Кіріспе

Франсуа де Бонн, Лесдигуйер герцогі (фр. François de Bonne, duc de Lesdiguières, 1 сәуір 1543 – 21 қыркүйек 1626) – Франция дін соғыстарының француз әскери қайраткері және Францияның констеблі, сондай-ақ Францияның генерал-маршалына дейін өкілдік еткен алты маршалдың бірі.

Ерте өмір

Ол Сент-Бонне-ан-Шамсюрде нотариустар отбасында, ақсүйек болуға талпынған жанұяда дүниеге келді. Ол Авиньонда протестант ұстазынан білім алды, ал Парижде заңды оқуға кіріскен кезде француз армиясына садақшы болып жазылды.

Әскери қызмет

Ол өзінің туған провинциясы Дофинедегі Бертран де Симиан, Гордес баронының генерал-лейтенантының қол астында қызмет етті. Бірақ гугеноттар Дофинеде әскер жинағанда, Лесдигуьер олардың жағына қосылды. Ол 1570 жылы туысы Антуан Рембо де Фурмейерді алмастырып, таулы соғыста батыл, бірақ сақтықпен әскер басқарғаны үшін көзге түсті. Ол Жарнак және Монконтур шайқастарында шайқасты, сондай-ақ Наварраның Генрих III-нің (кейін Франция королі) үйлену тойында болды. Бартоломей күні болатын қырғын туралы ескертілген соң, ол асығыс Дофинеге қайтып, онда гугеноттардың қажырлы жасағын жасырын түрде жарақтандырып, оқытты. 1575 жылы Гренобльде Шарль дю Пюи де Монбрунның өлімінен кейін, ол 1577 жылы маршал Доравиль, 1580 жылы Конде ханзадасы Генрих II және 1582 жылы Генрих Наварский бекіткен генерал-командир атағымен аймақтағы гугеноттардың қарсыласуына жетекші болды. 1577 жылдың 3 қаңтарында ол сәтті түнгі шабуылмен Гэпті басып алып, онда реформаланған дінді қайта орнатты және қаланы нығайтты. Ол Гэптің тапсырылуын көздейтін Пуатье келісіміне (1578) келісуден бас тартты және екі жылдық соғыстан кейін провинция үшін жақсы шарттарға қол жеткізді. Дегенмен, 1580 жылы ол бұл жерді Майеннеге беруге және бекіністердің бұзылуын көруге мәжбүр болды. Ол 1585 жылы Генрих IV үшін қару алып, Хорж, Эмбрун, Шатору және басқа да жерлерді басып алды, ал 1588-1589 жылдардағы бітімнен кейін Дофиннің бағынуын қамтамасыз етті. 1590 жылы ол Гренобльдің қарсыласуын жеңіп, лига мүшелеріне қауіп төндіріп, Савой герцогы Карл Эммануэль I-нің шабуылдарына қарсы Прованс губернаторына көмектесе алды. 1591 жылдың сәуір айында Эспарон шайқасында савойлықтарды жеңіп, 1592 жылы Карл Эммануэль басып алған Салуццо маркизатын қайта басып алуға кірісті. 1590 жылдың желтоқсанында Гренобльді басып алғаннан кейін, ол 1606 жылы қала үшін жаңа қабырғалар салдырды және 1611-1619 жылдар аралығында Бастилия төбесін нығайтты. 1593 жылдың маусымында Сальбертранда Савойяның испан одақтастарын жеңгеннен кейін бітім жасалды, оның барысында Лесдигуьер Прованстағы Эпернонға қарсы патшалық билікті сақтаумен айналысты. Савоймен соғыс 1605 жылға дейін үзілістермен жалғасты, сонда Генрих IV бейбітшілікке келді, бұл Лесдигуьерді қанағаттандырмады.

Кейінгі өмірі

Патша өзінің ең жақсы капитандығына жатса да, лейтенантының Дофиндегі үстемдігіне күдікпен қарады. Дегенмен, ол 1609 жылы оны Франция маршалы етіп тағайындады және 1597 жылдан бері Лесдигуйерде болған Дофин генерал-лейтенантының тағайындауын күйеу баласы Шарль де Крекиге берді. Таққа адал Лесдигьер, Людовик XIII-нің жас кезіндегі интригаларына қатыспады және Нант жарлығының талаптарына сәйкес, өзінің дінбауырларының саяси талаптарын баяулатты. Бірінші әйелі Клаудин де Беренгер қайтыс болғаннан кейін, ол 1617 жылы Гренобльдегі дүкен иесі Эннемонд Мателдің жесіріне үйленді, ол сол жылы өлтірілді. Лесдигьерге 73 жас болды, ал Мари Виньон бұл әйелдің ұзақ жылдар бойы сүйіктісі болған. Оның екі қызы болды, олардың бірі Франсуаза Шарль де Крекиге тұрмысқа шықты. 1622 жылы ол протестанттық діннен ресми түрде бас тартты, оның дін ауыстыруына Мари Виньонның ықпалы да себеп болды. Ол бұрыннан Францияның герцогы және пэрі болған, енді Францияның констеблі атанды және Киелі Рух орденін алды. Ол гугеноттардың сенімін ұзақ бұрын жоғалтқан еді, бірақ Савой герцогына қарсы вальдостарға көмектесті. 1622 жылы Монпелье қамалында гугеноттарға қарсы корольдік әскерлерін басқарды және келіссөздер арқылы бейбітшілікке қол жеткізуде маңызды рөл атқарды. Лесдигьерде ұлы қолбасшының қасиеттері болды, бірақ жағдай оны Дофин, Прованс және Савой тауларындағы соғысқа шектеді. Ол алпыс жыл бойы шайқаста тұрақты түрде жеңіске жетті және Генрих IV оны "rusé comme un renard" (түлкідей айлакер) деп сипаттады. Оның соңғы жорығы, испандарды Валтеллинадан ығыстыру үшін Савоймен одақтасып жүргізілген, оның ең сәтті кәсіптерінің бірі болған жоқ.

Өлім

Лесдигуйер 1626 жылдың 21 қыркүйегінде Валенста қызбадан қайтыс болды.