Кіріспе

Тәжді кигізу рәсімі – бұл әдетте монарх немесе діни басшының алғаш рет таққа отырып, билікті ресми түрде қабылдауы. Тәжді кигізу рәсімі әдетте ірі салтанаттың бір бөлігі болып табылады. Жалпы мағынасында, тәжді кигізу монархтың таққа отыруын белгілейтін рәсім болуы мүмкін, ол тәжді кигізуден өзгеше, себебі тәжді кигізілетін адамға тәж немесе басқа да патшалық белгілері берілмейді, бірақ олар рәсімде болуы мүмкін. Тәжді кигізу рәсімдері діни және мемлекеттік ортада өтеді, себебі тақ – рухани және дүниелік биліктің символы саналады.

Діни рәсімдер

Таққа отырғызу діни ортада ең көп таралған, себебі орындық – үйрету билігінің символы саналады. Сондықтан, христиан дінінде дерлік барлық конфессияның епископтары қызметке кіргеннен кейін немесе қызметті қабылдаған кезде таққа отырғызу рәсімін өткізеді. Шығыс православие және шығыс православие шіркеулері, сондай-ақ лютеран шіркеулері мен англикан қауымы епископтық қызметтің басталуын белгілейтін әдетте әсем рәсімдер өткізеді. Дегенмен, католик шіркеуінде таққа отырғызу рәсімі тек Шығыс католик шіркеулерімен шектеледі. Онда таққа отырғызу – жаңа епископтың өзінің епархиясына билік ету құқығын қабылдауының рәсімі, ал оған дейін ол жеке немесе өкілі арқылы оның басқаруына кез келген жолмен араласуға тыйым салынған. Католик шіркеуінің басым көпшілігін құрайтын Латын шіркеуінде таққа отырғызу рәсімі болмайды, бірақ епископ басқаратын епархияның шіркеуінде тағайындалғанда, бас жұрғызушы оны митра және крозьбен киіндіргеннен кейін шіркеу кафедрасына отыруға шақырады; егер тағайындау басқа жерде болса, бас жұрғызушы оны тек бірге қызмет ететін епископтардың арасында бірінші орынға шақырады. Латын епископы таққа отырғызу арқылы емес, оны тағайындаған папалық бұйрықтың ресми түрде табыс ету арқылы қызметке кіріседі, бұл рәсім оның жеке қатысуын міндетті түрде талап етпейді. "Caeremoniale Episcoporum" еңбегіндегі «Епископты өзінің кафедралық шіркеуінде қабылдау» бөлімінде епископтық кафедраны иелену рәсімі туралы ешқандай айтылмайды. Осы еңбектің ескі басылымдарында да осыған ұқсас жағдай сақталады.

Паптық

Папалар дәстүрлі түрде Қасиетті Иоанн Латеран архибазиликасында таққа отырғызылып, папалық тиарамен тәждік кигізілген. Бірақ, Авиньон папалығы кезінде папа өзінің кафедрасын пайдалана алмады, себебі папа Францияда болса, кафедра Римде қалды. Сондықтан тәждік кигізу рәсімдері жалғасты, ал таққа отырғызу Рим папалары Римге оралғанға дейін жүргізілмеді. Рим папасы Григорий XI Римге оралғаннан кейін Латеран сарайын жөндеу қажет болды, сондықтан папа Ватиканды резиденциясы етіп алды және тәждік кигізу рәсімдерін Санкт-Петер базиликасына көшірді. Дегенмен, Латеран базиликасы Римнің кафедралық соборы болып табылады, сондықтан таққа отырғызулар қысқа үзілістермен онда жалғасты (Ватикандағы тұтқын туралы қараңыз). Бүгінде папа сайланғаннан кейін "папалық қызметке салтанатты түрде кірісу рәсімі" өткізіледі, және кейін ғана "қолайлы уақытта" жаңа папа "белгіленген тәртіпке сәйкес Патриархтық Латеран архибазиликасын иеленеді", оның ішінде епископтық кафедраға отыру да бар, демек бұл таққа отырғызудың бір түрі деп санауға болады.

Мемлекеттік рәсімдер

Бұрын монархтың таққа отыруын атап өтетін инаугурациялық рәсімдердің көпшілігі таққа отырғызу рәсімі түрінде өткізілетін, онда билеуші қасиеттілікке ие болып, физикалық түрде таж кигізіліп, басқа да регалиялармен марапатталатын. Бүгінде көптеген монархияларда таққа отырғызу рәсімдері енді өткізілмейді (көбінесе монархтар билікке келгенде тек ант беруі талап етіледі), сондықтан кейбіреулер монархтың билікке кіруімен байланысты рәсімдерді, оның ішінде ант беруін сипаттау үшін «интронизация» терминін қолданады, себебі монархтың «тағы» (физикалық немесе символдық) сақталады. Норвегия монархтарының бірі де шамамен бір ғасырдан бері таж кигізілмегенімен, Олав V өзінің билігін бастау үшін «қасиеттендіру» рәсімін енгізді, онда ол шіркеудің батасын алды. Оның ұлы Харальд V да осы дәстүрді сақтады. Жапония, Швеция, Бельгия және Нидерланд монархтарының ресми инаугурация рәсімдері әртүрлі формаларда өтеді және кең мағынада «таққа отырғызу» деп те аталады. Дегенмен, бұл рәсімдер толыққанды таққа отырғызу болмаса да, кейде «тағалау» термині қолданылады.

Бельгия

Бельгияда физикалық тәж жоқ (геральдикалық белгі ретінде ғана); бельгиялық монархтың ресми тағайындалуы парламентте конституцияға салтанатты ант беруді ғана талап етеді, бұл 1831 жылғы Конституция бойынша патшаға рұхсат етілген шектеулі биліктің символы болып табылады. Король Альберт II-нің тәж кию рәсімі кезінде Өкілдер палатасының депутаты Жан-Пьер Ван Россем «Еуропа Республикасы жасасын!» деп ұран салды, бірақ оны басқалары «Король жасасын!» деп басып тастады. 1950 жылы король Бадуэннің тәж кию рәсімі кезінде де ұқсас наразылық болған.

Жапония

Жапония императоры таққа отырғызу рәсіміне қатысады; соңғы рет осындай рәсім 2019 жылы император Нарухито үшін өткізілді. Императорлық регалия Кусанаги деп аталатын қылыштан, Ясакани но магатама деп аталатын әшекейлі моншақтан және Ята но Кагами деп аталатын айнадан тұрады. 8-ғасырдағы император Шōмудан бастап император Кōмейге дейін, қытай миангуанының ықпалымен пайда болған бенкан жапон императорларының таққа отырғызу рәсімдерінде қолданылды. Император Мэйдзиден бастап қазіргі уақытқа дейін таққа отырғызу рәсімдерінде жапон стилі басым қолданысқа ие. Бұл ежелгі рәсім 1990 жылға дейін Жапонияның бұрынғы астанасы Киотода өткізіліп келді, ал император Акихитоның таққа отырғызу рәсімі Токиодағы Императорлық сарайда өтті. Рәсім жарияланбаған, ал регалияны көбінесе императордың өзі және бірнеше синто дінінің священниктері ғана көреді. Дегенмен, 1928 жылы Акихитоның әкесі Хирохитоның таққа отырғаны туралы "Тайм" журналында жарияланған мақала бірнеше мәліметтерді ашады. Біріншісі – үш сағатқа созған рәсім, онда император өз ата-бабаларына таққа отырғанын ресми түрде хабарлады. Одан кейін таққа отырғызу рәсімі Такамикура деп аталатын жабық алаңда өтті, ол үш сегізбұрышты тұғырды ұстап тұрған үлкен шаршы тұғырдан және қарапайым орындықтан тұрды. Бұл алаңды перделермен жабдықталған сегізбұрышты павильон қоршап тұрды, ал павильонның үстінде зәулім алтын құс бейнесі орналасқан. Жаңа император орындыққа отырды, одан кейін Кусанаги және Ясакани но магатама оның жанына қойылды. Жасы жалпақ ағаш таяқ немесе скипетр (шаку) монархқа ұсынылды, ол жапсарлас аулада тұрған премьер-министріне қарады, ол жапон халқын білдірді. Император таққа отырғанын жариялап, өзінің барлық мақсаттарына жету үшін халқына бірігіп көмектесуге шақырды. Премьер-министр адалдық пен құрметті уәделеген сөздерімен жауап берді, содан кейін барлық қатысушылар үш рет "Банзай" деп шулады. Бұл соңғы оқиғаның уақыты синхронды түрде келісілді, сондықтан әлемнің түкпір-түкпіріндегі жапондықтар Киотода айтылған сәтте "Банзай" деп айқайлауға қосыла алды.

Испания

Испанияның Жохан I Кастилия мен Фердинанд I Арагоннан бері ешқандай монарх дене тажына отырған жоқ. Оның орнына, жаңа монарх Кортеске келіп, Конституцияны сақтауға ресми ант береді. Салтанатты рәсімде тәж көзге көрінетін болса да, ол ешқашан монархтың басына қойылмайды. Кортеске барғаннан кейін бес күн өткен соң, испан патшасы Хуан Карлос I Мадридтегі Сан-Жеронимо-эль-Реал шіркеуінде "Тәж кигізу миссасына" қатысты. Әйелі Софиямен бірге ол бас алтарьға жақын орнатылған тақтарға шатыр астында жеткізілді. Қызмет аяқталғаннан кейін, патша мен патшайым сарайға оралды, онда олар балконнан халықты қарсы алып, әскерді тексерді және ресми банкетке қатысты. Тарихи тұрғыдан алғанда, Кастилиядағы тәж кигізу рәсімі Толедода немесе Мадридтегі Әулие Жером шіркеуінде өтті, онда патшаны Толедо архиепископы майлады. Монарх майлаудан кейін, патшалық қылышын, таяғын, алтын тәжін және алтын алмасын алды.

Швеция

Швецияда 1873 жылы Оскар II патшалыққа шыққаннан бері ешбір монарх таж кигізілген жоқ. Корольдер Карл XVI Густав және Густав VI Адольф 19 қыркүйек 1973 жылы және 30 қазан 1950 жылы Стокгольмдегі Корольдік сарайдағы Рикссалендегі қарапайым рәсімде таққа отырды. Патшалық регалиялары патшалық күміс тақтың оң және сол жағындағы төсеніштерде көрсетілді, бірақ оларды король кимеді, ол жасаған таққа отыру сөзі осы шараның басты мақсаты болды.