1990-1992 жылдар аралығындағы Чехословакия Федеративтік Республикасы

Кіріспе

1990-1992 жылдар аралығында Орталық Еуропадағы мемлекет. 1989 жылдың соңындағы "Барқыт революциясынан" кейін Чехословакия 1990 жылдың 23 сәуірінен 1992 жылдың 31 желтоқсанына дейін Чех және Словакия Федеративтік Республикасы (ČSFR) деген қысқа мерзімге ғана қолданылған ресми атауды қабылдады. Одан кейін ел бейбіт жолмен Чех Республикасы мен Словакия Республикасына бөлінді.

Атаудың қабылдануы

1960 жылдан бастап Чехословакияның ресми атауы Чехословакия Социалистік Республикасы (Ческословенская социалистическая республика, ЧССР) болды. Барқыт революциясынан кейін жаңадан сайланған президент Вацлав Гавел елдің ресми атауынан «Социалистік» сөзін алып тастайтынын жариялады. Басылым бойынша, ел 1919 жылдан 1938 жылға дейін және 1945 жылдан 1960 жылға дейін қолданылған Чехословакия Республикасы (Ческословенская республика) атауын қайтадан қабылдайды деп күтілді. Дегенмен, словак саясаткерлері дәстүрлі атаудың Словакияның федеративтік мемлекеттегі тең мәртебесін жеткілікті түрде көрсетпейтінін мәлімдеді. Бірінші келісім – Конституциялық заң 81/1990, ол елдің атын Чехословакия Федеративтік Республикасы (ČSFR) деп өзгертті, мемлекеттің федеративтік екенін нақты мойындады. Бұл заң 1990 жылдың 29 наурызында қабылданды және сол күні күшіне енді, бірақ бұл Словакияның атау формасы туралы алдын ала келісімге қол жеткізгеннен кейін ғана мүмкін болды, ол болашақта мемлекеттік рәміздер туралы заңмен заңдастырылатын болды. Бұл жалпы мақұлдауға ие болған жоқ және тағы бір келіссөздерге әкелді, оны словактар атауға тырнақша қосу тілегінен кейін «тырнақша соғысы» (pomlčková válka/vojna) деп атады. Алайда, наразы чехтар бұған қарсы шықты, себебі бұл Екінші Чехословакия Республикасы кезіндегі (ресми атауы «Чехо-Словак Республикасы» болған, ол 1938 жылдан 1939 жылға дейін қолданылған) осындай практиканы еске салады, сол кезде ел Мюнхен келісімінен зардап шегіп, бір жылдан кейін нацистік Германияның қолынан толық жойылды. Көптеген құпия келіссөздерден кейін, 20 сәуірде қабылданған және 23 сәуірде күшіне енген Конституциялық заң 101/1990 қабылданды. Бұл заң елдің атын «Чехия және Словакия Федеративтік Республикасы» деп өзгертті; бұрынғысына қарағанда, бұл заң екі атаудың да тең екенін нақты көрсетті. Атау чех және словак тілінің орфографиялық ережелерін бұзады, себебі олар әдетте «федеративтік» және «республика» сияқты сипаттама сөздерді, сондай-ақ есімдерден туындаған сөздерді үлкен әріппен жазбайды. Келісімге келу үшін екі ереже де бірден бұзылды. Көптеген адамдар бұл атауға риза болмаса да, ол тез арада қолданысқа енді. Чех және словак халқы арасындағы шиеленіс, оның алғашқы белгісі осы болды, көп ұзамай маңыздырақ мәселелерде көрінді, бұл елдің атын салыстырмалы түрде маңызсыз мәселе етіп, оны өзгертуді одан да қиын етті, сондықтан атау өзгеріссіз қалды. 1960 жылғы Конституция 1993 жылдың 1 қаңтарына дейін күшінде болды. Ол коммунистік сипатын жою үшін көптеген өзгерістерге ұшырады. Чехословакия тараған кезде тұрақты Конституция әлі дайындалып жатқан еді.

Since 1960, Czechoslovakia's official name had been the Czechoslovak Socialist Republic (Československá socialistická republika, ČSSR). In the aftermath of the Velvet Revolution, newly elected President Václav Havel announced that "Socialist" would be dropped from the country's official name. Conventional wisdom suggested that the country would resume the name used from 1919 to 1938 and from 1945 to 1960, Czechoslovak Republic (Československá republika). However, Slovak politicians objected that the traditional name subsumed Slovakia's equal status in the federal state too much. The first compromise was Constitutional Law 81/1990, which changed the country's name to Czechoslovak Federative Republic (, ; ČSFR), explicitly acknowledging the federal nature of the state. It was passed on 29 March 1990 (coming into force on the same day) only after an informal agreement on the Slovak form which would be explicitly codified by a future law on state symbols. This was met with general disapproval and another round of haggling, dubbed "the hyphen war" (pomlčková válka/vojna) after Slovaks' wish to insert a hyphen into the name (Česko Slovensko). However, aggrieved Czechs vehemently opposed it as too reminiscent of such practice during the Second Czechoslovak Republic (when the official name was "Czecho Slovak Republic"—which had also been used from 1938 to 1939)—when the country had been mutilated by the Munich Agreement and was slipping toward its final dismemberment at the hands of Nazi Germany a year later. The resultant compromise, after much behind the scenes negotiation, was Constitutional Law 101/1990, passed on 20 April and in force since its declaration on 23 April. The law changed the country's name to "Czech and Slovak Federative Republic"; unlike the previous one, it also explicitly listed both versions and stated they were equal. The name breaks the rules of Czech and Slovak orthography, which do not generally use capitalization for descriptive words such as "federative" and "republic", nor for adjectives derived from proper nouns. Both rules were broken at once as a compromise. While few people were happy with the name, it came into use quickly. Czech and Slovak tensions, of which this was an early sign, soon became manifest in matters of greater immediate importance which made the country's name a comparatively minor issue and at the same time even more impossible to change, so the name remained. The 1960 Constitution remained in force up to 1 January 1993. It was also heavily amended to remove its Communist character. Work on a permanent constitution was still underway at the time of the dissolution of Czechoslovakia.