Кіріспе
Сенегалдық әскери офицер, футболшы Мбайе Диагн (18 наурыз 1958 – 31 мамыр 1994) – 1993 жылдан 1994 жылға дейін Руандада Біріккен Ұлттар Ұйымының әскери бақылаушысы қызметін атқарған сенегалдық әскери офицер. Руандадағы геноцид кезінде ол бейбіт азаматтардың өмірін құтқару үшін көптеген тапсырмаларды өз бастамасымен орындады. Диагн Сенегалда дүниеге келген. Дакар университетін бітіргеннен кейін Сенегал армиясының Ұлттық офицерлер мектебіне түсті. Келесі жылы оқуын аяқтап, капитан шеніне жетті. Ол 6-шы жаяу әскер батальонының 3-ші ротасына қолбасшылық етті және 1989 жылдан 1993 жылға дейін Касамансе аймағындағы қақтығыстарға қатысты. Сол жылы Диагн Руанданың азаматтық соғысын бақылау үшін Африка Бірлігі Ұйымының әскери бақылаушылар тобының құрамында Руандаға жіберілді. Бұл қақтығыс хуту үстемдігіндегі үкімет пен тутсилер жетекшілік ететін Руанда Патриоттық Фронты (РПФ) арасында болды. Кейін ол Руандаға Біріккен Ұлттар Ұйымының Көмек Миссиясына (ЮНАМИР) тағайындалды – БҰҰ-ның бейбітшілікті сақтау күштері соғысты аяқтауға бағытталған Аруша келісімдерінің орындалуын қадағалауға арналған. 1994 жылдың сәуір айында Руанда президенті қаза тапты. Хуту экстремистері тутси этностық азшылығының мүшелерін нысанаға алып, Руанда геноцидін бастады. Олар умерен хуту премьер-министрі Агата Увилингиймананы өлтірді, ал Диагн оның балаларын құтқарып, елден қауіпсіз шығуға көмектесті. Содан кейін ол БҰҰ-ның қақтығысу ережелерін бұза отырып, Кигали маңында көптеген тапсырмаларды өз бетінше орындады, тутсилерді көлігінде жасырып, оларды БҰҰ орналасқан жерлеріне эвакуациялады. Ол сондай-ақ кейбір хутуларды қорғады және Сенегал экспатрианттарының қауымдастығын сақтауға тырысты. Диагн құтқартқан адамдардың саны туралы әртүрлі бағалаулар бар, олар 1000-нан асып кеткен. 1994 жылдың 31 мамырында Диагн үкіметтік бақылау бекетінде тоқтаған кезде РПФ күштері атқан миномет снаряды оның машинасына жақын жерде жарылып, қаза тапты. Оның өлімі БҰҰ-ны Кигалидегі гуманитарлық көмек операцияларын тоқтатуға мәжбүр етті. Оның денесі Сенегалға қайтарылып, толық әскери салтанатпен жерленді. 2005 жылы Диагн Сенегалдың Ұлттық Арыстан орденінің рыцары атағымен марапатталды. 2014 жылы БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі оның құрметіне капитан Мбайе Диагнның ерекше батылдығы үшін медалін тағайындады.
the footballer
Mbaye Diagne (18 March 195831 May 1994) was a Senegalese military officer who served in Rwanda as a United Nations military observer from 1993 to 1994. During the Rwandan genocide he undertook many missions on his own initiative to save the lives of civilians. Diagne was born in Senegal. After graduating from the University of Dakar he enrolled in the Senegalese Army's École Nationale des Officiers d'Active. He completed his schooling the following year and eventually attained the rank of captain. He was given command of the 3rd Company of the 6th Infantry Battalion and fought in the Casamance conflict from 1989 to 1993. That year Diagne was sent to Rwanda as part of an Organisation of African Unity military observer team tasked with monitoring the Rwandan Civil War, a conflict fought between the Hutu dominated government and the Tutsi led Rwanda Patriotic Front (RPF). Later he was assigned to the United Nations Assistance Mission for Rwanda (UNAMIR), a UN peacekeeping force meant to oversee the implementation of the Arusha Accords—a peace agreement designed to end the war. In April 1994 the President of Rwanda was killed. Hutu extremists initiated the Rwandan genocide, targeting members of the Tutsi ethnic minority. They murdered moderate Hutu Prime Minister Agathe Uwilingiyimana, and Diagne rescued her children and secured them safe passage out of the country. He then undertook numerous missions on his own around Kigali in violation of the UN's rules of engagement, hiding Tutsis in his car and evacuating them to UN installations. He also protected some Hutus and worked to safeguard the Senegalese expatriate community. Various estimates exist for the number of lives Diagne saved, ranging as high as over 1,000. On 31 May 1994 Diagne was killed when a mortar shell launched by RPF forces exploded near his car while he was stopped at a government checkpoint. His death led the UN to suspend relief operations in Kigali. His body was repatriated to Senegal and buried with full military honours. In 2005 Diagne was posthumously awarded the rank of Knight in Senegal's National Order of the Lion. The UN Security Council created the Captain Mbaye Diagne Medal for Exceptional Courage in 2014 in his honour.
Ерте өмір
Мбай Диагн 1958 жылдың 18 наурызында Сенегалдың Луга аймағындағы Коки қаласында дүниеге келген. Оның ана тілі волоф тілі болған, бірақ ол ағылшын және француз тілдерімен қатар басқа да тілдерде сөйлеуді үйренді. Ол Дакар қаласының маңындағы Пикинеде өсті. Ол Ясин Мар Диопқа үйленді және олардан Шейх атты ұлы мен Кумба атты қызы дүниеге келді.
Сенегал қызметі
1983 жылдың қаңтар айында Диагн Ұлттық белсенді офицерлер мектебіне (École Nationale des Officiers d'Active) қабылданды. 1984 жылдың шілдесінде бітіріп, Сенегал армиясының 12-ші оқу батальонының бөлім бастығы болып тағайындалды. 1985 жылы Ұлттық белсенді сержанттар мектебінде (Ecole Nationale des Sous Officiers d'Active) ұйымдастырушы (encadreur) болып жұмыс істеді. 1994 жылдың 6 сәуірінде Руанда президенті Ювенал Хабиаримананың ұшағы атып түсірілді. Содан кейін азаматтық соғыс қайта басталды, хуту экстремистері билікті басып алып, тутси этносының өкілдерін нысанаға алған Руанда геноцидін бастады. Интерхамве хуту экстремистік милициясы Кигали қаласында тутсилерді анықтау үшін жол тосқауылдарын орнатты. Сол күні таңертең ЮНАМИР күштерінің командирі генерал Ромео Даллаир, сондай-ақ Увилингиймананың қайда екенін іздеп жүрген ол, Диагнмен қақпаның артында кездесті. Капитан премьер-министрдің өлтірілгенін хабарлады және Президенттік гвардияның балаларды өлтіру үшін қайта оралуынан қорқатынын айтты. Даллаир кетіп бара жатып, сол күні балаларды және БҰҰДП қызметкерлерін құтқару үшін ЮНАМИРдің бронетранспорттық машиналарын жіберетініне уәде берді. Диагн балалармен бірге күтуге шешім қабылдады, бірақ бронетранспорттық машиналар келмеді. Диагн балаларды өз көлігінің артқы орындығына жасырып, киіммен жапты да, оларды қонақ үйге жеткізді. Ол балаларды Интерхамве бақылау пункттерінен өткізіп, Кигали халықаралық әуежайына алып келді, онда оларды Кенияға Канада ұшағымен қауіпсіз жолдады. БҰҰ ережелеріне қарамастан, қызметкерлерге қақтығысқа араласуға тыйым салынған болатын, бірақ басқа ЮНАМИР қызметкерлері Диагннің бұйрықтарды елемей, құтқару операцияларын жүргізіп жатқанын байқады. Ол БҰҰ көмек жобаларының руандалық қызметкерлерінің қашуына көмектесу үшін милицияға ақша төледі. Бір күні ол Ньямирамбодағы үйден, үкіметтік әскери базаның жанында, 25 тутсиді көлігімен қауіпті жерден қауіпсіз жерге жеткізді, бақылау пункттерінен өткізді. BBC журналисі Марк Дойл Диагнмен дос болып, оның іс-әрекеттерін білген, бірақ хабарларында оның есімін атамады, өйткені Руанда үкіметі оның құтқару операциялары туралы біліп алып, тоқтатуға тырысады деп қорқады. Бірде Дойл Диагннің көлігінде отырғанда, екеуі хуту милициясымен тоқтатылды. Милиция Дойлдің бельгиялық екенін анықтауға тырысты, өйткені олар бельгиялықтарға күдікпен қарады. Диагн жағдайды ширату үшін, өзін "қара бельгиялық" деп әзілдеп айтты, содан кейін милицияға оларды өткізіп жіберуге бұйрық берді. Диагн құтқарған адамдардың саны туралы әртүрлі мәліметтер бар. Даллаир оны "ондаған адамды" құтқарғаны үшін мақтады, ал Алекс "кем дегенде жүздеген" адамды құтқарғанын айтты. Бес күннен кейін Диагннің денесі Сенегалға қайтарылды. 2010 жылдың 4 шілдесінде Руанда президенті Пол Кагаме Диагнге "Умуринзи" орденін табыс етті – Руанданың геноцидке қарсы күрес медалі. Келесі жылы АҚШ Мемлекеттік департаменті оған "Батылдығы үшін" сертификатын берді. Оның отбасына бұл марапат 2016 жылдың мамыр айында табыс етілді. 2019 жылдың 31 мамырында Сенегал армиясы Тиестегі оқу орталығын Диагннің есімімен атады.