Қазыққан түрлердің ең ертесі: Purgatorius – 66 млн жыл бұрынғы приматтардың, жануарлардың эволюциясының алғашқы өкілі. Қазба қалдықтары АҚШ-та табылған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жойылып кеткен сүтқоректілер туысы
Extinct genus of mammals
Purgatorius – жеті жойылған еутериан түрінің туысы, әдетте приматтардың немесе протоприматтардың ең ерте мысалы, Plesiadapiformes-тің приматморфтық алдағысы саналады, олардың жасы 66 миллион жылға жетеді. Алғашқы қалдықтар (P. unio және P. ceratops) 1965 жылы қазіргі Монтана штатының шығысындағы Туллок формациясынан (ерте палеоцен, Пуеркан) табылды, атап айтқанда, Пургатори Хиллінен (осыдан жануардың аты шыққан) – бұл шөгінділердің жасы шамамен 63 миллион жыл деп есептеледі, сондай-ақ Хелл Крик формациясының төменгі палеоцен бөлігіндегі Харбихт төбесінен де табылды. Екі орын да Монтана штатының МакКон округінде орналасқан. Олар сондай-ақ Равенскрэг формациясында табылған, ал лептиктидтермен бірге ерте палеоцендегі Баг Крик тобында кеңінен тараған. Бұл шөгінділер бұрын соңғы креда кезеңіне жатқан деп есептелген, бірақ қазір олар палеоцендік каналдар екендігі анықталды, онда уақыт бойынша жиынтықталған қазбалар кездеседі. Оның тышқандай өлшемде болған (ұзындығы және салмағы шамамен 37 грамм) және күндізгі жәндіктермен қоректенетін, жердегі кішкентай тесіктерді қазып жүретін жануар болған деп саналады. Тірі кезінде ол үйірсік немесе ағаш құйрығына ұқсаған (әсіресе ағаш құйрықтары приматтардың ең жақын туыстарының бірі екенін және Purgatorius приматтардың бабасы саналатындығын ескерсек). Purgatorius-тің ең жас қалдықтары шамамен 65.921 миллион жыл бұрынғыға дейін соққан, яғни К-Pg шекарасынан кейін 105 мыңнан 139 мың жыл аралығында жасаған.
Purgatorius is a genus of seven extinct eutherian species typically believed to be the earliest example of a primate or a proto primate, a primatomorph precursor to the Plesiadapiformes, dating to as old as 66 million years ago. The first remains (P. unio and P. ceratops) were reported in 1965, from what is now eastern Montana's Tullock Formation (early Paleocene, Puercan), specifically at Purgatory Hill (hence the animal's name) in deposits believed to be about 63 million years old, and at Harbicht Hill in the lower Paleocene section of the Hell Creek Formation. Both locations are in McCone County, Montana. They have also been found in the Ravenscrag Formation and widely discovered in the early Paleocene Bug Creek Group, along with leptictids. These deposits were once thought to be late Cretaceous, but it is now clear that they are Paleocene channels with time averaged fossil assemblages. It is thought to have been rat sized ( long and 1.3 ounces (about 37 grams)) and a diurnal insectivore, which burrowed through small holes in the ground. In life, it would have resembled a squirrel or a tree shrew (most likely the latter, given that tree shrews are one of the closest living relatives of primates, and Purgatorius is considered to be the progenitor to primates). The youngest remains of Purgatorius date back to ~65.921 mya, or between 105 thousand to 139 thousand years after the K Pg boundary.
Қалдықтардың сипаттамасы
P. unio-ның тістік қатары 13 тісті, сынықты жамбас сүйектері, сынықты жоғарғы жақ сүйегі және 50-ден астам оқшауланған тістер арқылы Purgatory Hill-ден 80 км батыста орналасқан Гарбаниден анықталған. P. ceratops McCone округіндегі Harbicht Hill-де табылған оқшауланған төменгі молярмен көрсетілген. Пургаторийдің соңғы бор дәуірінде кездескені туралы мәлімет, ерте Пуеркан қазбалары бар каналдағы толысудан табылған, тозған оқшауланған молярға негізделген. Бұл түр солтүстік-батыс ішкі аймақтағы Pu 2 3 жергілікті фауналарында кең таралған, бұл оның 64.75 және 64.11 миллион жыл бұрын бұл аймаққа келгенін көрсетеді. Purgatorius janisae-ден алынған Гарбани каналы фаунасының сынықты тістеуі төменгі тіс формуласы 3.1.4.3 болғанын көрсетеді.
Postcanine dentition of P. unio is documented by 13 dentulous, fragmentary mandibles, a fragmentary maxillary and more than 50 isolated teeth from Garbani Locality 80 km west of Purgatory Hill. P. ceratops is represented by an isolated lower molar found at Harbicht Hill, McCone County. The report of the occurrence of Purgatorius in the Late Cretaceous was based on an isolated, worn molar found in a channel filling that contains early Puercan fossils. It is also abundantly represented in Pu 2 3 local faunas in the northwestern interior, suggesting that it came into the area between 64.75 and 64.11 Mya. Fragmentary dentition from the Garbani Channel fauna from Purgatorius janisae shows that the lower dental formula was 3.1.4.3.
Тіс тістеу
P. unio түрінің типтік үлгісі, зақымдалған жоғарғы моляр, Гарбани орнында табылған тістермен шамамен бірдей. Бұл үлгідегі деректер Ван Вален мен Слоанның топотиптік төменгі молярларды анықтауын растайды, сондай-ақ P. unio төменгі тіс қатары жеті посткандиннен тұратынын көрсетеді. P1 тісінің бір тамырлы альвеоласы, тажы белгісіз, иек тісінен немесе P2 тісінен кіші. Екінші төменгі премоляр P3 тісінен кіші; екеуі де екі тамырлы. Төртінші төменгі премоляр субмоляр пішіндес. Метаконид жоқ, бірақ кейбір тістерде осы аймақта эмальдің сәл қалыңдауы байқалады. Талонид ұңғылары аздап ерекшеленеді. Бірінші және екінші төменгі молярлар шамамен бірдей ұзындықта (M1, орташа ұзындығы x = 1,93 мм, N = 13; M2, x = 2,00 мм, N = 9); M3 тісі ұзын (x = 2,32 мм, N = 7). M1,2 тістерінің талонидтерінің ені тригонидтерінің енінен кемден артыққа дейін өзгереді. M3 тісінің гипоконулиді үлкейген, анық көрінетін және кейбір тістерде тілдік өсіндінің қосылуымен бастапқыда екіге бөлінген.
The type specimen of P. unio, a damaged upper molar, is essentially identical to teeth found at the Garbani Locality. Data from this sample support Van Valen and Sloan's identification of topotypic lower molars, and also demonstrate that the lower dentition of P. unio includes seven postcanines. The alveolus for the single root of P1, crown unknown, is smaller than those for the canine or P2. The second lower pre molar is smaller than P3; both are two rooted. The fourth lower premolar is submolariform. A metaconid is lacking, although on some teeth slight thickenings of the enamel are present in this region. Talonid cusps are slightly differentiated. The first and second lower molars are approximately the same length (M1, average length x= 1.93 mm, N 13; M2, x=2.00 mm, N 9); M. is longer (x= 2.32 mm, N 7). Widths of talonids of M1.2 vary from less than to greater than widths of trigonids. Hypoconulid of M. is enlarged, salient, and on some teeth incipiently doubled by addition of a lingual cusp.
Бүйір сүйектері
Бүркектің сүйектері приматтардың сүйектеріне ұқсас және ағаштарда тіршілік етуге бейімделген.
Bones from the ankle are similar to those of primates, and were suited for a life up in trees.
Қарым-қатынас
Көптеген жылдар бойы Пургаторий приматтардың алғашқы өкілі ме, әлде Плезиадапиформдардың базалық өкілі ме деген пікірталас жүріп келеді. Пургаториус тістерінің бірнеше ерекшеліктері, оның ішінде оның кескіш тістерінің пішіні, оны кейінгі плезиадапиформдармен байланыстыруға мүмкіндік береді. Призмалардың қималары дөңгелек, жылқы тәрізді және бейретсіз пішіндерде болады, ал жақ тістерінің призмалары радиалды түрде орналасқан. Пургаторий жанисае-ден Гарбани арнасының фаунасында табылған сынықты тіс сүйектеріне сәйкес, кескіш және ит тістерінің қуыстарының пішіні тәж мөлшерінің келесідей градиентін көрсетеді: I1≥I2>I3<C. P. janisae-ден алынған жеке жоғарғы кескіш тістерде плезиадапиформдарға тән ерекшеліктер байқалады. Пургаториус тістерінің ит тістерінен кейінгі бөлігінің жалпы пішініне сүйенсек, оны приматтардың алғашқы өкілі деп санауға болады. Дегенмен, оның P. janisae кескіш тістерінің ерекшеліктеріне байланысты, кейбір зерттеушілер оны Pleasiadapiformes sensu lato-ның базалық өкілі деп есептейді. Осыған ұқсас нәтижелер бұрынғы зерттеулерде де алынған. Бірақ бұл зерттеуді кейінгі авторлар мен олардың жұмыстары сынға алып, жоққа шығарды.
For many years, there has been debate as to whether Purgatorius is a primitive member of the primates or a basal member of the Plesiadapiforms. Several characters of the dentition of Purgatorius, which includes its incisor morphology, can ally it with later plesiadapiforms. The prism cross sections are highly variable with circular, horseshoe and irregular shapes, while the prisms of cheek teeth are radially arranged. Due to the fragmentary dentaries found in the Garbani Channel fauna from Purgatorius janisae the morphology of the canine and incisor alveoli suggest the derived gradient in the crown size of: I1>or = I2>I3<C. Isolated upper incisors referable from P. janisae exhibit some typical plesiadapiform specializations. Due to general morphology of the postcanine dentition of Purgatorius, it could be expected to be characterized as a primitive member of the primates. However, due to the specializations of its incisors of P. janisae it is considered by some investigators as a basal member of the Pleasiadapiformes sensu lato. Similar results had been obtained in previous studies with far fewer species. But this study had been criticized and refuted by subsequent authors and their studies.