісімен зорлық жасады деген айып тағылды. Ол сонымен қатар содомия жасады деп айыпталды, кінәлі деп танылып, өлім жазасына кесілді. Энн Стэнлидің күйеуіне қарсы берген куәлігі оның кінәлі екенін анықтауда шешуші роль атқарды және әйелдің күйеуіне қарсы куәлік беруіне заңдық негіз жасады. Соттан кейін ол өте уединен өмір сүрді; оның беделі осы оқиғаның салдарынан қатты зардап шекті.

Тақтың мұрагері болуы мүмкін

Энн Стэнли – Фердинандо Стэнлидің, 5-ші Дерби графының (1559–1594) және Элис Спенсердің (1556–1637) қызы болды. Дерби графтары Англиядағы ең беделді және танымал ақсүйек отбасыларының бірі еді. Фердинандо Стэнли – король Генрих VIII-нің кіші қарындасы Мэри Тюдордың шөбересі. Генрих VIII өсиетімен Мэридің ұрпақтары оның балаларынан кейін таққа отыруы тиіс еді. Осылайша ол аға қарындасы Маргареттен тараған Шотландия патшаларын мұрагерлік құқығынан шығарды. 1580 жылға қарай, Елизавета I-нің баласы болмайтыны анық болды, және бұл назарды Дерби графына болашақ король ретінде аударды. 1594 жылы қайтыс болғаннан кейін, мұрагерлік мәселесіндегі пікір Шотландияның VI Джеймс короліне бұрылды, ол 1603 жылы шын мәнінде Елизавета I-ге мұрагер болды. Дегенмен, кейбіреулер бұл мұрагерлік Генрих VIII-нің өсиетіне қайшы келеді және сондықтан заңсыз деп есептеді. Анна Стэнли өзі таққа таласпады.

Балалық шағы, отбасы және алғашқы неке

Энн Стэнли үш қыздың үлкені еді. Фердинандо Стэнли қайтыс болған соң, олар оның көп байлығын мұраға алды. Дерби графы атағы оның інісі Уильямға бұйырды. Анна мен оның әпкелері Франсис пен Елизавета үшін мәртебелі күйеулер іздестірілді. Франсис Бриджуотердің 1-ші графы болған Джон Эгертонға тұрмысқа шықты; Елизавета Хантингдонның 5-ші графы Генри Гастингске үйленді. Аннаның Мәскеу патшасының ұлына үйленуі жоспарланған. Алайда, бұл одасы іске аспады, ал 1607 жылы ол өте бай Грей Бриджеске, Судлей бароны Чандосқа үйленді, ол Котсуольдс королі деп танымал еді. Ол онымен бірге Сюдли сарайында сәнді өмір сүрді. Олардың кем дегенде бес баласы болды. Кастелхейвен графы мен графинясы көбінесе Фонтилл Гиффордта, Англияның оңтүстігіндегі Тушеттердің рулық орындарында тұрды.

Қылмыстар

1630 жылы Лорд Одли, Лорд Кастлехейвеннің ұлы, патшалық кеңеске шағым түсірді. Ол әкесінің өзінің әйелі Элизабетті Кастлехейвеннің сүйікті қызметшісі Генри Скипвитке қатынайтын етуге тырысып жатқанын мәлімдеді. Егер Элизабет Скипвиттен жүкті болса, Кастлехейвен осы баланы мұрагер етіп тағайындап, өз ұлын мұрасынан айыруды жоспарлаған. Одли сондай-ақ, өгей анасы Энн Стэнлидің адалсыздықпен айналысып, қызметшілерді жақын достары ретінде ұстағанын айтты. Лорд Кастлехейвеннің соты ерекше болды, себебі судьялар әйелдің қылмыстық істе күйеуіне қарсы куәлік беруге құқылы екенін, әсіресе ол құрбан болса, нақты айтты. Бұл бұрынғы ағылшын заңында нақты белгіленбеген еді және маңызды прецедент құрды. Лорд Кастлехейвеннің, егер құрбан әйелдің әдепсіздігі болса, зорлау деп атауға бола ма деген сұрағына жауап ретінде судьялар әйелдің беделінің еш маңызы жоқ екенін мәлімдеді. Олар сондай-ақ Энн Стэнлидің өзі Бродвейдың зорлағаны туралы ешқашан айтпағанының маңызды еместігін шешті. Лорд Кастлехейвеннің соты 1631 жылдың 25 сәуірінде басталды және бір күнге созылды. Қазылар алқасы 27 ақсүйек адамнан тұрды. Олардың кем дегенде он бес адам Стенли отбасымен тығыз байланыста болды. Анн Стэнлидің ықпалды анасы мен қарындастарының істі өздеріне пайдалы бағытта шешуге тырысқанына күмән жоқ. Анна Стэнли мен оның қызы Элизабет Одли сотқа келмеді, себебі ақсүйек әйелдің жыныстық мәселелерді жұрт алдында талқылауы мүмкін емес еді. Олардың мәлімдемелері оқылды. Прокурорлар Лорд Кастлехейвеннің мінез-құлқының әдепсіз және ақсүйек адамға лайық емес екенін баса көрсетті. 26 сәуірде қазылар алқасы Лорд Кастлехейвенді зорлауда кінәлі деп тапты, ал көпшілігі оны содомияда да кінәлі деп тапты. Ол өлім жазасына кесілді. Тюше отбасы король Карл I-ге Лорд Кастлехейвенді кешіруді өтінді, Анн Стэнлидің еркектермен қатынайтын әйел екенін және сенімді куәгер емес екенін дәлелдеді. Бірақ король бас тартты, және Кастлехейвен 1631 жылдың 14 мамырында Тауэр төбесінде басы кесілді. Ол соңғы сәттерге дейін өзінің кінәсіздігін мойындады. Джайлс Бродвей мен Лоуренс Фицпатриктің соты 1631 жылдың маусым айында өтті. Екеуі де Лорд Кастлехейвеннің сотында берген жақсылықтарын қайтарып алды, мүмкін, оларға иммунитет туралы жалған уәде берілген, және олардың кінәсіз екенін мәлімдеді. Анна Стэнли сотқа шақырылып, өзінің жазбадағы мәлімдемесінің рас екенін ант етіп айтты. Бродвей зорлауда, ал Фитцпатрик содомияда кінәлі деп танылды. Олар 1631 жылдың 6 шілдесінде асылып өлтірілді. Бродвей дарға асылар алдында Энн Стэнлиді ең зұлым әйел деп жариялады; ол оның қызметшілермен қатынайтынын және өз баласын өлтіргенін мәлімдеді.

Кейінгі өмірі

Күйеуі өлімге кесілгеннен кейін, Энн Стэнли қоғамдық өмірден шеттеді. Ол өзін кінәсіз деп тұрақты түрде айтты. Дегенмен, сот барысында оның әділдігіне күмән келтіретін, тіпті оны Фонтилл Гиффордтағы оқиғалардың артындағы зұлымдық ойластырушы деп көрсеткен жарияламалар таратылды. Лорд Кастлехейвеннің әпкесі, ақын және протестанттық болжаушы Элеонора Дэвис Туше осы парақшалардың бірнешеуін жазды. Лорд Кастлехейвен мен Джайлс Бродвей өлімге кесілер алдында оны әдепсіз және жаман деп бейнелегені оның абыройын одан әрі түсірді. Соттан кейінгі жылдары Энн Стэнли анасымен, Дерби графинясының жесірімен бірге тұрды, ол Энн Стэнлидің "сексуалдық бұзықтығы мен тәлкекке салуы" үшін корольден ресми кешірім алуға мүмкіндік алды. Сол кезде адамдар өз еркінен тыс қылмыс жасаған жағдайда кешірім беру қалыпты жағдай еді. Кастлехейвен графының мүлігі оның қайтысынан кейін тәжге тәркіленді. Энн Стэнли бірінші күйеуінің мүлкінен түсетін кіріске және анасы мен туыстарының көмегіне қаржылық жағынан тәуелді болды. 1637 жылы анасы қайтыс болғаннан кейін ол Хэрфилдтегі Хейдон Хаусына көшіп, 1647 жылы онда қайтыс болды.

Мұра

Көпшілік Джон Милтонның "Комус" маскасы Кастлехейвен дауына қатысты деп санайды. Бұл шығармада тазалықтың тәлкеулікке қарсы жеңісі суреттеледі. Милтон оны 1634 жылы Бриджуотер графына арнап жазған, ол Анна Стэнлидің әпкесі Франсеске үйленген еді. Лорд Кастлехейвеннің ісі 18 ғасырдың аясына дейін танымал болды. 17 ғасырда ол көбінесе католиктерге қарсы немесе монархияға қарсы контекстте ұсынылды. 18 ғасырда аристократияның әдепсіз мінез-құлқының мысалы ретінде айтылды. 1750 жылдан кейін бұл іс көбінесе ұмытылды, бірақ заң тарихшылары оны білді. 21 ғасырда Кастлехейвен ісі ЛГБТ және гендерлік зерттеулер саласындағы ғалымдар тарапынан қайта жаңғыртылды. Олар оны мемлекет пен сексуалдық қатынастар арасындағы қарым-қатынастың дамуындағы маңызды кезең және әйелдердің заң алдындағы құқықтарын мойындаудағы қадам деп қарастырады.