Қытай Ежелгі Мысыр әулеттерінің тарихы

Кіріспе

Ежелгі Мысыр әулеттері

Мысырдың жиырма үшінші әулеті (XXIII әулет, немесе 23-ші әулет) көбінесе ежелгі Мысырдың үшінші аралық кезеңінің үшінші әулеті ретінде жіктеледі. Бұл әулетті бірнеше Мешвеш патшалары құрады, олар б.з.д. 880 жылдан б.з.д. 720 жылға дейін Жоғарғы Мысырдың бір бөлігін фараондар ретінде немесе тәуелсіз патшалар ретінде, ал б.з.д. 837 жылдан б.з.д. 728 жылға дейін фараондар ретінде биледі.

Тарих

Бұл династияның, мүмкін, Гераклеополь Магна, Гермополь Магна және Фивада орналасқан болуы мүмкін екендігі туралы көп пікірлер бар. Олардың билік еткен кезіндегі ескерткіштер олардың Жоғарғы Мысырды жиырма екінші династиямен қатар, Осоркон II өлімінен аз уақыт бұрын басқарып отырғанын көрсетеді. Жиырма үшінші династия Танит династиясы деп саналса да, ол Танис қаласынан шыққандықтан, ол ешқашан сол жерден билік жүргізбеді. Бубастистің жиырма екінші династиясы Танис пен Мемфисті басып алып, бұл қалаларды династияның соңына дейін ұстап қалды. Нәтижесінде, жиырма үшінші династия, жиырма екінші династияның бір тармағы болғандықтан, Танистен пайда болды. Оның орнына, жоғарыда айтылғандай, тарихшылардың көпшілігі олардың астанасы ретінде Леонтополисті қолданғанын айтады. Бұл туралы Леонтополистегі Иопут II-нің орналасқан Пянхи стеласы растайды. Алайда, кейбір тарихшылар ІІ Юпутты жиырма үшінші династияның патшасы деп қарастыруға болмайды деп санайды, өйткені жиырма үшінші династияның Леонтополистен билік еткені күмәнсіз дәлелденген жоқ, тек ІІ Юпут Дельтаның бір жерінен билік жүргізді. Егер Иупот II - жиырма үшінші династия мен Леонтополис арасындағы жалғыз байланыс болса, бұл көзқарас Пянхи стеласын Леонтополис жиырма үшінші династияның астанасы екендігінің дәлелі ретінде жояды. Көптеген пікірлер айтылып жатқан тағы бір себеп - төменгі және жоғарғы Мысыр арасындағы қақтығыстардан басқа, қазір дельтаның өзінде де қақтығыстар болды. Бұл қақтығыстардың бір бөлігі мұрагерлік күрес болды, бірақ екінші бөлігі Тебада Амонның бас діни қызметкерлеріне қатысты, олар жиырма бірінші династия кезінде бір кезең бойы Үстіңгі Мысырды тиімді басқарып келді, бірақ олар жеке династия ретінде қарастырылмады (бұған қарамастан, кейбіреулер династияның бөлігі ретінде перғауын болды, мысалы Псусенн I). Егер олардың билігі жиырма бірінші династиядан кейін төмендеп кеткен болса да, Амонның бас діни қызметкерлері күшті және ықпалды болып қала берді, ал патша отбасына үйлену әдеттегідей болған жоқ. Нәтижесінде, жиырма үшінші династияның ішінде, сондай-ақ жиырма екінші және жиырма үшінші династиялар арасында бірнеше билік етулер бір-бірімен тығыз байланысты. Бұл жиырма үшінші династияның кейбір мүшелері тәуелсіз патшалар ретінде (Харсиес А сияқты) және Осоркон II (жиырма екінші династияның) өлімінен кейін жеке династия ретінде билік құрғандықтан. Кейбір тарихшылар жиырма үшінші династия II Такелоттан басталды деп санайды және Педубастис І-ді сол династияның жеке тәуелсіз (және қысқа өмір сүрген) бөлігі деп санайды. Басқалары Такелот II сызығын жиырма екінші династияның жеке тәуелсіз бөлігі ретінде қарастырады, ал Педубастис I-нің қысқа өмір сүрген сызығын жиырма үшінші династия деп санайды. Мұрагерлік үшін күрес басталды. Такелот II ханзада Осорконды таңдады, бірақ бас діни қызметкердің немересі Харсиес келіспеді. Теба оның қолына көтерілді, бірақ ханзада Осоркон көтерілісті басуға тырысты. Бұл салыстырмалы тыныштық төрт жыл бойы сақталды, өйткені Такелот II-нің он бесінші жылы азаматтық соғыс басталды. Бұл қақтығыс он жылға жуық уақытқа созылды, ал тағы екі жыл тыныштық орнағаннан кейін, тебандықтар тағы да көтеріліске шықты. Такелот II осы жаңа қақтығыстың шешілуінен бұрын қайтыс болды, ал ханзада Осоркон Танистен алыс болған кезде оның інісі Шошенк III билікті қолға алды. Бұл Фибамен болған қақтығысты шешуге көмектескенмен, олар Шошенк III патша ретінде қабылдады, сондықтан жаңа қақтығыс басталды. Бұл патшалық отбасылар арасындағы қақтығыс емес, патшалық отбасының ішіндегі қақтығыс еді. Педюбастис өзін патша деп жариялады және Леонтополистен Шошенк III-мен бір мезгілде билік жүргізді. Шошенк III-пен бірге билік құрған соңғы жылдары. Хераклеополде жиырма екінші династияның патшасы V Шошенк б. з. б. 766 жылы билікте болды. Алайда Осоркон III өзінің үлкен ұлы Такелотты сол жерге орнатқан, сонымен бірге оған Амонның бас діни қызметкері болуға мүмкіндік берді. Нәтижесінде, жиырма екінші династияның Теба аймағындағы рөлі айтарлықтай төмендеді. Осоркон III қайтыс болғанда, Такелот әкесімен бірге билік жүргізді, сондықтан ол жалғыз билеуші болды. Такелот III перғауын болған кезде бас діни қызметкер рөлінен бас тартты, ал оның әпкесі Шепенвепет I бұл рөлді Амонның құдайлық құлшылықшысы болып тағайындалғаннан кейін қабылдады. Нәтижесінде ол ағасымен бірге Тебан аймағын биледі. Такелот III сонымен қатар Гераклеопольді Пефтжауавыбастетке берді, ол Такелоттың бауыры Рудамонның қызына үйленген еді. Рудамон Такелот III-тің орнына келді, бірақ жақын арада Иупут II (сонымен қатар Ини/Ини деп те аталады) оның орнына келді. Оның билігінде аймақ тағы да бөлінді, өйткені Пефтжауибастет және Гермополь губернаторы Нимлот патшалық атақтарды қабылдады. Рудамон мен Иупут II жиырма үшінші династияның соңғы кезеңінде тек Фибаны биледі, өйткені Напата патшасы Пянхи сонымен аталған «Ливиялық анархияны» тоқтатты.

There is much debate surrounding this dynasty, which may have been situated at Herakleopolis Magna, Hermopolis Magna, and Thebes. Monuments from their reign show that they controlled Upper Egypt in parallel with the Twenty second dynasty, shortly before the death of Osorkon II. While the Twenty third Dynasty is considered a Tanite dynasty, as it originated from the city Tanis, it never reigned from there. The Twenty second Dynasty, from Bubastis, took over Tanis and Memphis and managed to retain these cities almost until the end of their Dynasty. As a result, the Twenty third Dynasty, being more or less an offshoot of the Twenty second Dynasty, originated from Tanis. Instead, as mentioned above, most historians argue that they used Leontopolis as their capital. This is confirmed by Piankhy's stela, which locates Iuput II in Leontopolis. However, some historians argue that Iuput II should not be considered a Twenty third Dynasty king at all, as it has not been undoubtedly proven that the Twenty third Dynasty ruled from Leontopolis, merely that Iuput II ruled from somewhere in the Delta. If Iuput II is the only connection between the Twenty third Dynasty and Leontopolis, this viewpoint would eliminate Piankhy's stela as proof for Leontopolis being the capital of the Twenty third Dynasty. Another reason there is much debate is besides the conflicts between Lower and Upper Egypt that existed, there were now also conflicts in the Delta itself. Part of these conflicts were succession struggles, but another part involved the High Priests of Amun at Thebes, who for a period during the Twenty first Dynasty effectively ruled Upper Egypt, despite not being regarded as a separate dynasty (however, some did become pharaoh as part of a dynasty, like Psusennes I). Although their power declined after the Twenty first Dynasty, the High Priests of Amun remained powerful and influential, and marriages into the royal family were not unusual. As a result, multiple reigns within the Twenty third Dynasty as well as between the Twenty second and Twenty third Dynasties overlap. This is because some members of the Twenty third Dynasty reigned as independent kings (like Harsiese A), and as a separate dynasty after Osorkon II’s (of the Twenty second Dynasty) death. Some historians argue that the Twenty third Dynasty started with Takelot II, and consider Pedubastis I as a separate independent (and short lived) part of that Dynasty. Others consider Takelot II's line as a separate independent part of the Twenty second Dynasty, and consider Pedubastis I's short lived line as the Twenty third Dynasty. a fight for the succession broke out. Takelot II chose prince Osorkon, but Harsiese, grandson of the chief priest, did not agree. Thebes revolted at his hand, but prince Osorkon managed to crush the revolt. This relative peace lasted four years, as in Takelot II's fifteenth year a civil war broke out. This conflict lasted for almost ten years, and after another two years of relative peace, the Thebans once again revolted. Takelot II died before this new conflict was resolved, and with prince Osorkon far from Tanis, his younger brother Shoshenq III seized power. While this helped in resolving the conflict with Thebes, because they accepted Shoshenq III as king, a new conflict started. Instead of a conflict between royal families, this was from within the royal family. Prince Pedubastis proclaimed himself king, and reigned from Leontopolis, simultaneously with Shoshenq III. reigning simultaneously with Shoshenq III for the last years of his reign. At Herakleopolis a Twenty second Dynasty king named Shoshenq V was still in power around 766 BC. However, Osorkon III installed his eldest son Takelot there, also allowing him to be chief priest of Amun at the same time. As a result, the Twenty second Dynasty's role in the Theban area was greatly reduced. When Osorkon III died, Takelot had been his father's co regent and was thus now sole ruler. Takelot III had given up his role as chief priest when he became pharaoh, and his sister, Shepenwepet I, seems to have taken over that role as well as being appointed as Divine Adoratrice of Amun. As a result, she effectively ruled over the Theban region with her brother. Takelot III also gave up his rule of Herakleopolis to Peftjauawhybastet, who was married to a daughter of Rudamon, Takelot's brother. Rudamon succeeded Takelot III, but shortly after was succeeded by Iuput II (also known as Ini/Iny). Under his reign the region became more divided again, as Peftjauawybastet and Nimlot, governor of Hermopolis, adopted royal titles. Rudamon and Iuput II only reigned over Thebes in the final phase of the Twenty third Dynasty, as Piankhy, king of Napata, put an end to the so called ‘Libyan anarchy’.

23-ші династияның перғауындары мен патшалары

+Династия XXIII Мысыр патшаларыФараон БейнеПреном (тақ аты) Хор аты Билік ету мерзімі Әйелі (жұбайы) ЕскермелерХарсизе А Хеджхеперре Сетпенамун (белгісіз) 880 – 860 б.з.д. Исетверет I Тебаның тәуелсіз патшасы; Такелот I және Осоркон II билік еткен кезде билік жүргізді. Такелот II Хеджхеперре Сетпенре Канахтаххаемвасет 840 – 815 б.з.д. Педубаст I Usermaatre Setpenamun (белгісіз) 829 – 804 б.з.д. Такелот II/Шайқын ханзадасы Осоркон B-мен ұзаққа созылған азамат соғысына қатысты. Iuput I (белгісіз) (белгісіз) 829 – 804 б.з.д. Шошенк VI-ның регенті Usermaatre Meryamun (белгісіз) 804 – 798 б.з.д. Педубаст I-ге Тивада орынбасар болып, Жоғарғы Мысырды 6 жыл биледі. Осоркон III Usermaatre Setpenamun Kanakhtkhaemwaset 798 – 769 б.з.д. Тентай А Кароатжет Педубаст I және Шошенк VI-ға қарсы азамат соғысына қатысты. Такелот III Usermaatre Setepenamun Wadjtawy 774 – 759 б.з.д. Какат Иртиубаст Осоркон III-нің үлкен ұлы, кіші корегенті және мұрагері. Рудамун Usermaatre Setepenamun Nebmaakheru 759 – 755 б.з.д. Тади[ ] Такелот III-нің кіші інісі және мұрагері. Дәлелдері жеткіліксіз патша. Шошенк VII Hedjkheperre Setepenre (белгісіз) 755 – 732 б.з.д. Дәлелдері жеткіліксіз патша. Ини Menkheperre (белгісіз) 720 – 715 б.з.д. Билік еткен кезеңінде тек Тебаны бақылады. Мүмкін 25-ші династияға қарсы бүлік көтерген.