Кіріспе
Американдық ерте христиандық тарихшысы және христиандық теолог Дейл К. Эллисон (1955 жылғы 25 қарашада туған) – жазушы және тарихшы. Оның негізгі салалары – тарихи Иса, Матай ішкі хабары, Екінші храм дәуірінің еврей әдебиеті, сондай-ақ Киелі кітапты түсіндіру және қабылдау тарихы. Эллисон – Принстон теологиялық семинариясының Жаңа өсиет профессоры (2013 жылдан бастап). Бұрын ол Питтсбург теологиялық семинариясында Жаңа өсиет бойынша Эррет М. Грейбл профессоры болды (1997–2013 жылдар). 2001–2014 жылдар аралығында «Киелі кітап және оның қабылдануы» көп томдық энциклопедиясының редакторы болып жұмыс істеді.
Dale C. Allison Jr. (born November 25, 1955) is a writer and historian whose areas of expertise include the historical Jesus, the Gospel of Matthew, Second Temple Jewish literature, and the history of the interpretation and reception of the Bible. Allison is the Richard J. Dearborn Professor of New Testament at Princeton Theological Seminary (2013 ). He was previously the Erret M. Grable Professor of New Testament at Pittsburgh Theological Seminary (1997 2013). From 2001 2014, he was an editor for the multi volume Encyclopedia of the Bible and Its Reception.
Өмір жолы, білімі және мансабы
Дейл Эллисон Канзас штатының Уичита қаласында туып өскен. Ол Вичита мемлекеттік университетінде бакалавр дәрежесінде оқыған. Философия және дін мамандықтарын үздік дипломмен, құрметпен бітірді. Кейін Дьюк университетінен дін саласында магистр және доктор ғылымдарының дәрежесін алды, онда ол В. Д. Дэвиспен оқыған. Питтсбургтегі қызметіне дейін Техас Христиан университетінде ғылыми қызметкер, Сент-Полс теология мектебінде ғылыми зерттеуші, ал Friends университетінде ғылыми бірлескен қызметкер болды. Сонымен қатар, ол 1996 жылы Глазго университетінде Александр Робертсон лекцияларын оқыды, 2003 жылы Макмастер университетінде Хукер атындағы ерекше қонақ профессор, 2014-2017 жылдары Оңтүстік Африканың Потчефструм қаласындағы Солтүстік-Батыс университетіндегі қызметкер, ал 2019 жылы Чапман университетінде Киелі кітап және христиан дәстүрі бойынша Грисет кафедрасының қонақ профессоры болды. Эллисон 2008 жылы Дьюк діни мектебінде Кеннет У. Кларк лекцияларын, 2014 жылы Принстон семинариясында Стоун лекцияларын және 2023 жылы Йель діни мектебінде Кент Шаффер лекцияларын оқыды. Ол үйленген және үш ересек баласы бар.
Ерекше еңбектері
Аллисонды "Солтүстік Америкадағы Жаңа Келісімнің ең толық зерттеушісі" (Скот Макнайт) және "АҚШ-тағы өз буынының ең үздік Матай маманы" (Бенедикт Вивиано) деп атайды. [1] Оның үш томдық бірінші Ізгі хабарға түсіндірмесі (1988–97), В. Д. Дэвиспен бірлесіп жазылған, "шіркеу әкелерінің заманынан бері Матайға қатысты ең ықпалды түсіндірме" (Андерс Рунессон және Дэниел М. Гуртнер) деп сипатталған. [2] Бұл түсіндірмеде Матайдың жазбалары яһуди дәстүрінің аясында түсіндіріледі. Бұл тәсіл оның "Жаңа Мұса: Матай типтануы" (1993) монографиясында жалғасты, онда Матайдың Мұса типтануы ежелгі басқа Мұса типтануларымен салыстырылды. Оның кейінгі еңбегі "Матфейді зерттеу" (2005) атты еңбегінде Матфейдің түрлі тақырыптары мен маңызды мәселелері қабылдау тарихымен тығыз байланысты екендігі көрсетілді. Ол сонымен қатар қазіргі зерттеулер мен бұрынғы еңбектер арасындағы шекараны жоюға тырысты. "Джеймс туралы халықаралық сындық түсініктеме" (2013) Жақыптың тек Исаға сенетіндерге ғана емес, жалпы яһудилерге, олардың кейбіреулері Исаға сенген, ал кейбіреулері сенбеген арналған деген даулы тұжырыммен ерекшеленеді. Оның Иса туралы алғашқы кітабы, "Назареттік Иса: мыңжылдық пайғамбар" (1998), Иса семинарының көрнекті мүшелерін сынады, Альберт Швейцер дәстүріндегі Исаның толық эсхатологиялық бейнесін ұсынды, мәдени мыңжылдық параллельдерді атап өтті және дәстүрдегі аскетикалық элементтерге баса назар аударды. Кітапта Иса семинарының көрнекті мүшелері – Джон Доминик Кроссан, Маркус Борг және Стивен Паттерсоннан жауаптар алынды. Бұл жауаптар, Эллисонның жауаптарымен бірге, Роберт Дж. Миллер редакциялаған "Иисус: Апокалиптикалық Иисус: пікірталас" (2001) кітабында жарияланды. Эллисон эсхатология тақырыбына "Исаны құру: естелік, қиял және тарих" (2010) кітабында қайта оралды, оны Библиялық археологиялық қоғам 2009–2010 жылдардағы "Жаңа Келісімге қатысты ең жақсы кітап" деп таңдады. Бірақ бұл кітап есте сақтау мен әдіс туралы пікірлерімен танымал болды. Кейбіреулер Эллисонды адам жадына тым күмәнмен қарағанмен, көптеген адамдар оны дәстүрлі шынайылық критерийлерінің проблемалары және баламалы әдістерді зерттеу қажеттілігі туралы дұрыс деп санайды. Бұл кітаптың маңыздылығы: "Біз Исаның өзі туралы жоғары ойлар ойламағаны үшін жерлеу рәсімі өткізуіміз керек". [3]
Allison has contributed to the discussion regarding the origin of belief in Jesus’ resurrection. In Resurrecting Jesus (2005), he emphasized the equivocal nature of the evidence and explored at length many issues surrounding the nature of visions. Later, in The Resurrection of Jesus (2021), he expanded on these topics, responded to critics, and argued for the relevance of adding comparative materials such as Buddhist traditions about the Rainbow body. His main historical conclusions are, in his words, "within the broader context of critical study of the New Testament quite conservative" and "indeed border on the embarrassingly antediluvian":
Joseph of Arimathea, a member of the Sanhedrin, buried Jesus, perhaps in a family tomb. Shortly thereafter, some of Jesus' female followers found the entrance to that tomb open, his body gone. After that, likely quite soon after that, at least one of them, Mary Magdalene, had a vision of Jesus. Sometime later, in Galilee, Peter, probably aware of the story of the empty tomb as well as of Mary's encounter and presumably her interpretation of it, also believed that he had met Jesus. Not long after that, the apostle and his companions returned to Jerusalem, where they began to proclaim that God had raised Jesus from the dead. By that time, additional members of the twelve had become convinced that they, too, had seen their lord, whether in Galilee and/or Jerusalem. [4]
In addition to his exegetical works on Matthew and James, Allison has written commentaries on two Greek Jewish Pseudepigrapha, the Testament of Abraham (2003) and 4 Baruch (2019). He regards both as originally Jewish compositions but argues that they have been altered more by later Christian hands than most scholars have thought.
Эллисон Исаның қайта тірілуіне деген сенімнің шығу тегі туралы талқылауға үлес қосты. "Resurrecting Jesus" (2005) еңбегінде ол дәлелдердің екіұшты сипатына баса назар аударды және көріністердің табиғатына қатысты көптеген мәселелерді егжей-тегжейлі зерттеді. Кейіннен "Исаның қайта тірілуі" (2021) кітабында ол осы тақырыптарды кеңейтіп, сыншыларға жауап берді және Будда дәстүрлері сияқты Көкжұлдызды дене туралы салыстырмалы материалдарды қосудың маңыздылығын дәлелдеді. Оның негізгі тарихи тұжырымдары, оның сөздері бойынша, "Жаңа Келісімді сын тұрғысынан зерттеудің кең мағынасында өте консервативті" және "әрине, су тасқынына дейінгі ұятты жағдаймен шектеседі": Ариматеялық Жүсіп, Синедрионның мүшесі, Исаны, мүмкін, отбасылық қабірге қойды. Көп ұзамай Исаның кейбір әйел ізбасарлары қабірдің есігін ашып, оның денесін таппай қалды. Содан кейін, олардың бірі, Мәриям Магдалина, Исаның аянына ие болды. Кейінірек Ғалилеяда Петір де Исамен кездескеніне сенді, себебі ол бос қабір туралы оқиғаны, Мәриямның онымен кездескенін және оның бұл оқиғаға берген түсіндірмесін білген болса керек. Көп ұзамай елші және оның серіктері Иерусалимге қайтып келіп, Құдай Исаны өлімнен қайта тірілткенін жариялай бастады. Сол кезде он екі елшінің тағы басқа мүшелері өздерінің Иелері Исаны Ғалилеяда немесе Иерусалимде көргендеріне сенімді болды. [4]
Allison has contributed to the discussion regarding the origin of belief in Jesus’ resurrection. In Resurrecting Jesus (2005), he emphasized the equivocal nature of the evidence and explored at length many issues surrounding the nature of visions. Later, in The Resurrection of Jesus (2021), he expanded on these topics, responded to critics, and argued for the relevance of adding comparative materials such as Buddhist traditions about the Rainbow body. His main historical conclusions are, in his words, "within the broader context of critical study of the New Testament quite conservative" and "indeed border on the embarrassingly antediluvian":
Joseph of Arimathea, a member of the Sanhedrin, buried Jesus, perhaps in a family tomb. Shortly thereafter, some of Jesus' female followers found the entrance to that tomb open, his body gone. After that, likely quite soon after that, at least one of them, Mary Magdalene, had a vision of Jesus. Sometime later, in Galilee, Peter, probably aware of the story of the empty tomb as well as of Mary's encounter and presumably her interpretation of it, also believed that he had met Jesus. Not long after that, the apostle and his companions returned to Jerusalem, where they began to proclaim that God had raised Jesus from the dead. By that time, additional members of the twelve had become convinced that they, too, had seen their lord, whether in Galilee and/or Jerusalem. [4]
In addition to his exegetical works on Matthew and James, Allison has written commentaries on two Greek Jewish Pseudepigrapha, the Testament of Abraham (2003) and 4 Baruch (2019). He regards both as originally Jewish compositions but argues that they have been altered more by later Christian hands than most scholars have thought.
Матай мен Жақып туралы экзегетикалық еңбектеріне қоса, Эллисон екі грек еврей псевдопиграфасына, Ыбырайымның заңы (2003) және 4 Барухқа (2019) қатысты түсініктемелер жазды. Ол екеуін де бастапқыда яһуди құрамалары деп санайды, бірақ олардың кейінірек христиан қолдарымен өзгертілгенін айтады.
Allison has contributed to the discussion regarding the origin of belief in Jesus’ resurrection. In Resurrecting Jesus (2005), he emphasized the equivocal nature of the evidence and explored at length many issues surrounding the nature of visions. Later, in The Resurrection of Jesus (2021), he expanded on these topics, responded to critics, and argued for the relevance of adding comparative materials such as Buddhist traditions about the Rainbow body. His main historical conclusions are, in his words, "within the broader context of critical study of the New Testament quite conservative" and "indeed border on the embarrassingly antediluvian":
Joseph of Arimathea, a member of the Sanhedrin, buried Jesus, perhaps in a family tomb. Shortly thereafter, some of Jesus' female followers found the entrance to that tomb open, his body gone. After that, likely quite soon after that, at least one of them, Mary Magdalene, had a vision of Jesus. Sometime later, in Galilee, Peter, probably aware of the story of the empty tomb as well as of Mary's encounter and presumably her interpretation of it, also believed that he had met Jesus. Not long after that, the apostle and his companions returned to Jerusalem, where they began to proclaim that God had raised Jesus from the dead. By that time, additional members of the twelve had become convinced that they, too, had seen their lord, whether in Galilee and/or Jerusalem. [4]
In addition to his exegetical works on Matthew and James, Allison has written commentaries on two Greek Jewish Pseudepigrapha, the Testament of Abraham (2003) and 4 Baruch (2019). He regards both as originally Jewish compositions but argues that they have been altered more by later Christian hands than most scholars have thought.
Көпшілікке танымал басылымдар
Эллисон академиялық ортадан тыс оқырмандарға арналған бірнеше кітап жазды. "Таудағы уағыз" (1999) Матай 5-7 тарауларындағы Исаға жатқызылатын әдептік тұжырымдаманы түсіндіруге бағытталған. "Жарқын қараңғылық" (2006) – Паскальдік дәстүрде рухани тәжірибе көздерін зерттеу және олардың соңғы мәдени және технологиялық өзгерістерге қалай ықпал еткенін қарастырады. "Ұйықтаған махаббат" (2006) Джордж Харрисонның музыкалық мұрасын оның өмірбаяны мен діни сенімдері тұрғысынан зерттейді. "Тарихи Мәсіх және теологиялық Иса" (2009) Эллисонның тарихи Исаны іздеудегі қазіргі теологиялық мағынаға қатысты ойларын ұсынады. "Түн келеді" (2016) – өлім және одан арғы мүмкіндіктер туралы медитациялар жинағы. "Сырға кездесу" (2022) – заманауи әлемдегі діни тәжірибелерді зерттеу және түсіндіру. Эллисонның жеке діни тәжірибесі мен ғылыми еңбектері арасындағы байланысты Джеффри Крипал "Супергуманитарлық ғылымдар: тарихи алғышарттар, моральдық наразылықтар, жаңа шындықтар" (2023) кітабында талқылайды. Эллисонның жазбалары көптеген тілге аударылған.
Таңдалған басылымдар
● Сырға тап болу: діни тәжірибе зайырлы дәуірде (Grand Rapids, MI: Eerdmans, 2022). ● Исаның қайта тірілуі: апологетика, сын, тарих (Лондон: T. & T. Clark, 2021). ● 4 Барух (Паралеипомена Иеремиу), Ертедегі яһуди әдебиеті туралы түсініктемелер (Берлин: de Gruyter, 2019). ● Түнгі түн: Өлім, қиял және соңғы нәрселер (Grand Rapids: Eerdmans, 2016). ● Жақыптың хаты туралы сындық және түсіндірмелік түсініктеме, Халықаралық сындық түсініктеме (Лондон/Нью-Йорк: Bloomsberry T. & T. Clark International, 2013). ● Редактор, Ханс Йозеф Клаук және т.б., Библия және оның қабылдануы энциклопедиясы, томдар 1–12 (Берлин: de Gruyter, 2009–2016). ● Исаның бейнесі: есте сақтау, қиял және тарих (Grand Rapids, MI: Baker Academic, 2010). ● Тарихи Мәсіх және теологиялық Иса (Grand Rapids, MI: Eerdmans, 2009). ● Джордж Харрисонның өнері мен руханилығы: «Ұйықтаған махаббат» (Лондон/Нью-Йорк: Continuum, 2006). ● «Айдың жарқыраған сәті» (Grand Rapids, MI: Eerdmans, 2006). ● «Дінге қатысты Принстон оқулары» (Princeton Readings in Religion; Oxford/Princeton: Princeton University Press, 2006) кітабының редакторы, Эми Джилл Левин және Джон Доминик Кроссанмен бірге. ● Матайдағы зерттеулер: өткен және қазіргі түсінік (Grand Rapids, MI: Baker Academic, 2005). ● Исаның қайта тірілуі: ертедегі христиан дәстүрі және оны түсіндірушілер (Лондон/Нью-Йорк: T. & T. Clark International, 2005). ● Матай: қысқаша түсініктеме (Лондон/Нью-Йорк: T. & T. Clark Intl., 2005). ● Абырайымның өсиеттері, Ертедегі яһуди әдебиеті туралы түсініктемелер (Берлин: de Gruyter, 2003). ● «Текст аралық Иса: Q түріндегі жазба орындары» (Valley Forge, PA: Trinity Press Intl., 2000). ● Жаңа келісімдегі жазбалық сілтемелер: Өлі теңіз шиыршықтарынан жарық, Өлі теңіз шиыршықтары және христиандық шығу кітапханасы 5 (North Richland Hills, TX: BIBAL Press, 2000). ● Таудағы уағыз: Адамның моральдық қиялын ояту, Жаңа келісімнің жол қиылысы (Нью-Йорк: Crossroad, 1999). ● Назареттік Иса: Мыңжылдық пайғамбар (Филадельфия: Fortress, 1998). ● Иса дәстүрі Q-да (Harrisburg, PA: Trinity Press International, 1997). ● W. D. Davies-пен бірге, Матайға қатысты ізгі хабарға сындық және түсіндірмелік түсініктеме, Халықаралық сындық түсініктеме (Эдинбург: T. & T. Clark, 1997), 3-том (19–28 тараулар бойынша). ● «Перуіштелердің үндемеуі» (Valley Forge: Trinity Press International, 1995). ● «Жаңа Мұса: Матайдың типі» (Филадельфия және Эдинбург: Fortress and T & T. Clark, 1993). ● W. D. Davies-пен бірге, Матайға қатысты ізгі хабарға сындық және түсіндірмелік түсініктеме, Халықаралық сындық түсініктеме (Эдинбург: T. & T. Clark), 2-том (8–18 тараулар бойынша, 1991). ● W. D. Davies-пен бірге, Матайға қатысты ізгі хабарға сындық және түсіндірмелік түсініктеме, Халықаралық сындық түсініктеме (Эдинбург: T. & T. Clark, 1988), 1-том (1–7 тараулар бойынша). ● «Заман соңы келді: Исаның азап шегіп қайта тірілуінің ертедегі түсіндірмесі» (Филадельфия: Fortress, 1985). [1] Дейл С. Эллисон, кіші, Исаның қайта тірілуі: апологетика, сын, тарих (Лондон: T. & T. Clark, 2021), 5. [2] Дейл К. Эллисон, кіші, Сырға тап болу: зайырлы дәуірдегі діни тәжірибе (Grand Rapids, MI: Eerdmans, 2022), 46. [3] Дейл С. Эллисон, кіші, Айдың жарқыраған сәті (Grand Rapids, MI: Eerdmans, 2006), 173. [4] Дейл К. Эллисон, кіші, Назареттік Иса: мыңжылдық пайғамбар (Филадельфия: Fortress, 1998), 5. [1] Дейл К. Эллисон, кіші, Матайдағы зерттеулер: өткен және қазіргі интерпретация (Baker Academic, 2005), кітаптың мұқабасы. [2] Андерс Рунесон және Дэниел М. Гуртнер, редакторлар, Яһудиліктегі Матай (Society of Biblical Literature Press, 2020), 11. [3] Дейл К. Эллисон, кіші, Исаны құру: естелік, тарих және қиял (Baker Academic, 2010), 304. [4] Дейл К. Эллисон, кіші, Исаның қайта тірілуі: апологетика, полемика, тарих (Лондон: T. & T. Clark, 2021), 336.
Тану
2008 жылы Эллисон Дьюк діни мектебінде Кеннет У. Кларк лекцияларын оқыды. 2023 жылы Эллисон Йель діни мектебінде Кент Шаффер лекцияларын оқыды.